Sự cần thiết cần phải xây dựng lại sự tin tưởng sau các vụ bê bối lạm dụng, nhu cầu được hòa nhập và chào đón trong khi vẫn trung thành với Giáo huấn của Giáo hội, và nhu cầu tiếp cận Tiến trình Hiệp hành như “một phong trào truyền giáo” đã xuất hiện trong tâm trí của những người Công giáo Mỹ và Canada đã tham gia giai đoạn Thượng Hội đồng Bắc Mỹ của Tiến trình Hiệp hành của Giáo hội Công giáo.
Các tham dự viên đã suy tư về một tài liệu làm việc do Vatican cung cấp và đưa ra những đóng góp của họ dựa trên các cuộc thảo luận của các Thượng Hội đồng ở cấp Giáo xứ và Giáo phận. Những suy tư của họ được biên soạn trong “Tài liệu chung kết của Bắc Mỹ cho Giai đoạn lục địa của Thượng Hội đồng 2021-2024”. Tài liệu dài 39 trang đã được phát hành hôm thứ Tư.
Thượng Hội đồng là một cuộc họp của các Giám mục được quy tụ để thảo luận về một chủ đề có ý nghĩa thần học hoặc mục vụ nhằm chuẩn bị một tài liệu tư vấn hoặc tư vấn cho Đức Giáo hoàng. Tính Hiệp hành, nói chung, có nghĩa là một tiến trình biện phân, thảo luận và lắng nghe, với sự trợ giúp của Chúa Thánh Thần, bao gồm sự tham gia của các Giám mục, Linh mục, Tu sĩ và giáo dân Công giáo, mỗi người tùy theo từng ơn gọi khác nhau của mình.
Thượng Hội đồng về Hiệp hành hiện nay là một tiến trình toàn cầu đã tiến hành từ các cấp Giáo xứ, Giáo phận, quốc gia và lục địa. Thượng Hội đồng sẽ bế mạc vào năm tới với “giai đoạn toàn cầu” để suy tư về Giáo hội Công giáo toàn cầu.
Ở Bắc Mỹ, giai đoạn lục địa bao gồm 12 cuộc họp trực tuyến: 7 cuộc họp bằng tiếng Anh, 3 cuộc họp bằng tiếng Tây Ban Nha và 2 cuộc họp bằng tiếng Pháp trong khoảng thời gian từ tháng 12 năm 2022 đến tháng 1 năm 2023. Các tham dự viên bao gồm 931 đại biểu, hầu hết được bổ nhiệm bởi Giám mục địa phương và 146 Giám mục đến từ cả hai quốc gia Canada lẫn Hoa Kỳ.
Những tổn hại liên quan đến các vụ bê bối lạm dụng ‘không thể bị phóng đại’
Các tham dự viên người Mỹ và Canada tham gia Thượng Hội đồng lục địa đã thảo luận về nhiều chủ đề, nhưng vấn đề giáo sĩ lạm dụng tình dục là một đề tài nổi bật.
“Một mối đe dọa đáng kể đối với sự hiệp thông trong Giáo hội là sự thiếu tin tưởng, đặc biệt là giữa các Giám mục và giáo dân, cũng như giữa hàng giáo sĩ nói chung và giáo dân”, tài liệu chung kết của Thượng Hội đồng cho biết. “Một trong những lĩnh vực căng thẳng chính ở Bắc Mỹ là cuộc khủng hoảng giáo sĩ lạm dụng tình dục và những tác động của nó, đã tạo ra sự mất niềm tin vốn không thể bị phóng đại. Nhiều người tiếp tục mang những vết thương của vấn nạn lạm dụng và nhiều người khác đã mất niềm tin vào các giáo sĩ và các tổ chức của Giáo hội”.
Tài liệu chung kết đặc biệt đề cập đến vấn nạn lạm dụng và các vấn đề khác trong hệ thống lịch sử của các trường nội trú dành cho người Mỹ bản địa, thường được điều hành bởi các nhóm Công giáo và Tin lành với sự hỗ trợ của chính phủ.
Trong khi thừa nhận những nỗ lực của các nhà lãnh đạo Giáo hội nhằm đối phó và ngăn chặn vấn nạn lạm dụng trong tương lai, các tham dự viên tham gia Thượng Hội đồng kêu gọi “sự thay đổi văn hóa trong Giáo hội nhằm hướng tới sự minh bạch, trách nhiệm giải trình và đồng trách nhiệm cao hơn”. Một số người coi Tiến trình Hiệp hành là “một cách thức tuyệt vời để xây dựng sự tin tưởng thông qua đối thoại”.
Làm thế nào để tính bao gồm và sự trung thành với giáo lý cùng tồn tại?
Việc bao gồm những người cảm thấy bị loại trừ và lòng trung thành với Giáo hội Công giáo là những vấn đề cần xem xét.
“Cùng với mong muốn trở thành một Giáo hội hòa nhập và chào đón hơn là nhu cầu hiểu cách làm thế nào để trở nên hiếu khách hơn, đồng thời duy trì và trung thành với Giáo huấn của Giáo hội”, tài liệu chung kết cho biết.
