Phát biểu khai mạc sự kiện cấp cao “Trí tuệ nhân tạo và tương lai của lao động” diễn ra tại Rôma, Nữ tu Raffaella Petrini, Chủ tịch Phủ Thống đốc Thành quốc Vatican, nhấn mạnh rằng “tương lai của lao động không nằm ở máy móc, nhưng ở những quyết định luân lý của nhân loại”, đồng thời cho rằng con người không nên sợ trí tuệ nhân tạo, nhưng cũng không thể chấp nhận nó một cách đơn thuần.
Nữ tu Raffaella Petrini phát biểu khai mạc tại cuộc thảo luận cấp cao về “Trí tuệ nhân tạo và Tương lai của lao động” tại Đại học Giáo hoàng Grêgôriô ở Rôma (Ảnh: vatican News)
“Sau cùng, tương lai không nằm ở máy móc, nhưng ở những chọn lựa luân lý của nhân loại”.
Lời nhắc nhở cốt lõi này được Nữ tu Petrini đưa ra trong cuộc đối thoại cấp cao về “Trí tuệ nhân tạo và tương lai của lao động” diễn ra vào sáng thứ Ba tại Đại học Giáo hoàng Grêgêriô ở Rôma.
Sự kiện do do Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Tòa Thánh triệu tập, với sự đồng bảo trợ của các Đại sứ Úc, Anh, Canada, Nhật Bản, Đài Loan và Hoa Kỳ tại Tòa Thánh, cùng với Đại học Georgetown, Học Viện Công nghệ Công giáo và Học Viện Leonum về Trí tuệ Nhân tạo & Công nghệ Mới nổi của Đại học Công giáo, đã quy tụ những tiếng nói hàng đầu để khám phá những lĩnh vực tiên tiến của trí tuệ nhân tạo và tương lai của lao động.
Cuộc đối thoại quy tụ các nhà sáng tạo công nghệ, các thần học gia, các chuyên gia luân lý, các cơ quan quản lý, các nhà hoạch định chính sách, giới học thuật và xã hội dân sự, cùng nhau suy tư về AI và tương lai của lao động, cũng như trách nhiệm chung trong việc định hình tương lai ấy.
Nữ tu Petrini suy ngẫm về một một “ngã rẽ quyết định”
Trong bài phát biểu khai mạc, Nữ tu Petrini nhận định rằng trí tuệ nhân tạo là một sức mạnh có tính biến đổi đòi hỏi trách nhiệm chung.
“Trong thời đại đổi mới sâu rộng hôm nay, AI mang lại tiềm năng to lớn, nhưng đồng thời cũng đưa chúng ta đến một ngã rẽ mang tính quyết định”, Nữ tu Petrini nói, đồng thời nhấn mạnh rằng “cần phải có những lựa chọn để bảo đảm công nghệ này phục vụ lợi ích của toàn thể nhân loại, luôn đặt các giá trị nhân bản và xã hội lên hàng đầu”.
Chủ tịch Phủ Thống đốc Vatican cho biết lao động là một trong những lĩnh vực chịu tác động trực tiếp của các lựa chọn này, “không chỉ vì Giáo hội tin rằng lao động là một chiều kích căn bản của sự hiện hữu của con người trên trần thế, nhưng còn vì, bất kể nội dung khách quan của nó, lao động là chiều kích giúp con người thể hiện chính nhân tính của mình”.
“Nói cách khác”, Nữ tu Petrini giải thích, “lao động cho phép một người hoàn thành ơn gọi của mình với tư cách là một con người”, đồng thời thừa nhận rằng chúng ta đang sống trong một thời đại mà trí tuệ nhân tạo đang tái định hình lao động và truyền thông.
Tái cấu trúc thị trường lao động: tạo ra cơ hội, nhưng cũng tạo ra những hình thức loại trừ mới
Nữ tu Petrini kế đến đặt câu hỏi: trong một thế giới ngày càng tự động hóa, điều gì làm nên con người?
“Trí tuệ nhân tạo không chỉ là một công cụ, nhưng là một sức mạnh có tính biến đổi”, Nữ tu Petrini nhấn mạnh, đồng thời thừa nhận rằng “tự động hóa và việc gia tăng sử dụng các hệ thống thông minh đang tái cấu trúc thị trường lao động, tạo ra những cơ hội mới nhưng cũng làm nảy sinh những hình thức loại trừ mới”.
Nữ tu Petrini cũng lưu ý đến một số bước phát triển tích cực của công nghệ được tiết lộ trong báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế có tiêu đề “Cách mạng hóa sức khỏe và an toàn: Vai trò của trí tuệ nhân tạo và số hóa trong lao động”.
Theo nghiên cứu này, Nữ tu Petrini thừa nhận, “số hóa và tự động hóa có thể giảm đáng kể mức độ tiếp xúc với nguy cơ, ngăn ngừa tai nạn lao động và cải thiện điều kiện làm việc nói chung”, qua đó “không chỉ nâng cao sự an toàn và sức khỏe nơi làm việc mà còn nâng cao cả cách thức giám sát chúng”.
