Hội thảo trực tuyến về Đa dạng sinh học do Thánh Bộ Cổ võ sự Phát triển Con người Toàn diện tổ chức
Đức Hồng Y Peter Turkson nhấn mạnh tầm quan trọng của cuộc hoán cải môi sinh và cam kết chung để chăm sóc cho ngôi nhà chung của chúng ta tại hội thảo trực tuyến về đa dạng sinh học lấy cảm hứng từ Thông điệp “Laudato Sí” của Đức Thánh Cha Phanxicô.
Hợp tác với Lực lượng đặc nhiệm về Sinh thái thuộc Ủy ban Covid-19 của Vatican, hôm thứ Ba ngày 20/4, Thánh Bộ Cổ võ sự Phát triển Con người Toàn diện đã tổ chức hội thảo trực tuyến về Đa dạng sinh học, lấy cảm hứng từ ‘Thông điệp Laudato Si’ của Đức Thánh Cha Phanxicô.
Sự kiện trực tuyến có chủ đề “Con đường dẫn tới COP15” nhằm mục đích chia sẻ trí tuệ, sự hiểu biết, kinh nghiệm và sự hiểu biết lẫn nhau được đúc kết từ các lĩnh vực kiến thức khác nhau bao gồm các truyền thống bản địa và khoa học, Kinh Thánh và Học thuyết Xã hội của Giáo hội về đa dạng sinh học. Những điều này sẽ cùng nhau vận động và truyền cảm hứng cho việc bảo vệ và phục hồi đa dạng sinh học tại cuộc họp lần thứ 15 sắp tới của Hội nghị các bên tham gia Công ước Liên Hợp Quốc về Đa dạng sinh học (COP15) và các cuộc họp COP26.
Hội thảo trực tuyến cũng sẽ mời gọi cộng đồng Giáo hội tạo ra cuộc đối thoại về đa dạng sinh học nhằm tìm ra những đường hướng mới cho gia đình nhân loại ngõ hầu hàn gắn và khôi phục mối quan hệ với công trình sáng tạo, đặc biệt là sau tình huống khẩn cấp về y tế Covid-19 đang diễn ra.
Các diễn giả tại sự kiện bao gồm Đức Hồng Y Peter Turkson, Tổng Trưởng Thánh Bộ Cổ võ sự Phát triển Con người Toàn diện; và Tiến sĩ Jane Goodall, người sáng lập Viện Jane Goodall và Sứ giả Hòa bình của LHQ.
Tất cả công trình sáng tạo đều có sự kết nối với nhau
Trong bài phát biểu của mình, Đức Hồng Y Turkson đã nhấn mạnh hai điểm chính: bối cảnh hiện tại của cuộc khủng hoảng đa diện và việc bảo vệ sự đa dạng sinh học. Vị Giám chức giải thích rằng hai phương diện này có sự liên hệ với nhau, trên cơ sở báo cáo năm 2020 của Nền tảng Chính sách-Khoa học liên chính phủ về Đa dạng sinh học và Dịch vụ Hệ sinh thái cho thấy rằng những hành động tương tự của con người vốn dẫn đến mất đa dạng sinh học cũng dẫn đến sự gia tăng đại dịch.
Trong tình hình hiện tại của đại dịch Covid-19 – vốn đã ảnh hưởng đến các nền kinh tế thế giới, làm gia tăng khoảng cách giàu nghèo vốn đã tồn tại, và ngày càng làm rõ hơn khả năng tiếp cận dịch vụ y tế kém của một số người dân trong xã hội – “một đại dịch đã đã tiết lộ những đại dịch xã hội khác”, Đức Hồng y Turkson nói, lặp lại lời của Đức Thánh Cha Phanxicô.
Cho rằng Covid-19 đã được định rõ là một bệnh lây truyền từ động vật sang người (lây truyền giữa động vật và người), Đức Hồng y Turkson tiếp tục, “đại dịch hiện tại cảnh báo chúng ta một thực tế rằng khi thiên nhiên ốm yếu, thì bản thân loài người cũng ốm yếu”. Điều này, Đức Hồng y Turkson lưu ý, đã được nhấn mạnh trong Thông điệp “Caritas in Veritate” của Đức Bênêđictô XVI, trong đó lưu ý rằng cách con người đối xử với môi trường cũng ảnh hưởng cách mà nó đối xử với chính nó.
