Đức Thánh Cha Lêô XIV cảnh báo về “sự suy đồi văn hóa” trong thời đại AI

Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng AI “không thể trả lời những câu hỏi liên quan đến ý nghĩa của sự sống con người, vốn bắt nguồn từ những trải nghiệm thực tế”.

Trong bài phát biểu tại Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) hôm thứ Sáu, Đức Thánh Cha Lêô XIV cảnh báo rằng trí tuệ nhân tạo đã thúc đẩy một “sự suy đồi văn hóa” có thể tác động đến chính ý nghĩa của việc làm người.

Đức Thánh Cha đã đến thăm trụ sở UNESCO — một cơ quan chuyên môn của LHQ có nhiệm vụ bảo tồn các di sản văn hóa và thúc đẩy hòa bình, sự phát triển bền vững và nhân quyền — trong ngày đầu tiên của chuyến viếng thăm Pháp từ ngày 25 đến ngày 28 tháng 9.

“Một câu hỏi nền tảng đáng được khám phá, một câu hỏi đang khẩn thiết đòi hỏi phải có lời giải đáp: Làm người có ý nghĩa là gì?”, Đức Thánh Cha Lêô nói trong bài phát biểu được trình bày bằng cả tiếng Pháp lẫn tiếng Anh.

“Mọi nền văn hóa đều phải đối diện với câu hỏi này, vốn nằm ở cốt lõi của mọi hình thức tri thức, mọi loại hình nghệ thuật và mọi tôn giáo. Xét cho cùng, ngay cả trong thế kỷ XXI, chúng ta cũng không thể mặc nhiên cho rằng mình đã hiểu rõ con người là ai hay sống như một con người thực thụ nghĩa là gì”, Đức Thánh Cha nói.

Đức Thánh Cha đối chiếu sự thống trị và tình trạng hỗn loạn của Tháp Babel, điều mà trước đây ngài từng ví với AI, với sự bình an và hiệp nhất được tìm thấy trong biến cố Lễ Ngũ Tuần.

“​​Sự suy đồi văn hóa mà chúng ta đang chứng kiến tìm thấy sự cứu chuộc nơi quảng trường công cộng của Lễ Hiện Xuống”, ngài nói. “Nơi đó, một thông điệp hòa bình được mọi dân tộc đón nhận như một tin vui. Thông điệp này loan báo sự phục sinh của Chúa Giêsu, nghĩa là chiến thắng của sự sống trên sự chết và ơn cứu độ mang lại niềm hy vọng cho thế giới”.

Đức Thánh Cha cũng nói về sự phát triển của truyền thông và nguy cơ lan truyền những thông tin sai lệch, cũng như những “lời nói sáo rỗng”, qua đó “cản trở đối thoại thay vì thúc đẩy đối thoại”.

“Trí tuệ nhân tạo khuếch đại vấn đề này”, ngài tiếp tục. “Mặc dù các hệ thống như vậy có thể liên kết dữ liệu, chúng không thể giải đáp những câu hỏi liên quan đến ý nghĩa của sự sống con người, điều vốn bắt nguồn từ những trải nghiệm thực tế.

Ngài lên án quyền lực áp bức, lòng kiêu ngạo, sự bất công và xung đột.

“Chính khoa học, khi bị giản lược thành một kỹ thuật của quyền lực, không còn phục vụ việc nâng cao con người, mà trái lại nó có nguy cơ làm suy thoái những thành quả của những nỗ lực của con người”, ngài nói.

Đức Thánh Cha dành một phần đáng kể trong bài phát biểu của mình để nhấn mạnh việc chăm sóc sự sống của mỗi con người, đặc biệt là những người dễ bị tổn thương nhất, chẳng hạn như “những đứa trẻ trong lòng mẹ và ở giữa các chiến trường khác nhau, những người khuyết tật về thể lý và trí tuệ, những người cao tuổi, người di cư và người tị nạn, cùng với tất cả những người bị loại trừ một cách ngạo mạn vì bị coi là không mại lại lợi ích gì”.

“Chính họ là phép thử thực sự cho những tuyên bố của chúng ta về việc tôn trọng phẩm giá con người, đồng thời việc bảo vệ và cổ võ họ cũng mở rộng sang cả công trình sáng tạo”, ngài nói.

Về những tiến bộ công nghệ, Đức Thánh Cha nhận định: “Nghịch lý ngày càng trở nên rõ rệt: trong khi ‘trí tuệ’ được gán cho các hệ thống tính toán, chúng ta lại gặp khó khăn trong việc nhìn nhận phẩm giá bất khả xâm phạm của con người, những người mà sự sốngcủa họ bị đánh giá theo tiêu chí hiệu quả, và khi bị coi là không còn mang lại năng suất nữa thì lại bị chối bỏ và bị gạt sang bên lề”.

Sự xuất hiện của Đức Thánh Cha Lêô tại UNESCO đã được khán giả chào đón bằng những tràng pháo tay nồng nhiệt.

Trước bài phát biểu, Đức Thánh Cha đã được hướng dẫn tham quan ngắn trụ sở UNESCO, trong đó có thư viện, nơi lưu giữ các tài liệu lưu trữ ngoại giao của UNESCO. Đức Thánh Cha Lêô cũng đã nhận được những tràng pháo taynồng nhiệt khi ngài tưới một cây ôliu như dấu chỉ tượng trưng cho việc vun đắp hòa bình.

Đức Thánh Cha cũng đã được trao một bản sao của Bản ghi nhớ “Cuốn sách Hòa bình” (Book of Peace Memorandum), một tài liệu lưu trữ được đệ trình lên kỳ họp thứ tư của Hội nghị Đại hội đồng UNESCO năm 1949 nhằm hỗ trợ sứ mạng ngăn ngừa các cuộc xung đột trên toàn cầu sau Thế chiến II.

Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng ngài đến thăm UNESCO “với tư cách là một Mục tử, để ngỏ lời với quý vị thay mặt Giáo hội, một Giáo hội luôn nỗ lực đối thoại và mang trong mình thông điệp muốn chia sẻ với mọi dân tộc, với tất cả những người nam nữ có tinh thần thiện chí”, đồng thời ca ngợi sứ mạng của tổ chức này trong việc xây dựng một thế giới công bằng và thúc đẩy sự phát triển đích thực của con người.

Trích dẫn Thông điệp ‘Magnifica Humanitas’ của mình, Đức Thánh Cha Lêô cho biết rằng Tòa Thánh nhìn nhận “Tổ chức này như một đối tác đặc quyền trong việc phục vụ công ích, vốn là ‘biểu hiện mang tính xã hội về phẩm giá’ mà tất cả chúng ta cùng chia sẻ ngay từ ban đầu và trong sự bình đẳng”.

Đức Thánh Cha nhấn mạnh tầm quan trọng của sự thật, bởi nếu không có sự thật, ngôn ngữ sẽ trở thành đối tượng của bạo lực và quyền lực, đồng thời lưu ý rằng “sự suy đồi của luật pháp bắt đầu từ sự băng hoại của tâm hồn”.

Minh Tuệ (theo EWTN)