Các nguồn tin từ Vatican cho biết Đức Thánh Cha Lêô XIV sẽ ký thông điệp đầu tiên trong Triều đại Giáo hoàng của mình vào ngày 15 tháng 5, đề cập đến trí tuệ nhân tạo (AI), hòa bình và trật tự toàn cầu, như một dấu mốc quan trọng nối tiếp truyền thống Giáo huấn xã hội của Giáo hội Công giáo.
(Ảnh: Antoine Mekary | ALETEIA)
Thông điệp đầu tiên của Đức Thánh Cha Lêô XIV dự kiến sẽ được ký vào tuần tới, ngày 15 tháng 5, theo hãng tin KNA của Đức, trích dẫn “nhiều nguồn tin từ Vatican”. Thời điểm này đặt vị tân Giáo hoàng vào sự tiếp nối trực tiếp với truyền thống các thông điệp xã hội vốn đã định hình sự dấn thân của Giáo hội trong thế giới hiện đại.
Tiền lệ này bắt đầu với Đức Giáo hoàng Lêô XIII và Thông điệp Rerum Novarum năm 1891, được ban hành vào ngày 15 tháng 5 năm đó. Văn kiện này đánh dấu phản ứng mang tính hệ thống đầu tiên của Giáo hội trước những biến động của cuộc cách mạng công nghiệp, đề cập đến quyền lợi của người lao động, quyền sở hữu tư nhân, và trách nhiệm luân lý của cả người lao động lẫn người sử dụng lao động. Từ đó hình thành nên điều ngày nay được gọi là Giáo huấn xã hội Công giáo (hay Học thuyết xã hội Công giáo).
Một số thông điệp xã hội đã được ban hành trong các thập niên sau năm 1891 thường được công bố vào dịp kỷ niệm Thông điệp của Đức Lêô XIII. Năm nay, dĩ nhiên, đánh dấu kỷ niệm 135 năm công bố Thông điệp này.
Ngay từ đầu, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã chỉ ra rằng Triều đại Giáo hoàng của mình được truyền cảm hứng từ Đức Lêô XIII và đồng thời khẳng định rằng ngài sẽ tiếp tục đề cập đến những thay đổi lớn đang diễn ra trên thế giới, đặc biệt thông qua vấn đề trí tuệ nhân tạo; do đó, việc một thông điệp được công bố vào ngày 15 tháng 5 dường như mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc.
Các Thông điệp được công bố vào ngày 15 tháng 5
40 năm sau Thông điệp Rerum Novarum, đúng ngày 15 tháng 5 năm 1931, Đức Giáo hoàng Piô XI đã phát triển thêm tư tưởng của Đức Lêô XIII qua Thông điệp Quadragesimo Anno. Văn kiện này, chịu ảnh hưởng một phần từ nhà tư tưởng Dòng Tên Oswald von Nell-Breuning, đã trình bày nguyên tắc bổ trợ và làm rõ lập trường phê phán của Giáo hội đối với chủ nghĩa xã hội, đặc biệt là sự thiếu tôn trọng phẩm giá con người và quyền sở hữu tư nhân.
Ba thập niên sau, truyền thống tiếp tục vào cùng ngày này vào năm 1961, khi Đức Giáo hoàng Gioan XXIII ban hành Thông điệp Mater et Magistra, cổ võ sự tham gia lớn hơn của người lao động trong đời sống kinh tế.
Đức Giáo hoàng Gioan XXIII sau đó cũng đã ban hành thêm một thông điệp xã hội khác, nhưng không vào cùng ngày: vào ngày 11 tháng 4 năm 1963, Thánh Giáo hoàng XXIII công bố Pacem in Terris.
Đức Giáo hoàng Phaolô VI đã tiếp nối với Populorum Progressio vào ngày 26 tháng 3 năm 1967.
Sau đó, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã khôi phục lại – hoặc nỗ lực khôi phục lại – mốc kỷ niệm này. Ngài ban hành Laborem Exercens vào ngày 14 tháng 9 năm 1981. Ban đầu, văn kiện này dự kiến được công bố vào ngày 15 tháng 5 nhưng đã bị trì hoãn do vụ ám sát nhằm vào ngài vào ngày 13 tháng 5 năm 1981.
Thông điệp Centesimus Annus, đánh giá sự sụp đổ của chủ nghĩa cộng sản và đưa ra cái nhìn đa chiều về nền kinh tế thị trường như một nguồn động lực tạo ra sự thịnh vượng, đồng thời nhấn mạnh những giới hạn về luân lý, được công bố “100 năm” sau Rerum Novarum, vào ngày 1 tháng 5 năm 1991.
“Magnifica humanitas”
Các nguồn tin — cùng với chính những phát biểu của Đức Lêô XIV — cho thấy thông điệp sắp tới, với tựa đề tạm thời Magnifica humanitas (Nhân tính Tuyệt vời), sẽ đề cập đến những vấn đề không kém phần quan trọng trong thời đại ngày hôm nay. Đặc biệt, trí tuệ nhân tạo đặt ra những vấn đề cấp bách liên quan đến năng lực tự chủ của con người, lao động và trách nhiệm. Sự mong manh của luật pháp quốc tế và các xung đột đang diễn ra càng làm tăng thêm tính cấp thiết.
Điều làm nên nét đặc biệt của thời điểm này không chỉ là chủ đề, mà còn là việc chủ ý gợi lại lịch sử. Nếu thực sự chọn ngày 15 tháng 5, Đức Lêô XIV cho thấy Học thuyết xã hội của Giáo hội không phải là điều bất biến theo nghĩa tĩnh tại, nhưng luôn phát triển để đáp ứng những thực tế mới, trong khi vẫn đặt nền tảng trên các nguyên tắc trường tồn: phẩm giá của mỗi con người, ưu tiên công ích và những giới hạn luân lý của quyền lực.
Nếu các dự đoán được xác nhận, thông điệp đầu tiên này sẽ đặt Đức Lêô XIV vào trong một truyền thống sống động — một truyền thống tiếp tục lên tiếng trước những thách đố phức tạp nhất của từng thời đại.
Minh Tuệ (theo Aleteia)
