Một phụ nữ đi ngang qua trụ sở chính của Pfizer ở New York vào ngày 16 tháng 11 khi Thành phố New York đang cố gắng ngăn chặn sự gia tăng đột biến trong các trường hợp nhiễm COVID-19 (Ảnh: Spencer Platt)
Theo Vatican, trong những trường hợp trầm trọng đáng kể, người Công giáo có thể sử dụng một số loại vắc-xin có liên quan đến việc phá thai mà không mắc phải tội về luân lý, đồng thời thể hiện sự phản đối của họ đối với cách sản xuất vắc-xin này.
Vào tuần trước, Moderna, công ty công nghệ sinh học đã sản xuất một trong những vắc-xin COVID-19 hứa hẹn nhất, đã thông báo rằng họ sẽ nộp đơn xin phê duyệt khẩn cấp của FDA để có thể thực hiện những mũi tiêm đầu tiên vào ngày 21 tháng 12, và sau khi United Airlines Holdings Inc. cho biết họ đã triển khai các chuyến bay thuê bao nguyên chuyến để chuẩn bị cho việc phân phối vắc-xin COVID-19 của Pfizer sau khi được phê duyệt, các vấn đề về luân lý của những loại vắc-xin này và những loại khác đã tiếp tục gây ra mối quan tâm và tranh luận trong Giáo hội Công giáo và hơn thế nữa.
Trong cuộc trao đổi qua email vào tuần trước với thần học gia luân lý Công giáo John Haas, cựu Chủ tịch và đồng sự cao cấp tại Trung tâm Đạo đức Sinh học Công giáo Quốc gia, biên tập viên cấp cao của Register Joan Frawley Desmond đã đề nghị ông John Haas làm rõ Giáo huấn luân lý của Giáo hội về đạo đức trong quá trình nghiên cứu, thử nghiệm và sản xuất vắc xin, và để giải quyết những lo ngại về mặt luân lý đang diễn ra liên quan đến sự liên kết được báo cáo của các loại vắc-xin của các công ty Moderna, Pfizer và AstraZeneca với các dòng tế bào có nguồn gốc từ phá thai tự chọn.
Là nhà đạo đức sinh học Công giáo hàng đầu, ông Haas đã từng là cố vấn cho cả Ủy ban về các Hoạt động ủng hộ việc Bảo vệ Sự sống và Tiểu ban về các Vấn đề Chăm sóc sức khỏe thuộc Ủy ban Giáo thuộc Hội đồng Giám mục Công giáo Hoa Kỳ. Ông phục vụ với tư cách là thành viên của Học viện Giáo hoàng về Sự sống và được chỉ định là thành viên của Hội đồng Chỉ thị của Học viện. Năm 2011, Đức nguyên Giáo hoàng Benedict XVI cũng đã bổ nhiệm ông làm tham vấn viên cho Hội đồng Giáo hoàng về Mục vụ cho các nhân viên Y tế.
Khuôn khổ của Giáo hội Công giáo trong việc đánh giá liệu một loại vắc xin đã được sản xuất hợp với luân lý hay chưa là gì?
Khuôn khổ của Giáo hội Công giáo về bất kỳ vấn đề nào chẳng hạn như vấn đề này đó là truyền thống luân lý của chính Giáo hội, được các nhà thần học hoàn thiện và phát triển qua nhiều thế kỷ dưới sự hướng dẫn của Huấn quyền (Đức Giáo hoàng và các Giám mục) và được trang bị để giải quyết những vấn đề đặc biệt phức tạp giúp các tín hữu tránh mọi hành vi gian ác hoặc bất kỳ sự hợp tác vô luân nào với sự dữ. Có nhiều vấn đề được đặt ra để đánh giá liệu một loại vắc-xin đã được sản xuất phù hợp với luân lý hay chưa nhưng câu hỏi thực sự đang được đặt ra bởi nhiều tín hữu Công giáo ngày nay liên quan đến khả năng sản xuất vắc-xin từ các dòng tế bào được phát triển từ mô được lấy từ mô của những đứa trẻ bị phá thai cách đây nhiều thập kỷ.
Tiêu chuẩn đó có thay đổi theo thời gian không?
Các chuẩn mực luân lý không thay đổi nhưng phải được áp dụng cho những tình huống luôn mới mẻ, độc đáo và thường rất phức tạp. Cách đây 100 năm trước, khái niệm về việc phát triển các dòng tế bào có thể tự tái tạo trong nhiều thập kỷ và được sử dụng cho nghiên cứu là điều không tưởng. Tuy nhiên, các chuẩn mực về luân lý cơ bản không thay đổi. “Trước hết, đừng làm hại tổn hại ai”. “Hãy làm điều lành và tránh điều gian ác”. Và nguyên tắc căn bản, “Mục đích không thể biện minh cho phương tiện”.
