Những đứa trẻ Syria di tản trong nước chạy trốn khỏi Raqqa đang đứng gần lều của gia đình chúng ở Ras al-Ain ngày 22 tháng 1 năm 2017 (Ảnh: CNS / Rodi Said, Reuters)
“Khi chúng ta nghĩ về Syria, chúng ta sẽ nghĩ ngay đến câu trong Sách Ai Ca: ‘Tai hoạ ngươi mắc phải lớn quá rồi, lớn tựa trùng dương, ai chữa nổi?’ (2:13)”, Đức Thánh Cha Phanxicô nói khi ngài chào mừng AVSI, một tổ chức phi lợi nhuận về phát triển của Ý. Nhóm làm việc với sự cộng tác chặt chẽ với Tòa Thánh để giữ cho ba bệnh viện và bốn trung tâm y tế mở cửa nơi một đất nước đã bị tàn phá bởi cuộc nội chiến trong suốt 12 năm qua.
“Nếu chúng ta xem xét số người chết và bị thương, sự tàn phá toàn bộ khu dân cư và làng mạc, cũng như các cơ sở hạ tầng quan trọng, bao gồm cả các cơ sở chăm sóc sức khỏe, thì tự nhiên sẽ phải thốt lên: ‘Syria, giờ đây ai có thể chữa lành cho ngươi?’”, Đức Thánh Cha Phanxicô nói.
Một báo cáo do Văn phòng Nhân quyền Liên hợp quốc công bố vào ngày 28 tháng 6 ước tính có 306.887 dân thường thiệt mạng trong khoảng thời gian từ ngày 1 tháng 3 năm 2011 đến ngày 31 tháng 3 năm 2021 tại Syria do xung đột. Điều này có nghĩa là trung bình mỗi ngày trong 10 năm qua, 83 thường dân phải chịu những cái chết bạo lực do xung đột.
Theo Liên Hợp Quốc, Syria có dân số 22 triệu người và là một quốc gia tương đối giàu có trước khi cuộc xung đột bắt đầu vào tháng 3 năm 2011 khi chính phủ của Tổng thống Bashar al-Assad đàn áp dữ dội các cuộc biểu tình ủng hộ dân chủ kêu gọi ông từ chức. Cuộc đàn áp tàn bạo khiến các nhóm đối lập phải cầm vũ khí và bùng nổ cuộc nội chiến. Kể từ đó, hơn một nửa dân số trước chiến tranh đã rời bỏ nhà cửa của họ. Khoảng 6,9 triệu người phải di tản trong nước, với hơn hai triệu người sống trong các nhà lều với khả năng tiếp cận các dịch vụ cơ bản bị hạn chế. 6,8 triệu người khác là người tị nạn hoặc xin tị nạn ở nước ngoài. Đến tháng 2 năm 2022, Liên hợp quốc cho biết hơn 12 triệu người Syria ở trong nước đang phải vật lộn để có đủ lương thực mỗi ngày.
“Các nhà quan sát quốc tế nói với chúng ta rằng cuộc khủng hoảng ở Syria tiếp tục là một trong những cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất trên toàn thế giới, xét về sự tàn phá, nhu cầu nhân đạo ngày càng tăng, sự sụp đổ kinh tế và xã hội, cũng như tình trạng nghèo đói và đói kém ở mức độ thảm khốc”, Đức Thánh Cha Phanxicô tuyên bố khi ngài chào phái đoàn AVSI.
Phái đoàn được tháp tùng bởi Đức Hồng y Mario Zenari người Ý, 76 tuổi, người đã từng phục vụ với tư cách là Sứ thần của Đức Giáo hoàng tại Syria trong 14 năm qua và đã mời AVSI tài trợ cho dự án ‘Bệnh viện Mở’ (Open Hospitals) vào năm 2016. Vào tháng 11 cùng năm, Đức Thánh Cha Phanxicô đã bổ nhiệm Đức Tổng Giám mục Zenari lúc bấy giờ làm Hồng y trong một cử chỉ không chỉ để tán thưởng sự can trường của ngài mà còn thu hút sự chú ý của thế giới đối với cuộc xung đột dường như vô tận này.