“Tuy nhiên”, Nữ tu Petrini cảnh báo, “cũng có thể xuất hiện những nguy cơ như giám sát thái quá, cường độ lao động gia tăng, cũng như những thách đố về thể lý và tâm lý xã hội”.
Nữ tu Petrini nhắc lại rằng Tổ chức Lao động Quốc tế đã kêu gọi “một cách tiếp cận chủ động, dựa trên bằng chứng và có sự tham gia rộng rãi để giảm thiểu các nguy cơ này”.
Những suy tư sâu hơn về hậu quả của sự thay đổi công nghệ đối với người lao động có tay nghề và không có tay nghề cho rằng tác động của tự động hóa có thể được nhìn nhận dưới hình thức bổ sung hoặc thay thế.
Công nghệ phục vụ con người, chứ không thay thế con người
Tuy nhiên, theo Nữ tu Petrini, sự thay đổi công nghệ còn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ các quyết định thể chế.
Nữ tu Petrini lưu ý rằng nhiều chuyên gia nhấn mạnh rằng công nghệ được tạo ra để phục vụ con người, chứ không phải thay thế con người, và đồng thời kêu gọi một sự liên kết giữa con người và công nghệ dựa trên trách nhiệm, sự cộng tác và giáo dục.
“Trí tuệ nhân tạo có thể là một phương thế rất hữu ích cho việc học hỏi, một cách thức nhận thức, nếu được hướng dẫn bởi một tầm nhìn đúng đắn hoặc một công cụ”, Nữ tu Petrini nói.
Nhấn mạnh sự cần thiết cần phải có một tầm nhìn đặt con người làm trung tâm — điều hàm chứa trách nhiệm chung — Nữ tu Petrini đề cập đến vai trò của các chính phủ.
“Các chính phủ được mời gọi điều tiết, đổi mới cách có trách nhiệm; các nhà giáo dục được mời gọi đào tạo những công dân có hiểu biết; và mỗi người chúng ta được mời gọi sử dụng công nghệ một cách thận trọng và có trách nhiệm”, Nữ tu Petrini lưu ý.
“Không sợ hãi, nhưng cũng không nên chấp nhận nó một cách mù quáng’
Nữ tu Petrini nhấn mạnh rằng nếu chúng ta tin rằng con người, được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa, luôn là chủ thể của mọi hình thức lao động, thì cần có sự hợp tác quốc tế để cổ võ một tầm nhìn nền tảng về sự tiến bộ, chứ không chỉ là sự tiến bộ thuần túy về mặt chuyên môn.
Trong bối cảnh đó, Nữ tu Petrini kêu gọi sự phát triển công nghệ không được tách rời khỏi sự phát triển nhân bản, văn hóa và thiêng liêng.
“Chúng ta không được sợ trí tuệ nhân tạo, nhưng cũng không thể đơn thuần chấp nhận nó một cách mù quáng”, Nữ tu Petrini nói, đồng thời thừa nhận rằng dù một số nhà nghiên cứu cho rằng máy móc có thể và cần được đặt trong khuôn khổ đạo đức, vẫn cần có nhiều hành động cụ thể hơn nữa.
“Sau cùng, tương lai không nằm ở máy móc, nhưng ở những chọn lựa luân lý của nhân loại”, Nữ tu Petrini khẳng định. “Chúng ta có khả năng và trách nhiệm quyết định liệu kỷ nguyên công nghệ mới này, trong mọi lĩnh vực, sẽ mở ra một thời đại của công lý và liên đới lớn hơn hay lại tạo ra những bất bình đẳng mới”.
Sau khi đề cập đến những nỗ lực cụ thể của Vatican trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, Nữ tu Petrini cho biết thêm: “Trí tuệ nhân tạo là một thực tại sẽ tiếp tục tác động sâu rộng đến các hoạt động của con người, trong đó có lao động, xét từ góc độ chuyên môn và xã hội; tuy nhiên, quỹ đạo của nó không được định sẵn, vì nó phản ánh những lựa chọn, giá trị và lợi ích của những người thiết kế và triển khai nó”.
Đối thoại đa chiều giữa các chuyên gia
Chương trình thảo luận bắt đầu bằng lời kêu gọi khai mạc của bà Laura Hochla thuộc Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Tòa Thánh, tiếp theo là lời chào mừng của Cha Mark Lewis, Hiệu trưởng Đại học Giáo hoàng Grêgôriô, người cho rằng chủ đề thảo luận đòi hỏi sự suy nghĩ và cân nhắc nghiêm túc, đặc biệt liên quan đến các giá trị đạo đức trong việc sử dụng AI.