Những tiêu chí bổ sung nào được sử dụng để đánh giá vắc xin, chẳng hạn như sự đồng ý của đối tượng nghiên cứu, tính hiệu quả, tính kịp thời, tác dụng phụ, nguy cơ tử vong nếu không được sử dụng, v.v.?
Tất cả các tiêu chí bạn đã đề cập phải được đánh giá và mức độ đạt được, ví dụ như, sự đồng ý thực sự được thông báo sẽ phải được đánh giá theo từng trường hợp. Một tình huống gần đây khiến chúng tôi đặc biệt chú ý, trong đó một cá nhân tham gia vào thử nghiệm lâm sàng vắc xin COVID-19 phải đọc và ký tên vào một mẫu chấp thuận có đầy đủ thông tin gồm 31 trang. Nhưng không có chỗ nào trong tất cả các trang đó đề cập rằng công ty dược phẩm đang sử dụng một dòng tế bào có nguồn gốc từ mô của một đứa trẻ bị phá thai. Điều đó không cấu thành sự đồng ý được thông báo thực sự.
Vắc xin COVID-19 của AstraZeneca, một trong những loại vắc-xin hứa hẹn nhất, được sản xuất bằng cách sử dụng các dòng tế bào có nguồn gốc từ quá trình phá thai. Tại sao các nhà nghiên cứu lại sử dụng những dòng tế bào này, và Giáo hội đã lên tiếng phản đối điều này chưa?
Nhiều dòng tế bào này đã tồn tại trong nhiều thập kỷ. Chúng rất khó và tốn kém để phát triển, đòi hỏi nhiều công sức trong việc đánh giá tính chất tế bào và tính phù hợp của chúng cho các nhiệm vụ nghiên cứu khác nhau. Điều này có thể mất nhiều năm. Các dòng tế bào này sau đó được tiếp thị cho các nhà nghiên cứu, cùng với nhiều mô và dòng tế bào khác không có vấn đề về mặt luân lý. Các nhà nghiên cứu sẽ sắp xếp thứ tự các dòng tế bào này dựa trên đặc điểm của chúng và sự phù hợp với nghiên cứu của họ. Nhiều nhà nghiên cứu, nhiều nhà sản xuất và các chuyên gia chăm sóc sức khỏe không hề biết rằng một số dòng tế bào được sử dụng cho việc chủng ngừa (ví dụ như chống bệnh sởi) có nguồn gốc từ hành động phá thai cực kỳ vô đạo đức.
Điều đáng buồn về điều này là nhiều người trong lĩnh vực khoa học không nhận thấy giá trị nội tại nào đối với sự sống của phôi thai hoặc bào thai và giết những đứa trẻ này và tận dụng các mô và tế bào của chúng mà không bị trừng phạt. Những người khác, như tôi đã nói, thậm chí không biết về nguồn gốc của một số dòng tế bào này.
Giáo hội đã nhiều lần lên tiếng phản đối việc sử dụng các mô và tế bào như vậy. Bộ Giáo lý Đức tin, cơ quan có thẩm quyền nhất của Giáo hội dưới Đức Giáo hoàng, đã ban hành một Huấn thị vào năm 2008 có tên là “Dignitas Personae” (Phẩm giá Con người). Huấn thị nêu rõ: “Thi hài của phôi và bào thai người … phải được tôn trọng giống như phần còn lại của những con người khác“. Bộ Giáo lý Đức tin cũng đã ban hành Huấn Thị “Donum Vitae” (Hồng Ân Sự Sống) vào năm 1987 và nhấn mạnh: “đứa trẻ có quyền được tôn trọng như một con người ngay từ giây phút đầu tiên được thụ thai”.
“Dignitas Personae” tiếp tục nói rằng “Giáo Hội nhắc nhắc nhở các nhà khoa học rằng giá trị đạo đức của khoa học y sinh học được đo bằng sự quy hướng đến sự tôn trọng bắt buộc và vô điều kiện đối với mọi hữu thể nhân linh, trong mọi giai đoạn cuộc sống của nó“. Tuy nhiên, “Dignitas Personae” tiếp tục cho biết rằng những người xa rời hành động phá thai xấu xa và không hề liên quan đến nó hoặc trong quá trình phát triển của các dòng tế bào được phát triển từ nó và thực sự có thể hoàn toàn không biết về nguồn gốc của nó, vì những lý do nghiêm trọng, có thể sử dụng những loại vắc xin như vậy nếu không có loại vắc xin nào khác.
“Các lý do nghiêm trọng có thể phù hợp về mặt luân lý để biện minh cho việc sử dụng ‘vật liệu sinh học’ như vậy. Vì vậy, ví dụ, mối nguy hiểm đối với sức khỏe của trẻ em có thể cho phép cha mẹ sử dụng một loại vắc xin vốn được phát triển bằng các dòng tế bào có nguồn gốc bất hợp pháp, đồng thời lưu ý rằng mọi người có trách nhiệm nêu rõ sự bất đồng của họ và yêu cầu hệ thống chăm sóc sức khỏe của họ thực hiện các loại vắc xin khác hiện có”.