Đức Hồng y Zenari, cùng với AVSI, đã tặng cho Đức Thánh Cha Phanxicô bức tượng Chúa Giêsu Samaritanô Nhân hậu. Nhận xét về món quà này, Đức Thánh Cha nói: “Người đàn ông trong dụ ngôn Tin Mừng – bị đánh đập, bị cướp và bỏ mặc bán sống bán chết bên đường – có thể là một hình ảnh bi thảm khác của Syria, bị đánh đập, bị cướp và bị bỏ mặc bên vệ đường. Tuy nhiên, Chúa Kitô, Người Samaritanô nhân hậu, và rất nhiều người Samaritanô nhân hậu khác không lãng quên hoặc bỏ rơi Syria: các cá nhân, hiệp hội và tổ chức, bao gồm hàng trăm người Samaritanô nhân hậu này, bao gồm một số tình nguyện viên, đã mất mạng khi giúp đỡ những người lân cận của họ”.
Đức Thánh Cha Phanxicô nhắc lại rằng ngài đã viết trong Thông điệp “Fratelli Tutti” rằng “câu chuyện về Người Samaritanô nhân hậu liên tục được lặp lại. Chúng ta có thể thấy rõ điều này khi sức ì chính trị và xã hội đang biến nhiều nơi trên thế giới của chúng ta thành một con đường hoang vắng, ngay cả khi các tranh chấp trong nước và quốc tế và việc cướp đi những cơ hội đang khiến một số lượng lớn những người bị loại trừ xã hội bị mắc kẹt bên vệ đường”, Đức Thánh Cha Phanxicô cho biết thêm, “Tôi mời gọi mọi người xem xét rằng tất cả chúng ta đều có trách nhiệm đối với những người bị thương, những anh chị em của chúng ta và tất cả các dân tộc trên trái đất”.
Phát biểu trong một cuộc họp báo tại Rôma do AVSI tổ chức vào ngày 2 tháng 9, một ngày trước buổi tiếp kiến của Đức Thánh Cha, Đức Hồng y Zenari nói: “Syria đã mất đi tiếng nói của mình; nó đang mất hy vọng. Syria đã mất đi những người trẻ, tiền bạc, khí đốt và tiếng nói của mình. Nó đã mất rất nhiều sinh mạng, và chẳng có công trình xây dựng nào được thực hiện”. Đất nước này hiện đang ở năm thứ 12 của cuộc nội chiến, Đức Hồng y Zenari nói, nhưng với cuộc chiến hiện nay ở Ukraine, “không ai đang lắng nghe” tiếng kêu cứu của họ. “Chúng tôi không bán tin tức về Syria nữa; chúng tôi không bán nữa. Kinh khủng thật. Và có sự mệt mỏi của các nhà tài trợ”, Đức Hồng y Zenari nói.
Đức Hồng y Zenari cho biết đất nước Syria hiện đang phải chịu đựng không chỉ xung đột vũ trang mà còn phải chịu các biện pháp trừng phạt của cộng đồng quốc tế. Trong cuộc gặp gỡ với các nhà báo nói tiếng Anh sau cuộc họp báo, America đã hỏi Đức Hồng y Zenari rằng liệu ngài có mô tả tình hình ở Syria là một tình huống bế tắc hay không. “Tình hình”, Đức Hồng y Zenari nói, “phức tạp hơn với cuộc chiến ở Ukraine bởi vì Syria đã chọn một đường lối” – cho rằng Tổng thống Assad đã đứng về phía Nga – “và điều này không thể giúp ích cho việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, và đây là một vấn đề rất lớn”. Đức Hồng y Zenari cho biết rằng kết quả là “chúng ta đang biến toàn bộ dân số Syria thành những kẻ ăn xin, chúng ta đang tước đoạt phẩm giá của người dân”. Ngài than phiền rằng hoàn cảnh của Syria hầu như đã bị cộng đồng quốc tế lãng quên.
