Đức Thánh Cha Lêô XIV lắng nghe một bé gái khi ngài đến Giáo xứ Đức Mẹ Fatima ở Luanda, Angola, để gặp gỡ các Giám mục, Linh mục, các tu sĩ nam nữ và các nhân viên mục vụ hôm thứ Hai, ngày 20 tháng 4 năm 2026, ngày thứ tám trong chuyến Tông du châu Phi kéo dài 11 ngày (Ảnh: Andrew Medichini/ AP)
Hôm thứ Ba, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã lên đường đến Guinea Xích Đạo, chặng cuối trong chuyến Tông du bốn quốc gia tại châu Phi, đặt chân đến một quốc gia có lẽ đặt ra thách thức ngoại giao tế nhị nhất trong chuyến viếng thăm này cũng như trong Triều đại Giáo hoàng còn non trẻ của ngài.
Quốc gia từng là thuộc địa của Tây Ban Nha ở bờ biển phía tây châu Phi này do Tổng thống Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, 83 tuổi — nhà lãnh đạo tại vị lâu nhất châu Phi, lãnh đạo. Ông nắm quyền từ năm 1979 và bị cáo buộc tham nhũng tràn lan cũng như cai trị độc đoán.
Việc phát hiện dầu mỏ ngoài khơi vào giữa thập niên 1990 đã biến đổi nền kinh tế Guinea Xích Đạo gần như chỉ sau một đêm, với dầu mỏ hiện chiếm gần một nửa GDP và hơn 90% kim ngạch xuất khẩu, theo Ngân hàng Phát triển châu Phi.
Tuy nhiên, hơn một nửa trong số gần 2 triệu dân của đất nước vẫn sống trong cảnh nghèo đói. Các tổ chức nhân quyền, trong đó có Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch) — cùng với các vụ kiện tại Pháp và Tây Ban Nha — đã ghi nhận rằng nguồn doanh thu này chủ yếu làm giàu cho gia đình cầm quyền Obiang hơn chứ không phải cho toàn thể người dân.
Trong chuyến Tông du châu Phi đầu tiên của mình, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã cho thấy ngài không né tránh những phát biểu thẳng thắn, và Giáo huấn của Giáo hội về tai họa của sự bất công xã hội và tham nhũng là rất rõ ràng. Nếu chặng dừng tại Cameroon là một chỉ dấu, thì thông điệp của ngài tại Guinea Xích Đạo có thể cũng mạnh mẽ không kém.
Khi đến Yaoundé, Cameroon vào tuần trước, Đức Thánh Cha đã gặp gỡ Tổng thống Paul Biya, 93 tuổi — nhà lãnh đạo cao tuổi nhất thế giới. Giống như ông Obiang, ông Biya cũng đã cầm quyền trong nhiều thập niên, từ năm 1982, và cũng bị cáo buộc điều hành một chính quyền độc đoán.
Đức Thánh Cha đã không ngần ngại khi đứng cạnh ông Biya và phát biểu tại dinh Tổng thống.
“Để hòa bình và công lý được thực thi, những xiềng xích của vấn nạn tham nhũng — vốn làm biến dạng quyền bính và tước đi uy tín của nó — phải được phá bỏ”, Đức Thánh Cha nói. “Trái tim con người cần phải được giải thoát khỏi cơn khát lợi nhuận mù quáng”.
Một quốc gia thế tục nhưng mang đậm nét Công giáo
Guinea Xích Đạo chính thức là một quốc gia thế tục, nhưng Giáo hội Công giáo lại giữ vai trò trung tâm trong hệ thống chính trị và xã hội của đất nước.
Các nhà lãnh đạo Giáo hội có mối liên hệ mật thiết với chính phủ,” Tutu Alicante, một nhà hoạt động người Mỹ điều hành nhóm nhân quyền EG Justice, cho biết. “Một phần là do nỗi sợ hãi mà chính quyền gieo rắc, kể cả trong Giáo hội; phần khác là do những lợi ích tài chính mà Giáo hội nhận được từ chính quyền này”.
