Một sĩ quan cảnh sát đứng gác bên trong Nhà thờ Công giáo Thánh Phanxicô, một ngày sau vụ tấn công nhắm vào các tín hữu ở Owo, Nigeria, thứ Hai, ngày 6 tháng 6 năm 2022. Các tay súng đã giết hại 50 người tại một nhà thờ Công giáo ở tây nam Nigeria đã nổ súng vào các tín hữu cả bên trong lẫn bên ngoài tòa nhà trong một vụ tấn công phối hợp trước khi tẩu thoát khỏi hiện trường (Ảnh: AP/Sunday Alamba)
YAOUNDÈ, Cameroon – Một phần trên cơ sở các vụ tấn công lan rộng nhắm vào các Kitô hữu, một tổ chức nhân quyền ở Nigeria đã đệ đơn kiện thống đốc bang Imo, đông nam Nigeria cũng như 31 quan chức chính phủ khác trước Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) ở Hague, cáo buộc họ với “những tội ác chống lại nhân loại”.
Đơn kiện hình sự dài 13 trang đã được đệ trình ICC vào ngày 19 tháng 6 thay mặt cho Hiệp hội Quốc tế về Quyền tự do Dân sự và Pháp quyền (Intersociety) và được chuẩn bị bởi một nhóm pháp lý do Austin Okeke, một luật sư nhân quyền được kính trọng, đứng đầu.
Trong phần “Chi tiết về những tội ác”, bản tóm tắt nói rằng “đã có một số vụ giết người ngoại tụng, các vụ tra tấn, tấn công thể xác, bắt cóc và các hành vi vi phạm nhân quyền thô bạo khác ở Bang Imo, Nigeria, bao gồm nhưng không giới hạn: Các vụ giết người, bắt cóc, tống tiền, khủng bố do nhà nước bảo trợ, ngược đãi một nhóm hoặc tập thể dựa trên đặc điểm chính trị, chủng tộc, sắc tộc hoặc tôn giáo của nhóm đó, hình sự hóa giai cấp và trả thù nhắm vào dân thường không vũ trang (ngoài việc thường xuyên đốt nhà dân hoặc phá hủy bừa bãi nhà ở dân sự và các tài sản khác”.
Tài liệu cho biết thống đốc bang và các chủ thể khác của bang “đã hỗ trợ và tiếp tay, và vẫn đang tiếp tục hỗ trợ và tiếp tay, các vụ giết người hàng loạt ở Imo và các hành động tàn bạo khác cũng như âm mưu thô bạo trong việc thực hiện và duy trì những hành động như vậy”.
Tài liệu lập luận rằng “những bằng chứng ban đầu” đảm bảo ICC điều tra về những vi phạm có thể xảy ra đối với luật hình sự và nhân quyền quốc tế và theo cả những hệ thống của Liên Hợp Quốc lẫn Liên minh châu Phi, bao gồm Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị, Hiến chương châu Phi về quyền con người và quyền các dân tộc, và các Công ước chống tra tấn và mất tích không chủ tâm, tất cả đều đã được Nigeria phê chuẩn.
Đơn kiện lập luận rằng việc cầu viện đến ICC được bảo đảm bởi sự thất bại của hệ thống công tố của Nigeria, mà nó khẳng định, đã trở thành một công cụ để thực hiện và duy trì những tội ác.
Đơn kiện, đã được văn phòng công tố viên ICC tiếp nhận, yêu cầu chấm dứt các vụ giết người hàng loạt và bạo lực ở bang Imo, đồng thời bắt giữ và truy tố các chủ thể nhà nước và phi nhà nước có liên quan.
Về bối cảnh, Intersociety khẳng định rằng các Kitô hữu ở Nigeria nói riêng đã trở nên “mục tiêu và nạn nhân của các vụ tấn công và bạo lực nghiêm trọng (tội ác ‘quy mô công nghiệp’ đối với người/nhóm và tài sản của họ) bởi các phần tử thánh chiến Hồi giáo của đất và những người bảo vệ họ trên những chiếc ghế quyền lực của đất nước, trong đó chính phủ Nigeria đã bị cáo buộc mạnh mẽ về việc đã không làm gì hoặc là đồng lõa không thể chối cãi”.
Theo nhóm này, trong vòng chưa đầy 6 tháng của năm 2023, hơn 2.300 Kitô hữu không có khả năng tự vệ đã bị các phần tử thánh chiến ở Nigeria chém chết. Hơn 31.000 người đã bị tàn sát kể từ tháng 6 năm 2015, theo báo cáo của Intersociety, và 53.000 người kể từ cuộc nổi dậy của Boko Haram năm 2009. Hơn 18.000 nhà thờ và 2.200 trường học Kitô giáo đã bị thiêu rụi hoặc bị phá hủy, 1.000 cộng đồng Kitô giáo bị cướp phá, 50 triệu Kitô hữu phải rời bỏ xứ sở và 15 triệu Kitô hữu phải tản cư trong nước.
Trước khi nộp đơn kiện lên ICC, Intersociety đã thực hiện một cuộc điều tra đặc biệt về các vụ giết người ở Bang Imo và kết luận rằng “không dưới 1.600 công dân không vũ trang của Bang Imo đã bị giết hại trong khi 300 người khác mất tích không dấu vết trong khoảng thời gian từ tháng 1 năm 2021 đến tháng 5 năm 2023, thời hạn 29 tháng”.
Báo cáo cho biết thêm rằng ít nhất 700 người bị thương, 3.500 người bị bắt giữ tùy tiện, 1.400 người bị tống tiền, 300 người mất tích, 1.200 ngôi nhà dân sự thiêu hủy, 30.000 chủ sở hữu phải di tản và hơn 500.000 công dân buộc phải chạy trốn.
Emeka Umeagbalasi, nhà tội phạm học và Chủ tịch hội đồng quản trị của Intersociety, cho biết báo cáo nhằm vạch trần những kẻ chịu trách nhiệm về các vụ giết người và các hành vi bạo lực khác, cũng như những kẻ tiếp tay cho các hành vi tội phạm.
Tổ chức nhân quyền đã gửi một lá thư chung vào ngày 12 tháng 5 tới 29 nhà lãnh đạo thế giới thông qua các đại sứ hoặc cao ủy của họ tại Nigeria, yêu cầu sự can thiệp của họ tại bang Imo “nhằm chấm dứt hành động tàn bạo hàng loạt đang diễn ra”.
Bức thư kêu gọi cấm thị thực quốc tế và các hành động pháp lý, ngoại giao và công lý khác đối với Thống đốc Hope Uzodinma và những người khác bị truy tố trong báo cáo. Bức thư cũng cáo buộc chính phủ và thống đốc của Bang Imo vì “đã bỏ qua hành động một cách trắng trợn và hỗ trợ, tiếp tay cũng như âm mưu một cách nghiêm trọng và ghê tởm trong các hành động tàn bạo hàng loạt”, đồng thời yêu cầu rằng họ phải là “mục tiêu của các biện pháp trừng phạt cần thiết và đưa vào danh sách đen quốc tế”.
Minh Tuệ (theo Crux)