Trách nhiệm chung trong việc bảo vệ đa dạng sinh học
Lấy cảm hứng từ Kinh Thánh, Đức Hồng y Turkson lưu ý rằng trong sách Sáng Thế ký, “sự đa dạng sinh học đã hình thành ngay từ buổi đầu tạo dựng” khi Thiên Chúa tạo ra các loài thực vật và động vật cũng như con người.
Hơn nữa, trong Giáo huấn Xã hội của Giáo hội, “đa dạng sinh học là công việc liên tục trong công trình sáng tạo của Thiên Chúa, là món quà thiêng liêng từ Thiên Chúa, và mỗi tạo vật đều có giá trị nội tại và của nó, và mục đích mà Thiên Chúa biết”. Theo nghĩa này, mọi tạo vật đều tiết lộ Thiên Chúa cho chúng ta và là sự biểu lộ vinh quang của chính Thiên Chúa như được bày tỏ trong Thánh Vịnh 19 và 104.
Đức Hồng Y Turkson tiếp tục than phiền về hành vi phá hủy công trình sáng tạo của Thiên Chúa và tiếng kêu liên tục của cả công trình tạo và những người nghèo được nhấn mạnh trong Thông điệp “Laudato Si” và thể hiện ở sự biến mất của các loài động thực vật, bị biến mất vĩnh viễn vì cách đối xử lạm dụng của chúng ta với thiên nhiên. “Cái giá phải trả cho những thiệt hại do con người tàn phá thiên nhiên lớn hơn nhiều so với những lợi ích kinh tế thu được”.
“Vì các lý do đạo đức, luân lý và thần học”, Đức Hồng Y Turkson nói, “chúng ta có nhiệm vụ bảo vệ đa dạng sinh học trên trái đất”. Đức Hồng Y Turkson lưu ý rằng một khuôn khổ toàn cầu về vấn đề này đã được đưa ra bởi Công ước Quốc tế về Đa dạng Sinh học, trong đó thừa nhận sự cần thiết của cách tiếp cận đa ngành và xuyên ngành để đảm bảo việc bảo tồn và sự bền vững đa dạng sinh học. COP15 cũng có tầm nhìn về một thế giới sống hài hòa với thiên nhiên, nơi mà đến năm 2050, đa dạng sinh học được bảo tồn và sử dụng một cách khôn ngoan để duy trì một hành tinh khỏe mạnh và mang lại những lợi ích thiết yếu cho tất cả mọi người.
Để đạt được điều này, bốn mục tiêu có thể được coi như là trọng tâm: thứ nhất, gia tăng các khu bảo tồn để đa dạng sinh học có thể được đảm bảo trong tính liên kết và tính toàn vẹn của nó nhằm giảm số lượng các loài bị đe dọa; thứ hai, đánh giá cao sự đóng góp của thiên nhiên đối với con người, để duy trì và nâng cao nó thông qua việc sử dụng bền vững vì lợi ích của tất cả mọi người; thứ ba, chia sẻ công bằng và bình đẳng các lợi ích từ nguồn gen; và cuối cùng, kiểm tra các phương tiện thực hiện các mục tiêu này và các mục tiêu liên quan đến chúng.
“Gìn giữ và lao tác”
“Giáo hội luôn nâng cao tiếng nói tiên tri của mình để cung cấp cơ sở tinh thần cho việc suy ngẫm về việc bảo vệ người nghèo, bao gồm sự đa dạng của trái đất và các hệ sinh thái của nó”, Đức Hồng y Turkson nói. Đức Hồng y Turkson cũng nhắc lại lời kêu gọi không ngừng của Đức Thánh Cha Phanxicô trong việc tăng cường chăm sóc trái đất, bao gồm cả những lời kêu gọi của Ngài về tình huynh đệ phổ quát, vốn nhấn mạnh hơn nữa tính liên kết của chúng ta.