Khi được hỏi liệu ngài có thể có quan hệ với Tổng thống Assad hay không, Đức Hồng y Zenari cho biết ngài đã gặp ông “chỉ ba lần” bởi vì, ngài nói, “Tôi phải được giới hữu trách của tôi [ở Vatican] bật đèn xanh, nếu không thì sẽ gây hiểu lầm. Nếu tôi đến gặp chính quyền Syria, họ có thể nói rằng Vatican đang đứng về phía chúng tôi, và tôi không thể trả lời. Bạn thấy không có quyền tự do ngôn luận”.
Đức Hồng y Zenari cho biết lần đầu tiên ngài gặp Tổng thống Assad khi ngài xuất trình ủy nhiệm thư của mình. Lần thứ hai, Đức Hồng y Zenari là thành viên của phái đoàn Vatican và chuyển một bức thư từ Đức Thánh Cha Phanxicô “khi xảy ra cuộc khủng hoảng ở Aleppo [vào năm 2016]. Ông ấy đã đọc bức thư với sự tôn trọng tuyệt vời, và kết quả là những gì chúng ta nhìn thấy”.
Đức Hồng y Zenari đã đề cập đến thực tế là một phái đoàn chính thức của Tòa Thánh đã có thể đến thăm Aleppo lần đầu tiên vào tháng 1 năm 2017 sau khi đạt được một thỏa thuận giữa các bên tham chiến dẫn đến việc chấm dứt bốn năm xung đột đô thị và chính phủ đã hoàn toàn kiểm soát thành phố. Phái đoàn đã giúp khởi động một dự án nhân đạo của Caritas, gặp gỡ các nhà chức trách tôn giáo và dân sự và được cộng đồng Công giáo chào đón nồng nhiệt.
Lần thứ ba “là để tháp tùng Đức Hồng y Turkson khi ngài mang một bức thư từ Đức Thánh Cha Phanxicô, trong cuộc khủng hoảng Idlip. Và ông ấy đã đón nhận lá thư một cách hết sức tôn trọng. Ông ấy nói hãy cho ông một hai phút để đọc bức thư, và ông ấy đọc nó một cách nhanh chóng. Đức Thánh Cha muốn ông ấy chấm dứt cuộc xung đột ngay lập tức vào thời điểm đó – đó là ngày 22 tháng 7 – vì vào tháng 12, một triệu người đã phải rời khỏi làng mạc của họ trong sương tuyết, trong mưa gió”.
Trả lời một câu hỏi khác từ America về những sự việc đang xảy ra ở Syria, ngoài sự bế tắc mà ngài đã đề cập, Đức Hồng y Zenari nói: “Tôi là trưởng đoàn ngoại giao, nhưng tất cả các nước dân chủ đã rời đi cách đây 10 năm trước, vì vậy hiện tại không có đối thoại. Đây chính là một vấn đề”.
Khi America lưu ý rằng Giáo hội Chính thống Nga tuyên bố đang thực hiện rất nhiều công việc nhân đạo ở Syria, Đức Hồng y Zenari nói: “Bạn thấy đấy, Putin nghĩ sẽ thay thế Pháp ở Trung Đông. Cho đến gần đây, Pháp là quốc gia bảo hộ cho các Kitô hữu ở đó. Giờ đây, Nga muốn thay thế Pháp. Vì vậy, Putin muốn Giáo hội Chính thống Nga có đủ kinh phí để giúp đỡ”. Khi tôi hỏi rằng liệu Giáo hội Chính thống Nga có các dự án trong khu vực chẳng hạn như ‘Bệnh viện Mở’ không, Đức Hồng y Zenari trả lời: “Chắc chắn, có những dự án. Trên thực tế, tất cả các Giáo hội đều có dự án”. Đức Hồng y Zenari cho biết thêm: “Tôi phải nói rằng, chúng tôi có thể có ý kiến của mình về chế độ [Assad], nhưng cho đến nay, các Giáo hội vẫn rộng tay để tổ chức viện trợ nhân đạo. Họ biết rằng chúng tôi đang cung cấp sự hỗ trợ và tiền bạc, nhưng họ để các Giáo hội làm việc này. Tất nhiên, chế độ mong đợi sự hỗ trợ, sự ủng hộ chính trị, cho việc này, nhưng cho đến nay các Giáo hội vẫn tiếp tục rộng tay tổ chức viện trợ nhân đạo”.
