ĐTC Phanxicô gặp gỡ vị Giáo sĩ hàng đầu của Hồi giáo dòng Shiite của Iraq, Đại Giáo sĩ Ali al-Sistani tại Najaf, Iraq, thứ Bảy, ngày 6 tháng 3 năm 2021. Cuộc gặp gỡ riêng tư và thân mật đề cập đến các vấn đề đang gây khó khăn cho nhóm thiểu sốKitô giáo của Iraq. Đại Giáo sĩ Al-Sistani là một nhân vật được đặc biệt tôn kính ở Iraq với đa số người Hồi giáo dòng Shiite và ý kiến của ngài về các vấn đề tôn giáo được người Hồi giáo Shiite trên toàn thế giới chú ý (Ảnh: AP/Truyền thông Vatican)
UR, Iraq – Chuyến viếng thăm Iraq từ ngày 5 đến ngày 8 tháng 3 của Đức Thánh Cha Phanxicô mang tính lịch sử vì nhiều lý do, đặc biệt là cuộc gặp gỡ hôm thứ Bảy với nhân vật hàng đầu trong Hồi giáo Shia, Đại Giáo sĩ Ayatollah Ali al-Sistani.
Đó là cuộc gặp gỡ ít kịch bản nhất và diễn ra sau những cánh cửa đóng kín ở Najaf, thành phố linh thiêng thứ ba trong Hồi giáo Shia sau Thánh địa Mecca và Medina.
Theo Vatican, trong cuộc gặp gỡ kéo dài 45 phút, Đức Phanxicô nhấn mạnh tầm quan trọng của tinh thần hợp tác và tình hữu nghị giữa các cộng đồng tôn giáo bởi vì “bằng cách vun đắp sự tôn trọng lẫn nhau và đối thoại, chúng ta có thể đóng góp cho lợi ích của Iraq, khu vực cũng như toàn thể nhân loại”.
Thông cáo từ Văn phòng Báo chí Tòa Thánh cũng ca ngợi Đại Giáo sĩ al-Sistani bởi vì, cùng với cộng đồng Hồi giáo Shiite, ngài đã lên tiếng bênh vực những người yếu đuối nhất và bị bức hại nhất, đồng thời khẳng định sự thánh thiêng của sự sống con người.
Văn phòng của Đại Giáo sĩ al-Sistani đã đưa ra tuyên bố riêng của mình, trong đó nói rằng trong cuộc gặp gỡ giữa hai nhà lãnh đạo, cuộc thảo luận xoay quanh những thách thức nghiêm trọng mà nhân loại hiện đang phải đối mặt, vai trò của Thiên Chúa và những thông điệp của Ngài, và sự cần thiết phải cam kết với những giá trị cao hơn để vượt qua những thách thức.
Theo tuyên bố, Đại Giáo sĩ al-Sistani cũng nói về sự bất công, áp bức, tình trạng nghèo đói, cuộc đàn áp tôn giáo và trí thức, hành động đàn áp các quyền tự do cơ bản và thiếu công bằng xã hội, đặc biệt là chiến tranh, các hành động bạo lực, sự phong tỏa kinh tế và cuộc di cư của nhiều người trong khu vực phải chịu đựng đau khổ, nhấn mạnh tình cảnh của người dân Palestine “trong các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng”.
Đại Giáo sĩ al-Sistani là người đứng đầu Chủng viện tôn giáo được gọi là Hawza, giống như một trường đại học và một nhà thờ, tất cả được kết hợp thành một.
Bất chấp sự lỗi lạc đó, Đại Giáo sĩ al-Sistani đã không xuất hiện trước công chúng trong nhiều năm và không có bất kỳ hình ảnh cập nhật nào về ngài và mặc dù dự kiến sẽ có một bức ảnh về cuộc gặp gỡ của hai nhà lãnh đạo, nhưng vẫn chưa rõ liệu sẽ bất kỳ bức ảnh nào sẽ được công bố hay không.
Theo lời của Hayder al-Khoei, Giám đốc Đối ngoại của Viện Al-Khoei ở Najaf, Đại Giáo sĩ al-Sistani là “một người điềm tĩnh, sáng suốt và ủng hộ hòa bình”.
Một người đã 90 tuổi từng học tập và giảng dạy tại chủng viện Hawza trong nhiều thập kỷ, Đại Giáo sĩ al-Sistani nổi lên vào những năm 1990 “như một học giả được công nhận và lỗi lạc nhất tạ Iraq, nhưng điều quan trọng cần lưu ý là vị Giáo sĩ có đông đảo tín đồ từ khắp nơi trên thế giới, và các vị đại diện của ngài làm việc ở cấp độ quốc tế, từ Hoa Kỳ ở phương Tây cho đến Indonesia và Malaysia ở phương Đông”, ông Hayder al-Khoei nói.
