Khi chúng ta phải đối mặt với các công nghệ tiên tiến, chúng ta nên cho phép những câu hỏi mà công nghệ đặt ra để giúp chúng ta trau dồi sự hiểu biết và những định nghĩa về con người và ý chí tự do.
Trong một cuộc phỏng vấn với tờ Vox, nữ tu Ilia Delio thuộc Dòng Phanxicô, hiện là Chủ tịch Khoa Thần học tại Đại học Villanova, phát biểu rằng Giáo hội Công giáo nên thử “hình dung lại” chức tư tế và thử cân nhắc việc truyền chức linh mục cho các chú robot thay vì, hoặc bên cạnh, những người đàn ông.
Đó thực sự là một ý kiến không thể chấp nhận. Vì sao?
Khi một người được phong chức linh mục trong Giáo hội Công giáo, họ hành động, theo Giáo lý của Giáo hội Công giáo, “in persona Christi capitis”: Nhân danh Chúa Kitô là Đầu của Hội Thánh.
Trong buổi lễ phong chức, bàn tay linh mục được xức dầu, vị linh mục nằm phủ phục trên mặt đất tượng trưng cho hành vi cúi xuống trong cuộc đời của mình, và bàn tay của vị Giám mục được đặt trên đầu vị linh mục. Cũng giống như Bí tích Rửa tội và Bí tích Thêm sức, việc phong chức để lại “một dấu ấn linh thánh không thể xóa nhòa” trên linh hồn của vị linh mục.
Trong suốt cuộc đời linh mục của mình, vị linh mục sử dụng miệng lưỡi của mình để rao giảng Lời Chúa và nói những lời lành thánh, họ sử dụng đôi bàn tay của mình để nâng cao và phân phát Bí tích Thánh Thể, và đồng thời sử dụng quả tim, khối óc và linh hồn của mình để cầu nguyện.
Giờ đây, nếu như linh mục là một robot thì sao?
Trong một cuộc phỏng vấn với tờ Vox, nữ tu Ilia Delio thuộc Dòng Phanxicô, hiện là Chủ tịch Khoa Thần học tại Đại học Villanova, phát biểu rằng Giáo hội Công giáo nên thử “hình dung lại” chức tư tế và thử cân nhắc các chú robot thay vì, hoặc bên cạnh, những người đàn ông.
“Quan niệm của Công giáo nói rằng linh mục sẽ được thay đổi về mặt bản thể luận vì việc phong chức linh mục. Điều đó có thực sự đúng không?”, Sơ Delio phát biểu với Vox. “Chúng ta có những ý tưởng về triết học cố định và phản đối những ý tưởng đó – nó phản đối việc Giáo hội Công giáo tiến tới chức tư tế hậu con người”.
Sơ Delio cho biết các linh mục robot sẽ có những lợi thế nhất định – bao gồm cả việc không có khả năng phạm tội lạm dụng tình dục.
Nhưng nhiều chuyên gia Công giáo phát biểu với CNA rằng một linh mục robot sẽ không mang tính Bí tích trong Giáo hội Công giáo, rõ ràng bởi vì chúng không phải là con người.
Nữ tu Mary Christa Nutt, RSM, phát biểu với CNA rằng robot không thể trở thành linh mục bởi vì chúng không có khả năng của việc có trí tuệ hoặc ý chí để cùng cộng tác với ân sủng của Thiên Chúa.
“Nó có liên quan đến sự hiểu biết Công giáo của chúng ta về nhu cầu hòa giải của con người, cộng tác với ân sủng nội tại”, Sơ Nutt phát biểu với CNA.
“Chúng ta không phải là những người theo thuyết nhị nguyên”, Sơ Nutt nói. Vì vậy, chúng ta không tách biệt tầm quan trọng của các nghi thức, và sự tham gia về mặt thể lý của tất cả các giác quan trong các nghi thức là rất quan trọng. Nhưng thiếu một trong hai thì không đủ. Cần phải có sự hợp tác nội tại giữa trí tuệ và ý chí”.
Robot được lập trình, Sơ Nutt nói, và không có khả năng của việc có một ý chí và một trí tuệ hoặc một đời sống cầu nguyện nội tâm. Một linh hồn con người, giống với Chúa Kitô, và thuộc về một người sẵn sàng tham dự các Bí tích, chính là điều làm cho ân sủng của các Bí tích đó trở nên có hiệu quả, Sơ Nutt nói.
“Chúng ta tin rằng linh mục chính là hiện thân của Chúa Kitô, vì vậy chỉ một con người mới có thể dự phần vào con người của Chúa Kitô với trí tuệ và ý chí”, Sơ Nutt nhấn mạnh.
“Làm sao một robot có thể hợp tác bằng trí tuệ và ý chí nội tại với ân sủng để trở nên giống với Chúa Kitô về mặt bản thể? Điều đó hoàn toàn không có ý nghĩa. Điều đó nằm ngoài khả năng khi bạn có một luận lý về mặt Bí tích và hoàn toàn không có thuyết nhị nguyên luận trong tôn giáo”, Sơ Nutt nói.
