‘Hành trình Hy vọng’ nhìn lại ‘những giai đoạn then chốt’ trong tiến trình đối thoại liên tôn của Giáo hội kể từ khi Tuyên ngôn ‘Nostra Aetate’ được ban hành vào năm 1965.
Đức Thánh Cha Lêô XIV ký văn kiện “Hành trình Hòa bình” với sự hiện diện của các Hồng y Tổng Trưởng các Bộ Giáo lý Đức tin, Cổ võ sự Hiệp nhất Kitô giáo và Đối thoại Liên tôn (Ảnh: Vatican News)
Một văn kiện mới của Vatican khẳng định giáo huấn mang tính bước ngoặt của Công đồng Vatican II về mối tương quan của Giáo hội với dân tộc Do Thái và những người thuộc các tôn giáo khác, đồng thời mời gọi nhân loại bước vào một “cuộc hành trình hy vọng” chung.
Hành trình ấy đòi hỏi “lòng can đảm” và “một sự thay đổi thực sự trong cách suy nghĩ” để tìm kiếm “sự chung sống hòa bình” giữa những “thách đố chưa từng có”, bao gồm các cuộc xung đột, sự ngược đãi, việc vũ khí hóa tôn giáo, sự tục hóa và phân cực, văn kiện cho biết.
Thay vì hướng đến việc thành lập “một tôn giáo thế giới vĩ đại”, đối thoại liên tôn đích thực hướng tới việc xây dựng “một xã hội huynh đệ có khả năng đón nhận những khác biệt”, theo nội dung văn kiện.
Vào ngày 16 tháng 9, Vatican đã công bố văn kiện “Hành trình Hy vọng: 60 năm Đối thoại Liên tôn và Tình huynh đệ dưới ánh sáng Tuyên ngôn ‘Nostra Aetate’”.
Văn kiện dài 8.600 từ là kết quả của sự cộng tác giữa Bộ Giáo lý Đức tin, Bộ Cổ võ sự Hiệp nhất Kitô giáo — cơ quan cũng phụ trách các mối quan hệ tôn giáo với Do Thái giáo — và Bộ Đối thoại Liên tôn của Vatican.
Đức Thánh Cha Lêô XIV đã phê chuẩn văn kiện này vào ngày 22 tháng 6, và văn kiện chính thức được công bố vào ngày 16 tháng 9 vừa qua.
Phần thứ nhất trong 5 phần của “Hành trình Hy vọng” bắt đầu bằng việc nhìn lại “những giai đoạn then chốt” trong tiến trình đối thoại liên tôn của Giáo hội kể từ khi Tuyên ngôn “Nostra Aetate” được công bố vào năm 1965, trong đó có những đóng góp của Đức Thánh Cha Lêô XIV và 4 vị tiền nhiệm của ngài.
Tiếp đó, văn kiện xem xét những hoa trái “hữu hình” và “âm thầm” của “Nostra Aetate cũng như “sự phản kháng và những hiểu lầm dai dẳng” xoay quanh văn kiện Công đồng này.
Trong văn kiện, ba Bộ kêu gọi một “phương pháp sự phạm về đối thoại” được đổi mới, nhằm thực hiện một cuộc gặp gỡ có nền tảng hiểu biết giữa người Công giáo và những người thuộc các tín ngưỡng khác.
Một ‘sự thay đổi sâu sắc’ để đáp lại Shoah
Văn kiện điểm lại quá trình hình thành và công bố “Nostra Aetate”, một văn kiện đã “đánh dấu một sự thay đổi sâu sắc” trong cách Giáo hội hiểu và thể hiện mối tương quan của mình với những người thuộc các tôn giáo khác.
Ba Bộ của Vatican cho biết “Nostra Aetate” phù hợp với một văn kiện Công đồng khác là “Dignitatis Humanae”, trong đó tuyên bố tự do tôn giáo là một nhân quyền.