Đức Hồng y Turkson cũng nhấn mạnh thêm rằng con người có trách nhiệm chăm sóc thiên nhiên. Ngài giải thích rằng điều này xuất phát từ Sách Sáng Thế ký, vào thuở tạo dựng, Thiên Chúa giao cho A-đam phải canh tác và canh giữ Vườn địa đàng: “‘canh tác’ là để làm cho trái đất sinh sôi nảy nở, trong khi ‘canh giữ’ là để đảm bảo rằng trái đất duy trì các phẩm chất và đặc điểm sản xuất của nó để hỗ trợ sự sống mọi lúc”. Sự đòi buộc liên quan đến việc chăm sóc này cũng mở rộng đến giáo huấn về việc nghỉ ngơi trong ngày Sa-bát, vốn cũng là, đối với con người, để bảo tồn công trình sáng tạo, ông nói. “Sabbath có ý nghĩa về sự giải phóng và nghỉ ngơi, dừng lại bất kỳ hệ thống nào bị áp bức và sống trong sự trói buộc”.
Đức Hồng y Turkson cũng nhấn mạnh rằng từ được sử dụng trong Sách Sáng thế để mô tả việc canh giữ vườn cũng chính là từ được dùng để mô tả mối tương quan giữa Cain và Abel. Từ đó, “mối tương quan của chúng ta đối với công trình sáng tạo cũng tương tự và có thể so sánh với mối tương quan của chúng ta với tư cách là con người, mối tương quan giữa người này đối với người kia. Đó là mối tương quan huynh đệ cùng chí hướng”. Do đó, chúng ta được mời đối xử với mọi thứ “bằng tình cảm, sự quan tâm, trách nhiệm và sự cẩn trọng”. Đồng thời, “tất cả chúng ta cũng được kêu gọi để trải qua cuộc hoán cải môi sinh”, Đức Hồng Y Turkson nhấn mạnh. Vị Giám chức kêu gọi thay đổi não trạng – “chuyển từ mong muốn kiểm soát và thống trị, sang mong muốn bảo vệ và gìn giữ”.
Người dân bản địa, những người bảo vệ sự đa dạng sinh học
Người dân bản địa, theo Đức Hồng y Turkson, là “những người bảo vệ sự đa dạng sinh học”, và là những người cần thiết để bảo vệ đa dạng sinh học. Họ cũng đã được Đức Thánh Cha Phanxicô công nhận là “những bậc thầy vĩ đại trong việc bảo tồn hệ thống đa dạng sinh học của chúng ta”.
Đức Hồng y Turkson cũng cho biết thêm rằng người dân bản địa cần được tôn trọng và bảo vệ để chúng ta có thể học hỏi từ họ thông qua việc chú ý đến họ. Đức Hồng y Turkson cũng bác bỏ những tuyên bố rằng mối tương quan giữa người dân bản địa và thiên nhiên mang tính chất sùng bái. Thay vào đó, Đức Hồng y Turkson giải thích, “đó là sự tích lũy của trí tuệ đã được thời gian thử thách để đảm bảo sự chung sống của con người và các hệ thống trong công trình sáng tạo”.
Các bước cụ thể
Đề xuất các bước để cứu vãn sự đa dạng sinh học, Đức Hồng y Turkson đề xuất việc trồng cây xanh và hợp tác với các tổ chức chăm sóc thiên nhiên. Ngài cũng kêu gọi ưu tiên khôi phục các hệ sinh thái bị suy thoái, hỗ trợ nông nghiệp tái tạo và tham gia vào các sáng kiến ngay cả ở cấp địa phương trong các Giáo xứ.
Kết luận, Đức Hồng Y Turkson nhấn mạnh rằng việc bảo vệ sự đa dạng sinh học ảnh hưởng trực tiếp đến mỗi chúng ta, đụng chạm đến các khía cạnh xã hội, văn hóa và kinh tế trong cuộc sống của chúng ta. Do đó, chúng ta được mời gọi “nắm lấy quan điểm và cách tiếp cận sinh thái toàn diện, đồng thời áp dụng tư duy toàn diện để định hướng lại nền kinh tế, giáo dục và các thực hành văn hóa và các chính sách, ngõ hầu chúng ta tôn vinh phẩm giá con người và sự toàn vẹn của công trình sáng tạo”.
Bài phát biểu của Tiến sĩ Jane Goodall
Sau bài phát biểu của Đức Hồng y Turkson, Tiến sĩ Jane Goodall cũng đã có bài phát biểu, chia sẻ kinh nghiệm dày dặn của bà về nghiên cứu tinh tinh ở Châu Phi và hoạt động bảo tồn môi trường sống của chúng.