“Việc nhấn mạnh rằng các giá trị luân lý cần được xem xét trong cách thức sử dụng trí tuệ nhân tạo”, Cha Lewis tuyên bố, “giờ đây trách nhiệm thuộc về chúng ta”, cũng như trong việc xác định cách tốt nhất để trang bị cho các sinh viên của trường Đại học Giáo hoàng.
Ông Anthony CY Ho, Đại sứ Đài Loan tại Tòa Thánh đã trình bày đề tài “Khuôn khổ hợp tác và đào tạo toàn cầu – Cuộc thảo luận đa chiều”, nhắc nhở các tham dự viên rằng trí tuệ nhân tạo đặt ra những vấn đề quan trọng về luan lý, lao động và phẩm giá con người, nhưng đồng thời cũng nhấn mạnh rằng: “Như Đức Thánh Cha Lêô XIV nói: AI phải phục vụ con người, chứ không phải ngược lại”.
Ông cũng nói một cách bông đùa rằng những phát ngôn của mình không phải do trí tuệ nhân tạo tạo ra.
Tiếp theo, Đại sứ Hoa Kỳ tại Tòa Thánh, ông Brian Burch, đã suy tư về chủ đề “Tại sao chúng ta hiện diện ở đây – Lời kêu gọi sự khiêm nhường”, gọi trí tuệ nhân tạo là “vấn đề then chốt của thời đại chúng ta”, đòi hỏi “tinh thần trách nhiệm chung”. Khi thảo luận về AI và ảnh hưởng của nó đối với lao động, Đại sứ Hoa Kỳ tại Tòa Thánh lưu ý rằng nó không phải là điều “trừu tượng”, mà là điều “thực tiễn và cấp bách”.
Những quan điểm khác được trình bày bởi ông Éric Salobir đến từ Tổ chức Human Technology Foundation trong bài thuyết trình “Một góc nhìn tổng hợp: Trí tuệ nhân tạo và tương lai của lao động”.
Mặc dù cần nhớ rằng một cuộc khảo sát về nhân sự của Gartner năm 2025 cho thấy 65% nhân viên rất hào hứng sử dụng AI tại nơi làm việc, nhưng cũng có những nỗi lo ngại phổ biến mà đội ngũ nhân viên dành cho công nghệ này, cụ thể là tình trạng mất việc làm, tính không chính xác, thiếu minh bạch, vấn đề về danh tiếng cũng như việc bảo mật dữ liệu.
Chuyên gia về hiện tượng này, Cha Paolo Benanti thuộc Đại học Giáo hoàng Grêgôriô, đã trình bày “Một góc nhìn thần học: Người lao động thành đạt và phẩm giá của lao động”, đồng thời nhắc lại rằng các nguyên tắc Kitô giáo nhấn mạnh rằng một người được định nghĩa bởi chính con người họ, chứ không phải bởi những gì họ tạo ra.
Do đó, Cha Benanti nhắc lại rằng chúng ta không nên từ chối công nghệ, mà nên xem nó như một công cụ bổ trợ, chứ không phải là công cụ biến người lao động thành những biến số chi phí. Cuối cùng, con người, với phẩm giá vốn có của họ, phải được đặt ở vị trí trung tâm, ngài nhấn mạnh.
Làm thế nào để có được chuyên môn trong kỷ nguyên AI
Tiếp theo, ông Noam Yuchtman đến từ Trường Kinh tế Luân Đôn đã trình bày suy tư về đề tài “Một góc nhìn kinh tế: Tương lai của người lao động và nền kinh tế trí tuệ nhân tạo”.
Ông Yuchtman cho rằng những người mà công việc của họ sẽ được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo là những cá nhân có chuyên môn, và những cá nhân ở những vị trí đòi hỏi trách nhiệm giải trình, dù là về mặt pháp lý, đạo đức hay kinh tế. Tuy nhiên, ông cho rằng thách thức đối với chuyên môn hiện nay là “làm thế nào để có được chuyên môn đó trong thời đại trí tuệ nhân tạo”.
Ông Yuchtman cho biết rằng: “Chúng ta, với tư cách là các cá nhân, công dân, nhà giáo dục, nhà quản lý và nhà hoạch định chính sách, có hai nhiệm vụ chính: thứ nhất, trau dồi các kỹ năng cho phép chúng ta phát triển và sử dụng trí tuệ nhân tạo, và thứ hai, tiếp tục đầu tư vào những kỹ năng mang tính nhân văn và xã hội sâu sắc”.
Phiên họp kết thúc với bài phát biểu bế mạc của ông George Osborne đến từ OpenAI, người đã thừa nhận rằng số liệu thống kê cho thấy 18% việc làm đang thực sự có nguy cơ bị thay thế do trí tuệ nhân tạo, và trong tương lai gần, con người vẫn sẽ cần thiết phải đảm nhiệm nhiều vai trò khác nhau trong thế giới lao động.
“Câu hỏi quan trọng hơn”, ông Yuchtman nói, “là các nhiệm vụ và công việc sẽ thay đổi như thế nào”.
Minh Tuệ (theo Vatican News)