Một số người chỉ trích các loại vắc-xin của Moderna và Pfizer cho rằng, mặc dù các loại vắc-xin không được sản xuất trực tiếp từ dòng tế bào của những đứa trẻ sơ sinh bị phá thai, nhưng chúng được phát triển từ nghiên cứu và thử nghiệm phụ thuộc vào dòng tế bào HEK293 có nguồn gốc từ một đứa trẻ bị phá thai vào những năm 1970. Các loại vắc xin của Moderna và Pfizer có kết nối với dòng tế bào HEK293 không?
“Có sự kết nối” là một thuật ngữ rất mơ hồ. HEK293 không được sử dụng trong quá trình sản xuất nhưng được sử dụng để kiểm thử xác nhận (Confirmation testing). Quả là sẽ tốt hơn nếu không có “sự kết nối” nào cả, nhưng nó không được sử dụng để sản xuất vắc-xin, nên sẽ có một “mối liên hệ” rất xa.
Mặt khác, vắc xin AstraZeneca/ Đại học Oxford đang được sản xuất từ các dòng tế bào của bào thai bị hủy bỏ. Đức Tổng giám mục Công giáo Địa phận Sydney, Úc, Đức Cha Anthony Fisher, Đức Tổng giám mục Anh giáo Địa phận Sydney, Đức Cha Glenn Davies, cũng như Đức Tổng giám mục Chính thống giáo Hy Lạp Makarios, tất cả đều tuyên bố trong một bức thư chung gửi những người liên quan đến việc phát triển và sản xuất vắc-xin này rằng quy trình này đã bị “vấy bẩn” về mặt luân lý.
Ông có quan ngại về sự kết nối này không? Nếu vậy, tại sao Trung tâm Đạo đức Sinh học Công giáo Quốc gia lại đánh giá vắc-xin Moderna là không gây tranh cãi về mặt luân lý?
Trung tâm rất quan ngại về mối liên hệ này và đã liên tục kêu gọi chấm dứt sử dụng vật liệu sinh học có nguồn gốc bất hợp pháp về mặt luân lý. Trung tâm đã không đánh giá vắc-xin là không gây tranh cãi về mạt luân luân lý – đúng như vậy! Nhưng trung tâm cho biết rằng trong những trường hợp ngiêm trọng đáng kể, “người dùng cuối” (end users), bệnh nhân hoặc nhóm dân số dễ bị tổn thương, có thể sử dụng vắc-xin mà không phải chịu khiển trách về tội luân lý trong khi vẫn công khai sự phản đối của họ đối với việc sản xuất loại vắc xin này. Các tín hữu, vì mục đích làm chứng, chắc chắn nên sử dụng các loại vắc-xin hoàn toàn không liên quan đến việc phá thai, ngay cả trong quá khứ xa xôi, nếu chúng có sẵn và an toàn và hiệu quả tương đương.
Một số người đã lập luận rằng việc tiếp nhận một loại vắc-xin như vậy có liên quan đến việc phá thai sẽ là một sự nhượng bộ – có thể là một sự nhượng bộ – có thể được thực hiện mà không phạm tội về mặt luân lý nếu không có sự lựa chọn nào khác – tuy nhiên, đó vẫn không phải là lý tưởng và không được chấp nhận một cách nhẹ nhàng nếu không có một số phản kháng hoặc tiếp tục khẳng định một sự lựa chọn hoàn toàn có thể chấp nhận được về mặt luân lý. Giáo hội Công giáo có trách nhiệm gì khi nói đến việc tiếp nhận một loại vắc-xin có liên quan đến trẻ sơ sinh bị phá thai?
Bạn nói khá đúng. Quả sẽ không phải là lý tưởng và có thể được coi như là “một sự nhượng bộ” nếu không có lý do chính đáng để tiếp nhận một loại vắc-xin như vậy và không có ý kiến phản đối nào. Vatican đã nhiều lần tuyên bố rằng người Công giáo có nghĩa vụ phản đối việc sử dụng các loại vắc xin này, nếu vì một lý do nghiêm trọng, họ tiếp nhận nó.
Joan Frawley Desmond
** Joan Frawley Desmond, là biên tập viên cấp cao của Register. Bà là một nhà báo từng đoạt giải thưởng được công bố rộng rãi trên các phương tiện truyền thông Công giáo, đại kết và thế tục. Tốt nghiệp Học viện Nghiên cứu Hôn nhân và Gia đình Giáo hoàng Gioan Phaolô II, bà sống với gia đình ở California.
Minh Tuệ (theo NCR)