Linh mục John Kartje là Giám đốc Chủng viện Mundelein tại Illinois. Linh mục Kartje đã phát biểu với CNA rằng ngài nhận thấy câu chuyện về khả năng về các linh mục robot kích thích sự tò mò.
Cha Kartje cho biết rằng theo bài báo, các tu sĩ Phật giáo thì có thể, bởi vì họ là những người chỉ đơn giản là hướng dẫn mọi người trên một con đường. Nhưng đối với người Công giáo, linh mục Kartje nói, đức tin của họ cần có một cuộc gặp gỡ với một người – đó chính là Thiên Chúa.
“Đối với các Kitô hữu, việc cầu nguyện hay bất kỳ hoạt động tôn giáo nào không phải chủ yếu là một con đường, nhưng đó là cuộc gặp gỡ với một con người … với Thiên Chúa. Và vì vậy, đối với tôi đó chính là một sự khác biệt cơ bản. Những gì linh mục làm, họ hành động ‘in persona Christi”, nhân danh Chúa Kitô”, Linh mục Kartje nói.
“Linh mục cũng giúp tạo điều kiện theo cách thức Bí tích để thực sự biểu lộ cuộc gặp gỡ đó , nhưng không chỉ sự thiêng liêng như một khái niệm mơ hồ, mà với con người thật của Thiên Chúa, con người thật của Chúa Giêsu Kitô”.
Linh mục Kartje cũng cho biết thêm rằng điều đó không có nghĩa là người Công giáo cần phải lo sợ những tiến bộ công nghệ hoặc thậm chí là trí tuệ nhân tạo, bởi vì những điều này có thể hữu ích, thậm chí ngay cả trong bối cảnh đức tin.
“Ý tôi là, ở một mức độ nào đó, tất cả chúng ta đều sử dụng trí tuệ nhân tạo đơn giản mà không nghĩ về nó theo cùng một cách thức. Những chiếc điện thoại của chúng ta được dựa trên các thuật toán, vốn đưa ra các quyết định mà không liên quan trực tiếp đến chúng ta”, linh mục Kartje nói. “Hầu hết các linh mục đều cài đặt Kinh Nhật Tụng trên những chiếc điện thoại của họ, vốn thiết lập chương trình trước và cho phép chúng ta đọc các bài đọc thánh lễ hàng ngày”.
Nữ tu Nutt cũng cho biết rằng công nghệ có thể là một công cụ hữu ích trong việc học hỏi đức tin. Trong bài báo của tờ Vox, tác giả Sigal Samuel đã đề cập đến các robot SanTO, được triển khai bởi một nhà robot học người Nhật, giống với các bức tượng các Thánh và có thể đọc một số lời cầu nguyện nếu như được cài đặt.
“Những robot như vậy, Sơ Nutt nói, có thể giúp trẻ em ghi nhớ những lời cầu nguyện, “nhưng những lời cầu nguyện như thế không có ý nghĩa gì ngoài thực tế hữu hình của nó, trừ khi nó được thưa lên bởi một con người vốn dâng lên Thiên Chúa những lời kinh nguyện đó từ chính nội tâm của mình”.
Khi chúng ta phải đối mặt với các công nghệ tiên tiến, linh mục Kartje nói, chúng ta nên cho phép những câu hỏi mà công nghệ đặt ra để giúp chúng ta trau dồi sự hiểu biết và những định nghĩa về con người và ý chí tự do.
Tuy nhiên, linh mục Kartje nói, một robot không bao giờ có thể thay thế một con người, bởi vì nó không thể gặp gỡ Thiên Chúa hoặc hành động theo ý chí tự do của chính nó.
“Một robot chính là cuộc gặp gỡ của một thuật toán với thế giới tự nhiên, và một con người là một cuộc gặp gỡ của một sự thiêng liêng với thế giới tự nhiên”, linh mục Kartje nói.
Tiến sĩ Kevin Miller, phó giáo sư thần học tại Đại học Steubenville thuộc Dòng Phanxicô, phát biểu với CNA rằng để hiểu được chức tư tế, người Công giáo phải chiêm ngắm Chúa Giêsu Kitô. Và Chúa Giêsu, một cách dứt khoát, không phải là một robot.
“Các bí tích được chính Chúa Kitô thiết lập. Nơi Chúa Kitô, Con Thiên Chúa mang lấy bản tính con người vì loài người chúng ta và vì sự cứu rỗi của chúng ta”, Tiến sĩ Kevin Miller nói, trích dẫn Tín biểu Nicea, tức là Kinh tin kính Nicea.
“Các Bí tích là một phần của cùng một kế hoạch cứu độ. Các Bí tích được dành cho con người, theo nghĩa là chúng không thể được đón nhận hay quản lý bởi robot hay các thiết bị hay những thứ tương tự (hoặc bất kỳ sinh vật nào khác được tạo ra không phải người)”, Tiến sĩ Kevin Miller nói.
“Tất cả những điều này là ‘thực sự đúng’, và không thể được ‘hình dung lại’”, theo Nữ tu Ilia Delio.
Minh Tuệ (theo CNA)
