Nhà thờ Kitô giáo Vô Tích với dòng chữ “Nhà thờ Chúa Giêsu” màu đỏ tại Long Loan, Ôn Châu, thuộc tỉnh Chiết Giang, miền đông Trung Quốc, trong bức ảnh chụp ngày 15 tháng 7 năm 2014 (Ảnh: AP)
Trong bối cảnh của sự tranh cãi gia tăng khi phiên tòa xét xử một vị Hồng y nổi tiếng của Trung Quốc tiếp tục diễn ra ở Hồng Kông, Vatican và Trung Quốc sẽ lần thứ hai gia hạn thỏa thuận tạm thời về việc bổ nhiệm các Giám mục.
Phát biểu với Crux, một quan chức cấp cao của Vatican, người giấu tên vì họ không được phép thảo luận công khai về việc gia hạn, cho biết “thỏa thuận với Trung Quốc dự kiến sẽ được gia hạn vào ngày 22 tháng 10 năm 2022, không có thay đổi đối với các điều khoản”.
Quan chức này nhấn mạnh rằng đây không phải là một tuyên bố chính thức, và một thông báo chính thức sẽ được đưa ra “đúng thời điểm” bởi Văn phòng Báo chí Tòa Thánh.
Mặc dù các điều khoản của thỏa thuận chưa bao giờ được công khai, nhưng thỏa thuận, được ký vào tháng 9 năm 2018, được cho là được mô phỏng theo thỏa thuận của Tòa Thánh với Việt Nam, cho phép Tòa Thánh lựa chọn các Giám mục từ danh sách các ứng viên do chính phủ đề xuất.
Khi thỏa thuận tạm thời được công bố vào năm 2018, Đức Thánh Cha Phanxicô đã chính thức công nhận 8 Giám mục được Hiệp hội Yêu nước của chính phủ Trung Quốc bổ nhiệm mà không có sự chấp thuận của Đức Giáo hoàng, có nghĩa là cho đến lúc đó, về cơ bản, họ đã bị vạ tuyệt thông.
Thỏa thuận, mà nhiều chuyên gia trong quan hệ Trung Quốc-Vatican tin rằng là một khoản thanh toán ban đầu để cuối cùng thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức với Trung Quốc, đã được gia hạn vào tháng 10 năm 2020, chỉ vài tuần sau khi Ngoại trưởng Mỹ khi đó là Mike Pompeo chỉ trích thỏa thuận trong một bài báo được xuất bản trên một tạp chí bảo thủ nổi tiếng.
Trong một bài bình luận được đăng trên tạp chí First Things thuộc cánh hữu, ông Pompeo đã nhấn mạnh những gì ông lập luận là những hành vi vi phạm nhân quyền và tự do tôn giáo ở Trung Quốc, cho thấy rằng Vatican và Đức Thánh Cha Phanxicô có nguy cơ đánh mất thẩm quyền luân lý vì không chính thức phản đối Trung Quốc về vấn đề tự do tôn giáo.
Phát biểu với các nhà báo vào thời điểm đó, Quốc Vụ Khanh Vatican, Đức Hồng y Pietro Parolin, cho biết những lời chỉ trích đối với thỏa thuận này không chỉ được Vatican lắng nghe, mà còn được “xem xét cách cẩn trọng, bởi vì đây là một vấn đề cực kỳ tế nhị”.
Tuy nhiên, Đức Hồng y Parolin bày tỏ tin tưởng rằng phương pháp đối thoại và cam kết hiện tại của Vatican sẽ đạt được mục tiêu đó về lâu dài, ngài nói: “Chúng tôi ủng hộ hoạt động chính trị của các bước nhỏ. Chúng tôi tin rằng mỗi kết quả, ngay cả khi nó không nổi bật, ngay cả khi nó không phô trương, ngay cả khi nó bắt đầu không mang lại những kết quả tuyệt vời, tuy nhiên, đó là một bước tiến tới sự tự do tôn giáo lớn hơn”.
Chỉ có một số ít Giám mục được bổ nhiệm kể từ khi thỏa thuận ban đầu được thực hiện vào năm 2018, điều này khiến một số nhà quan sát đặt vấn đề về tính hiệu quả của nó, trong khi những người chỉ trích khác cho rằng thỏa thuận đang bị các quan chức Trung Quốc lợi dụng để biện minh cho việc đàn áp tôn giáo của họ thông qua việc phá hủy các nhà thờ tháo dỡ Thánh giá tại các Giáo xứ Kitô giáo.
Tranh luận về thỏa thuận và việc gia hạn nó lại bùng lên vào mùa hè với việc bắt giữ Đức Hồng y Joseph Zen người Trung Quốc, nguyên Giám mục Địa phận Hồng Kông, và 5 người khác, những người bị cáo buộc thông đồng với các thế lực ngoại bang vì những nỗ lực ủng hộ dân chủ của họ theo luật an ninh quốc gia do Bắc Kinh áp đặt.
Đức Hồng y Zen, 90 tuổi và tất cả các bị cáo khác đều đã không nhận tội. Tuy nhiên, nếu bị kết tội, họ có thể phải đối mặt với khoản tiền phạt lên đến 10.000 đô la Hồng Kông (1.273 đô la) và không phải ngồi tù.
Phiên tòa xét xử Đức Hồng y Zen bắt đầu vào ngày 26 tháng 9 bắt đầu việc tranh luận, nhưng đã bị hoãn lại cho đến ngày 26 tháng 10, chỉ vài ngày sau khi thỏa thuận giữa Vatican và Trung Quốc sẽ chính thức được gia hạn.
Khi được hỏi về phiên tòa xét xử Đức Hồng y Zen trên chuyến bay từ Kazakhstan trở về Rôma vào tháng 9, Đức Thánh Cha Phanxicô đã không bình luận cụ thể về phiên tòa, nhưng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đối thoại với Trung Quốc, ngài nói: “Để hiểu được Trung Quốc cần một thế kỷ, và chúng ta sẽ không mường tượng được một thế kỷ”.
Trong nỗ lực để hiểu rõ hơn về người Trung Quốc, Vatican đã “chọn cách đối thoại”, Đức Thánh Cha Phanxicô nói, đồng thời cho biết rằng ngài tôn trọng não trạng của người Trung Quốc, và mặc dù có những “hạn chế” về dân chủ, với việc đối thoại, “nhiều điều đã được làm sáng tỏ, không chỉ những vấn đề liên quan đến Giáo hội, mà còn những vấn đề liên quan đến các lĩnh vực khác”.
Minh Tuệ (theo Crux)