Al-Khoei, cựu Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Hồi giáo dòng Shia ở London đã nhiều lần gặp gỡ Đại Giáo sĩ al-Sistani.
“Đại Giáo sĩ al-Sistani đã liên tục lên án các vụ tấn công nhắm vào các Kitô hữu và các nhóm thiểu số khác ở Iraq và – ngay cả trong những ngày đen tối nhất của tình trạng bạo lực giáo phái vốn đã bủa vây Iraq vào năm 2006 – kêu gọi các tín đồ của mình thể hiện sự kiềm chế và tránh rơi vào cái bẫy mà những kẻ thù của Iraq đã giăng ra hầu chia rẽ đất nước”, ông Al-Khoei phát biểu với Crux trong một email trước chuyến viếng thăm của ĐTC Phanxicô.
Đại Giáo sĩ al-Sistani đại diện cho dòng Hồi giáo Shia chính thống, và theo vị học giả, tất cả các Đại Giáo sĩ khác ở Najaf đều hoan nghênh chuyến viếng thăm của ĐTC Phanxicô và coi đó là một chuyến viếng thăm có ý nghĩa lịch sử, cũng như sự công nhận tầm quan trọng của Najaf không chỉ ở cấp độ khu vực mà còn trên bình diện quốc tế.
“Thật không may, có những phần tử cực đoan thuộc mọi tôn giáo và giáo phái, và có một số người không muốn ĐTC Phanxicô đến thăm Iraq hoặc gặp gỡ Đại Giáo sĩ al-Sistani bởi vì chuyến viếng thăm và gặp gỡ như vậy sẽ làm nổi bật tiếng nói có chừng mực, khoan dung và ôn hòa ở Iraq và điều này sẽ làm cho sự tương phản mạnh mẽ hơn giữa những tiếng nói ôn hòa và những người tin vào bạo lực như một giải pháp”, ông Al-Khoei nói.
Giống như các vị tiền nhiệm của mình, ĐTC Phanxicô chú trọng việc xây dựng mối quan hệ lâu dài với các nhà lãnh đạo thuộc các tôn giáo khác. ĐTC Phanxicô đã thiết lập mối quan hệ chặt chẽ với nhà lãnh đạo Hồi giáo dòng Sunni nổi tiếng, Sheikh Ahmed el-Tayeb, Đại Imam của Đại học Hồi giáo Al-Azhar, trường đại học Hồi giáo dòng Sunni ở Cairo.
ĐTC Phanxicô và Đại Imam el-Tayeb đã ký Văn kiện về Tinh thần Huynh đệ Nhân loại vào năm 2019, trong chuyến viếng thăm của ĐTC Phanxicô đến Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Tuyên bố này, còn được gọi là Thỏa thuận Abu Dhabi, là lời kêu gọi hòa bình, đối thoại và hợp tác lẫn nhau. Nó cũng bao gồm sự lên án mạnh mẽ đối với chủ nghĩa khủng bố, đồng thời gọi đó là “hành động đáng lên án và đe dọa an ninh của nhân loại… nhưng điều này không phải do tôn giáo, ngay cả khi những kẻ khủng bố công cụ hóa nó. Thay vào đó, đó là do sự tích lũy những cách giải thích không chính xác về các văn bản tôn giáo và các chính sách liên quan đến tình trạng đói nghèo, bất công, sự áp bức và tính kiêu căng ngạo mạn”.
ĐTC Phanxicô và vị Giáo sĩ hàng đầu trong Hồi giáo Shia dự kiến sẽ không ký bản tuyên bố này.
Thường được gọi là vị Ayatollah “khôn ngoan”, Đại giáo sĩ al-Sistani sinh tại Iran hiếm khi rời khỏi nơi cư trú của mình ở Najaf. Tuy nhiên, Đại giáo sĩ al-Sistani đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến đời sống chính trị của Iraq bằng cách thể hiện sự ủng hộ – hoặc phản đối – đối với các nhà lãnh đạo chính trị, và bị quản thúc nhiều năm dưới thời chế độ Saddam Hussein.
Fatwa năm 2014 của Đại giáo sĩ al-Sistani là công cụ trong việc thành lập các nhóm dân quân Shiite chiến đấu chống Nhà nước Hồi giáo cùng với các lực lượng Iraq, và một bài giảng vào năm 2019 của vị Đại giáo sĩ đã khiến Thủ tướng Adil Abdul-Mahdi từ chức trong các cuộc biểu tình chống chính phủ.