Các cuộc tụ họp lục địa cho thấy “mong muốn sâu sắc về sự hòa nhập và chào đón nhiều hơn trong Giáo hội,” và nhiều người bày tỏ nhận thức của họ rằng có một sự đổ vỡ trong cộng đồng khi một số nhóm hoặc cá nhân cảm thấy không được chào đón. Những người này bao gồm “phụ nữ, thanh thiếu niên, những người nhập cư, những người thiểu số về chủng tộc hoặc ngôn ngữ, những người thuộc cộng đồng LGBTQ+, những người đã ly hôn và tái hôn nhưng không tiêu hôn, và những người có những mức độ khác nhau về khả năng thể chất hoặc tinh thần”.
Phụng vụ cũng vậy, “không phải lúc nào cũng được coi là thống nhất”. Một số đại biểu Thượng Hội đồng đã nói về “những người bị tổn thương bởi những hạn chế được đặt ra trong nghi lễ Latinh trước Công đồng”.
Những ưu tiên đối với một Giáo hội truyền giáo
Giáo hội phải “thực sự truyền giáo để đi ra các vùng ngoại vi và truyền giáo” và các tín hữu Công giáo phải có được “sự đào tạo toàn diện” cho mục đích này, tài liệu chung kết tiếp tục. Tính Hiệp hành, một nhóm tham dự viên gợi ý, nên được tham gia “như một hoạt động truyền giáo”.
Tài liệu chung kết đã liệt kê một số ưu tiên: “thách thức của việc chào đón những người cảm thấy bị loại trừ khỏi việc tham gia vào đời sống của Giáo hội một cách đích thực và trung thành với Tin Mừng và đức tin Công giáo”; “tinh thần đồng trách nhiệm” đối với sứ mạng của Giáo hội, bao gồm cả việc đưa ra quyết định và công việc quản trị chung; giải quyết sự hiệp nhất của Giáo hội và cộng đồng giữa bối cảnh của sự phân cực và chia rẽ; và việc trở thành “một Giáo hội đi ra hướng đến các vùng ngoại vi”.
Một ưu tiên khác là việc tích hợp các cuộc tham vấn đồng nghị và “phong cách hiệp hành” vào các Giáo hội địa phương và tăng cường sự tham gia vào những nỗ lực này.
“Nhiều người đã chọn không tham gia coi đó là một mô hình cạnh tranh, đối lập giáo dân với hàng giáo sĩ. Những người khác coi đó là một tiến trình không đủ rõ ràng về phương pháp luận, Giáo hội học và mục tiêu của nó”, tài liệu chung kết cho biết.
Các Giám mục đánh giá Thượng Hội đồng về Hiệp hành
Tài liệu chung kết bao gồm những suy tư từ các Giám mục tham gia. Họ nghĩ rằng các tài liệu của Thượng Hội đồng phải “phản ánh lại” những gì đã được nghe và nói, đặc biệt là thừa nhận rằng “chúng tôi đã nghe những người cảm thấy bị tổn thương hoặc bị Giáo hội gạt ra bên lề”.
“Điều này không giải quyết được vấn đề hay chữa lành những vết thương, nhưng đó là một sự khởi đầu quan trọng”, các Giám mục nói, theo tài liệu chung kết
Các Giám mục đã trải qua các Thượng Hội đồng ở cấp Giáo phận như là “một ân sủng lớn lao” nhưng “thường là thử thách” và là “một kinh nghiệm học hỏi”. Nhiều người bày tỏ sự không chắc chắn về đường hướng của Tiến trình Hiệp hành nhưng coi “sự phân định của Giáo hội” như một cách để tránh “các thói quen phân cực”. Họ cũng thừa nhận rằng “đại đa số” người Công giáo rất ít hoặc không có liên hệ trực tiếp với Tiến trình Hiệp hành.
Họ lo ngại về “sự vắng mặt tương đối của các Linh mục” trong Tiến trình Hiệp hành cũng như “nguy cơ của những kỳ vọng sai lầm hoặc phi thực tế”.
Trong số các câu hỏi của họ là liệu việc cộng tác nhiều hơn với các Giám mục Mexico có phải là một tiến bộ hơn nữa trong tiến trình hay không, do ảnh hưởng của Mexico đối với phần còn lại của Bắc Mỹ. Thượng Hội đồng của Mexico đã hợp tác với các quốc gia khác ở Trung và Nam Mỹ.
Tài liệu chung kết được giới thiệu cùng với một lá thư của Đức Giám mục Daniel E. Flores Địa phận Brownsville, Texas, Chủ tịch Ủy ban Giáo lý của Hội đồng Giám mục Công giáo Hoa Kỳ, và Đức Giám mục Raymond Poisson Địa phận Saint-Jérôme-Mont-Laurier, Quebec, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Công giáo Canada.
“Mục đích chung của chúng ta là xây dựng một Giáo hội lắng nghe và phân định hơn, được củng cố trong sự hiệp thông Giáo hội của chúng ta và cam kết thực hiện sứ mạng chung của chúng ta là loan báo mầu nhiệm về Chúa Giêsu Kitô cho thế giới”, hai vị Giám chức nói.
Hai Đức Giám mục Flores và Poisson cho biết tài liệu chung kết này “đánh dấu khoảnh khắc của sự hiệp nhất và hợp tác giữa dân Chúa ở Canada và Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, một trải nghiệm đặc biệt tràn đầy ân sủng mà chúng ta hy vọng sẽ được tiếp tục trong tương lai”. Tài liệu “khám phá những lĩnh vực mà chúng ta phải chú ý khi chúng ta tiếp tục vun đắp một Giáo hội hiệp hành hơn ở Canada và Hoa Kỳ”.
Minh Tuệ (theo CNA)