Trả lời một câu hỏi khác từ America, Đức Hồng y Zenari nói, “Các Kitô hữu chiếm khoảng 2% dân số ở Syria, nhưng con số này đang giảm sút”, và “giới trẻ cũng đang giảm đi; họ không nhìn thấy tương lai, không có công ăn việc làm, họ không có gì cả. Chúng ta đang mất đi những người trẻ tuổi, những người trẻ có trình độ, và đó là một quả bom khác trong nước: sự ra đi của những người trẻ tuổi”.
Đức Hồng Y Zenari đã trò chuyện với báo chí trước một hội nghị vào ngày 2 tháng 9 do Tổ chức AVSI tổ chức cho dự án Bệnh viện Mở của họ ở Syria cũng được hỗ trợ bởi các Thánh Bộ về các Giáo hội Đông phương và Thánh Bộ Cổ võ sự Phát triển Con người Toàn diện. Trong 5 năm qua, dự án đã cung cấp dịch vụ điều trị y tế miễn phí cho hơn 80.000 người nghèo ở Syria, cả các tín đồ Hồi giáo lẫn Kitô giáo, tại 3 bệnh viện và 4 trạm xá. Dự án không chỉ trả chi phí vận hành của các cấu trúc này mà còn trả lương cho các bác sĩ, y tá và nhân viên y tế làm việc ở đó. Đức Hồng Y Zenari cho biết việc trả lương cho họ là rất quan trọng vì trong những năm này rất nhiều bác sĩ và nhân viên y tế đã rời khỏi đất nước vì họ không được trả lương.
Trong bài phát biểu của mình, Đức Thánh Cha Phanxicô đã ca ngợi công việc được thực hiện bởi dự án Bệnh viện Mở và cam kết của họ trong việc phục vụ tất cả những ai tìm đến các cơ sở này bất kể sắc tộc hay tôn giáo. Đức Thánh Cha cho biết rằng đây “là dấu chỉ của một Giáo hội tìm cách trở thành một ngôi nhà với những cánh cửa rộng mở, một nơi của tình huynh đệ nhân loại”.
Giampaolo Silvestri, Tổng thư ký của AVSI, phát biểu với các phóng viên rằng “không có hành động tái thiết” nào xảy ra trong nước và các nguồn lực N.G.O của ông ấy “không đủ” so với nhu cầu ngày càng tăng của dân chúng, do tỷ lệ nghèo đói và nhu cầu y tế tiếp tục gia tăng. “Lời kêu gọi của chúng tôi hôm nay là đừng lãng quên Syria”, ông Silvestri kết luận.
Cha Fady Azar, một Tu sĩ Dòng Phanxicô phụ trách trạm y tế Bệnh viện Mở ở Latakia, miền tây Syria, đã mô tả toàn bộ dự án như là “một hành động can thiệp của Thiên Chúa, một phép màu đối với người dân Syria” mà ngày nay “sự sống là không thể” bởi vì có “sự thiếu hụt tất cả mọi thứ”. Cha Azar đã nhấn mạnh sự cần thiết đối với cộng đồng quốc tế để làm điều gì đó giúp đỡ cho Syria.
Minh Tuệ (theo America)