“Cả ĐTC Phanxicô và Đại giáo sĩ al-Sistani đều là những người ủng hộ cuộc đối thoại liên tôn, ủng hộ sự thống nhất và cả hai đều lên án bạo lực lợi dụng tôn giáo làm vỏ bọc”, ông al-Khoei nói. “Cuộc gặp này quả thực vô cùng quan trọng bởi vì đây không chỉ là chuyến viếng thăm đầu tiên của ĐTC Phanxicô tới Iraq, mà sẽ là lần đầu tiên trong lịch sử, người đứng đầu Giáo hội Công giáo gặp gỡ người đứng đầu tổ chức Hồi giáo Shia”.
Vị học giả đã nhiều lần gặp gỡ cả hai nhà lãnh đạo và ông cho biết rằng ông cảm thấy thú vị khi cả hai đều có “những tính cách” giống nhau về lòng mộ đạo và tính khiêm tốn.
“Họ sẽ gặp nhau trực tiếp để cùng bàn luận về một số vấn đề chính mà cả hai đều quan tâm, đặc biệt là cuộc gặp gỡ này sẽ là một cuộc gặp gỡ không trịnh trọng trong bầu không gian thân mật tại nơi cư trú của Đại giáo sĩ al-Sistani, không có những nghi thức và sự phô trương thường được kết hợp với chuyến viếng thăm của một vị nguyên thủ quốc gia”, ông al-Khoei nói.
Omar Mohammed, một người Iraq điều hành blog Mosul Eye, cho biết rằng các cuộc gặp gỡ không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo mà còn gửi đi một thông điệp chính trị: Iraq có thể có sự lãnh đạo của người Hồi giáo Shia độc lập với Iran.
“Có rất nhiều dân quân thân Iran sẵn sàng làm bất cứ điều gì cần thiết để ngăn chặn cuộc gặp gỡ đó”, ông Mohammed phát biểu với Crux.
“Tôi hy vọng cuộc gặp gỡ sẽ mang lại kết quả nào đó, nhưng tôi cũng biết nó sẽ diễn ra trong bầu khí riêng tư”, ông Mohammed nói. “Và điều này có nghĩa là sẽ có một sự suy xét. Tất nhiên, cả ĐTC Phanxicô và Đại giáo sĩ al-Sistani đều có tiếng nói vô cùng quan trọng, nhưng người dân Iraq vẫn phải thực hiện bước đầu tiên. Cho dù cả hai nhà lãnh đạo, những người rất quyền lực, có tố cáo tình trạng tham nhũng hay không, thì điều mà bản thân tôi với tư cách là một người Iraq hy vọng là chúng ta nhận ra tầm quan trọng của chuyến thăm này đối với sự ổn định của Iraq”.
Ông Mohammed cho biết ông hy vọng tiếng nói của ĐTC Phanxicô sẽ hướng đến người dân, chứ không phải các nhà chức trách tôn giáo của Iraq hoặc các chính trị gia.
“ĐTC Phanxicô, không giống như ai khác, có thể nói lên mối bận tâm của mọi người, đề cập đến những vết thương, những mối bận tâm của họ, cả hai đều hết sức nghiêm trọng”, ông Mohammed nói. “Những vết thương của người dân Iraq không phải là những vết thương ‘bình thường’”.
Ông Al-Khoei phát biểu với Crux rằng cuộc đối thoại liên tôn là vô cùng quan trọng, đồng thời cũng cho biết thêm rằng: “nó thậm chí còn giúp cho cuộc đối thoại giữa các tín đồ của cùng một tôn giáo”.
“ISIS nhắm mục tiêu vào tất cả mọi người dân Iraq, các tín đồ Hồi giáo, các Kitô hữu, những người Yazidis cũng như các nhóm sắc tộc thiểu số tôn giáo khác và quyết tâm phá hủy sự đa dạng này, và thay đổi cấu trúc xã hội Iraq”, ông Al-Khoei giải thích.
“Tuy nhiên, người dân Iraq thuộc mọi giáo phái và tôn giáo đã cùng nhau đánh bại ISIS vì họ hiểu ISIS đại diện cho một kẻ thù chung”.
Sau Najaf, ĐTC Phanxicô đã đến thăm thành phố Ur, nơi sinh của Tổ phụ Abraham, cha của những kẻ tin.
Minh Tuệ (theo Crux)