Tiến sĩ Jane Goodall bày tỏ sự tiếc nuối rằng bất chấp trí tuệ phát triển của con người, chúng ta đang phá hủy ngôi nhà duy nhất của mình. Bà Goodall lưu ý rằng thái độ thiếu tôn trọng của chúng ta đối với thế giới tự nhiên và sự góp phần của chúng ta trong việc phá hủy môi trường sống của động vật đã khiến chúng ta tiếp xúc nhiều hơn với những động vật thường bị cô lập, làm tăng khả năng mầm bệnh lây lan từ động vật sang người và tạo ra một đại dịch lây truyền từ động vật sang người như đại dịch hiện tại. Sự thiếu tôn trọng này đối với thế giới cũng dẫn đến vấn đề biến đổi khí hậu, một trong những yếu tố chính ảnh hưởng đến sự đa dạng sinh học, Tiến sĩ Jane Goodall lưu ý.
Đề xuất hành động cụ thể, Tiến sĩ Goodall nhấn mạnh sự cần thiết phải hành động trong “cửa sổ cơ hội” này. Bà nhấn mạnh sự cấp thiết của việc giảm thiểu “lối sống không bền vững của hàng trăm nghìn người trên hành tinh này, những người sở hữu nhiều thứ hơn chúng ta cần”, đặc biệt là về thực phẩm, nơi hàng tấn thực phẩm bị lãng phí trong khi nhiều người phải đi ngủ với cái bụng đói.
Tiến sĩ Goodall cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xóa bỏ đói nghèo. Bà giải thích rằng một cách để đạt được điều này là dạy mọi người tìm cách sống mà không tàn phá môi trường. Tiến sĩ Goodall nhắc lại rằng điều này đã trở nên rõ ràng với bà khi bà bay ngang qua một khu rừng từng là nơi cư trú của những con tinh tinh vốn đã bị giảm sút đáng kể và được bao quanh bởi sự hiện diện của con người và các vùng đất nông nghiệp. Về vấn đề này, Tiến sĩ Goodall, thông qua công việc của quỹ, khuyến khích việc bảo tồn dựa vào cộng đồng nhằm khôi phục độ phì nhiêu cho những vùng đất bị sử dụng quá mức mà không có các hóa chất nông nghiệp và thuốc trừ sâu và quản lý nguồn nước. Tiến sĩ Goodall cũng gợi ý học bổng để tiếp tục cho các trẻ em gái được đến trường; và tài trợ vi mô để người dân trong các thôn làng, đặc biệt là phụ nữ, có thể vay vốn để bắt đầu kinh doanh thân thiện với môi trường. Ngoài ra, người dân địa phương cũng có thể được cung cấp các công cụ để họ có thể theo dõi tình trạng lành mạnh của các khu bảo tồn rừng của ngôi làng của mình.
Điều này sẽ giúp mọi người hiểu rằng chúng ta bảo vệ môi trường, không chỉ vì các loài động vật hoang dã, mà vì tương lai của chính chúng ta, vì môi trường cung cấp nước sạch cho chúng ta; và chúng tôi phụ thuộc vào hệ sinh thái lành mạnh đối với tất cả mọi thứ, Tiến sĩ Goodall giải thích.
Đa dạng sinh học, tấm thảm mỏng manh của sự sống
“Tôi thích xem hệ sinh thái như một tấm thảm của sự sống bao gồm sự đa dạng của các loài động thực vật, tất cả đều có mối quan hệ với nhau, mỗi loài nhỏ đều nắm giữ một vai trò nhất định”, Tiến sĩ Goodall nói.
Nếu một trong số các loài bị tuyệt chủng, nó sẽ làm rách một lỗ trên tấm thảm đó, và khi ngày càng có nhiều lỗ bị rách, cuối cùng chúng ta sẽ chỉ còn lại một tấm thảm rách rưới đến mức hệ sinh thái sẽ sụp đổ, Tiến sĩ Goodall cảnh báo.
Về vấn đề này, Tiến sĩ Goodall ca ngợi những nỗ lực của các tổ chức và các nhà khoa học đang nỗ lực làm việc để bảo vệ và gìn giữ “tấm thảm” này. Bà cũng gửi lời chào đến rất nhiều người trẻ đang vươn lên để giải quyết các vấn đề về sinh thái mà họ đã thừa hưởng từ những người đi trước họ.
Minh Tuệ (theo Vatican News)