Cụ thể, văn kiện cho biết “Nostra Aetate” được hình thành như lời đáp của Giáo hội trước Shoah, thuật ngữ tiếng Do Thái được sử dụng phổ biến để chỉ cuộc bách hại có hệ thống và việc sát hại 6 triệu người Do Thái châu Âu do nhà nước Đức Quốc xã, các đồng minh và những người cộng tác với chế độ này tiến hành trong giai đoạn 1933-1945.
Văn kiện nhắc lại cuộc gặp gỡ mang tính bước ngoặt giữa Thánh Gioan XXIII và học giả người Pháp Jules Isaac, người đã mất vợ, con gái và con rể tại Auschwitz, đồng thời đã công bố một công trình nghiên cứu về “giáo huấn khinh miệt” Do Thái giáo và người Do Thái kéo dài trong Giáo hội.
Cuộc gặp này, được các học giả xác định diễn ra ngày 13 tháng 6 năm 1960, được xem là một chất xúc tác quan trọng cho việc soạn thảo “Nostra Aetate”.
Trong văn kiện, ba Bộ của Vatican cho biết “cuộc đối thoại Công giáo-Do Thái chính thức và mang tính thể chế đặt nền tảng” nơi “Nostra Aetate”, văn kiện đồng thời là “tuyên bố đầu tiên của Huấn quyền chính thức nhìn nhận rõ ràng nguồn gốc Do Thái của Kitô giáo”.
“Nostra Aetate” — với những giáo huấn đã được các Đức Giáo hoàng kế nhiệm duy trì và khai triển — đã làm sáng tỏ “nguyên tắc nền tảng” rằng “sự tôn trọng và quý trọng” phải là nền tảng của cuộc đối thoại liên tôn, ba Bộ của Vatican cho biết.
Một cuộc đối thoại độc đáo dựa trên ‘di sản phong phú được chia sẻ’
Văn kiện nhấn mạnh “đặc tính riêng biệt” của cuộc đối thoại Do Thái-Kitô giáo, xét đến “di sản phong phú được chia sẻ” giữa hai truyền thống đức tin.
“Những gì Chúa Giêsu đã đưa vào Kitô giáo, như một di sản của người Do Thái, tạo thành một phần cấu trúc thần học của chính Kitô giáo”, văn kiện cho biết.
Ba Bộ của Vatican nhấn mạnh rằng đối thoại Do Thái-Kitô giáo không thể được xem là “thứ yếu”, nhưng là “một vấn đề liên quan đến việc ý thức đầy đủ về căn tính ban đầu của chính mình”.
Trích dẫn giáo huấn của Giáo hội, văn kiện nhận định rằng “giao ước của Thiên Chúa với dân tộc Do Thái là điều không thể hủy bỏ”, một thực tại “liên tục thách đố Giáo hội”.
Thực tại đó “không có nghĩa, đối với các Kitô hữu, rằng có hai con đường dẫn đến ơn cứu độ hoặc giao ước với dân tộc Do Thái tồn tại song song với con đường cứu độ Kitô giáo”, văn kiện cho biết, đồng thời khẳng định rằng “Giáo hội dạy rằng Đức Kitô là Đấng Cứu Chuộc duy nhất”.
Tuy nhiên, văn kiện cho biết “giao ước bất khả thu hồi mang ý nghĩa thần học”, đồng thời cho biết thêm rằng “càng hiểu biết và yêu mến cội rễ Do Thái trong truyền thống của chính mình, các các Kitô hữu càng hiểu rõ bản thân hơn trong việc sống đức tin, và căn tính tôn giáo của họ càng trở nên vững mạnh hơn”.
Đối thoại tiếp diễn giữa những xung đột hiện đại
Văn kiện nhấn mạnh rằng “đời sống tôn giáo của người Do Thái đương đại” cũng “có liên quan đến các Kitô hữu”.