Đức Tổng Giám mục Fortunatus Nwachukwu, Tổng Thư ký Phân bộ loan báo Tin Mừng, cho biết Giáo hội hiện diện trong những bối cảnh xã hội khó khăn và biết cách hoạt động trong đó để thi hành sứ mạng của mình.
“Liệu Giáo hội có nên đối đầu với chính quyền không? Chắc chắn là không”, vị Giám chức nói. “Liệu Giáo hội có nên chấp nhận mọi sự như thể đó là điều bình thường không? Cũng không. Giáo hội phải tiếp tục rao giảng công lý, luôn bảo vệ sự sống, phẩm giá con người và công ích”.
Điều này đặc biệt khó khăn tại Guinea Xích Đạo, nơi khoảng 75% dân số là Công giáo, một trong những quốc gia Công giáo nhất châu Phi.
Tuy nhiên, đây cũng là một trong những quốc gia bị đàn áp nhiều nhất. Bên cạnh vấn nạn tham nhũng, chính quyền còn bị cáo buộc sách nhiễu, bắt giữ và đe dọa các đối thủ chính trị, những người chỉ trích và các nhà báo.
Tham nhũng là vấn đề kéo dài
Guinea Xích Đạo liên tục nằm trong số 10 quốc gia có mức độ nhận thức tham nhũng thấp nhất trong bảng xếp hạng hàng năm của Tổ chức Minh bạch Quốc tế, mặc dù chính phủ trong những năm gần đây đã thực hiện một số bước để cải thiện tình hình, ông Samuel Kaninda, cố vấn khu vực châu Phi của Tổ chức Minh bạch Quốc tế, cho biết.
Chính phủ đã thông qua luật chống tham nhũng và đang xúc tiến thành lập một ủy ban chống tham nhũng. Tuy nhiên, các biện pháp này chỉ hiệu quả nếu ủy ban thực sự độc lập và hệ thống tư pháp cũng độc lập, ông Kaninda cho biết.
Ông Kaninda bày tỏ hy vọng rằng chuyến viếng thăm của Đức Thánh Cha Lêô XIV sẽ giúp làm nổi bật những hạn chế này và mang lại hy vọng cho người dân Guinea Xích Đạo. Dù chính quyền có thể tận dụng chuyến thăm như một dấu hiệu ủng hộ, nhưng trong lịch sử, các chuyến Tông du đến những chế độ độc đoán thường mang lại kết quả tích cực cho người dân.
“Rủi ro là có thực, nhưng đồng thời đây cũng là cơ hội để làm sáng tỏ nhiều vấn đề đang diễn ra tại đó”, ông Kaninda nói.
Chặng dừng cuối cùng với lịch trình dày đặc
Ít nhất thì chuyến viếng thăm đầu tiên của một vị Giáo hoàng kể từ chuyến Tông du của Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II vào năm 1982 đã mang lại nhiều việc làm cho bà Tumi Carine, một thợ may đang sản xuất các bộ trang phục in hình Đức Thánh Cha Lêô XIV.
“Việc Đức Giáo hoàng đến thăm đã mang lại cho chúng tôi rất nhiều khách hàng”, bà Carine nói. “Chúng tôi thực sự biết ơn sự hiện diện của Đức Thánh Cha Lêô, và chngs tôi rất vui mừng”.
Tại Guinea Xích Đạo, Đức Thánh Cha có một lịch trình dày đặc. Ngài đã gặp gỡ Tổng thống Obiang, phát biểu trước chính quyền và các nhà ngoại giao, cũng như phát biểu tại đại học quốc gia.
Ngoài việc cử hành Thánh lễ, Đức Thánh Cha Lêô XIV cũng đến thăm một bệnh viện tâm thần và một nhà tù, gặp gỡ giới trẻ và các gia đình. Trước khi rời quốc gia này vào thứ Năm, Đức Thánh Cha sẽ cầu nguyện tại đài tưởng niệm các nạn nhân của vụ nổ năm 2021 tại một doanh trại quân đội ở Bata khiến hơn 100 người thiệt mạng. Vụ nổ ược cho là do xử lý thuốc nổ bất cẩn tại một doanh trại gần khu dân cư.
Minh Tuệ (theo Crux)