“Tình liên đới với dân tộc Do Thái cũng bao gồm cuộc đấu tranh chung chống chủ nghĩa bài Do Thái”, 3 Bộ của Vatican cho biết
.Văn kiện thừa nhận rằng “những cuộc xung đột bùng nổ tại Trung Đông trong những năm gần đây” đã “để lại dấu ấn trong cuộc đối thoại Do Thái-Kitô giáo”, gây căng thẳng cho “nhiều kênh liên lạc”.
Những kênh này “tiếp tục chịu thử thách bởi những cách diễn giải khác nhau về các sự kiện đã diễn ra, những cách diễn giải thường không đồng nhất ngay cả trong nội bộ các cộng đồng tôn giáo tương ứng”, 3 Bộ cho biết.
Tuy nhiên, văn kiện khẳng định rằng “những trụ cột của cuộc đối thoại giữa các tín hữu, được xây dựng qua 60 năm nỗ lực chung, vẫn tiếp tục đứng vững”.
Trích lời Thánh Gioan Phaolô II, 3 Bộ nhấn mạnh rằng đối thoại với các truyền thống tôn giáo khác là “một phần trong sứ mạng loan báo Tin Mừng của Giáo hội”.
Những hoa trái của tình hữu nghị trong đời sống thường nhật
Các Bộ cho biết rằng 6 thập niên sau khi được công bố, “Nostra Aetate” đã sinh hoa trái trong các mối quan hệ của Giáo hội với Do Thái giáo, Hồi giáo, Ấn giáo, Phật giáo, Sikh giáo và nhiều truyền thống đức tin khác, bao gồm cả các tôn giáo truyền thống.
Văn kiện đề cập đến sự phát triển mạnh mẽ hậu Công đồng của “tình hữu nghị bền vững” giữa các nhà lãnh đạo tôn giáo, “các dự án giáo dục và xã hội chung” và những hoạt động phối hợp nhằm đáp ứng các nhu cầu nhân đạo, xung đột và các cuộc khủng hoảng môi trường.
3 Bộ cho biết rằng “những thành quả như vậy thường được thực hiện một cách âm thầm và kín đáo, bén rễ trong đời sống thường nhật” bởi “các Linh mục, tu sĩ và các tín hữu giáo dân”.
Theo văn kiện, những thành quả này “thể hiện trực cảm của văn kiện ‘Nostra Aetate’: sống trong thế giới với tư cách là những chứng nhân cho tình yêu của Thiên Chúa, trong tinh thần đối thoại với tất cả mọi người”.
3 Bộ của Vatican bày tỏ hy vọng rằng cuộc đối thoại như thế có thể mở rộng sang cả “các thành viên của ‘các phong trào tôn giáo mới’ và đại diện của những kinh nghiệm tôn giáo mới”.
Những “cuộc gặp gỡ huynh đệ” như vậy, dù không phải là đối thoại đại kết hay đối thoại liên tôn “theo đúng nghĩa”, vẫn có thể tạo cơ hội để cùng nhau hoạt động dựa trên “những giá trị chung” và “công ích”, văn kiện cho biết, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của “sự rõ ràng về căn tính của chính mình” và “sự tôn trọng lẫn nhau”.
Một thành quả khác của “Nostra Aetate” là “nhận thức phê phán ngày càng gia tăng về những biểu hiện của chủ nghĩa bài Hồi giáo”, 3 Bộ của Vatican cho biết thêm.
“Những thách đố đương đại” đòi hỏi “một sự thay đổi thực sự trong cách suy nghĩ”, bao gồm một cách tiếp cận mới đối với chính việc đối thoại, dựa trên sự hiểu biết sâu rộng hơn về tôn giáo, cũng như một cam kết chân thành đối với hòa bình, sự linh hoạt và tình hữu nghị, văn kiện cho biết.
“Cuộc hành trình hy vọng này vẫn rộng mở, và tất cả chúng ta được mời gọi cùng nhau bước đi trên hành trình ấy với lòng can đảm”, 3 Bộ của Vatican cho biết.
Minh Tuệ (theo UCA News)
