Trong một thông điệp gửi đến một hội thảo ở Vatican về chủ nghĩa thực dân mới, Đức Thánh Cha Phanxicô đã cảnh báo chống lại chủ nghĩa thực dân về kinh tế và ý thức hệ hiện đại và một lần nữa, xin lỗi vì những Kitô hữu đã góp phần vào việc thuộc địa hóa Châu Phi và Châu Mỹ.
“Không một thế lực nào – chính trị, kinh tế, ý thức hệ – được quyền đơn phương xác định bản sắc của một quốc gia hay một nhóm xã hội”, Đức Thánh Cha Phanxicô ngỏ lời với một diễn đàn của các thẩm phán về các quyền xã hội quy tụ trong tuần này tại Vatican để tham dự một hội thảo liên lục địa về châu Phi và châu Mỹ về chủ nghĩa thực dân mới hiện đại.
“Việc nô dịch hóa và cướp bóc các dân tộc thông qua việc sử dụng vũ lực hoặc xâm nhập văn hóa và chính trị là một tội ác (…) bởi vì không có cơ hội nào cho hòa bình trong một thế giới loại bỏ dân chúng và đàn áp để cướp bóc”, Đức Thánh Cha Phanxicô viết trong một thông điệp gửi các tham dự viên tham gia hội thảo.
Di sản của hệ thống thuộc địa ở Châu Phi và Châu Mỹ
Hội thảo có chủ đề “Thực dân hóa, Phi thực dân hóa và Chủ nghĩa thực dân mới dưới góc nhìn công lý và công ích”, được tổ chức từ ngày 30-31 tháng 3 bởi Học viện Giáo hoàng về Khoa học Xã hội, Ủy ban các thẩm phán Liên Mỹ về Quyền Xã hội và Học thuyết Phan sinh và Đại học Massachusetts, Hoa Kỳ.
Các tham dự viên tham gia hội thảo đã suy tư về di sản của hệ thống thuộc địa ở Châu Phi và Châu Mỹ, tập trung vào tình trạng bất bình đẳng và những bất công xã hội toàn cầu ngày nay, sự phát triển không bền vững, biến đổi khí hậu không được kiểm soát, và vấn đề di cư hàng loạt, đồng thời thảo luận về vai trò của các thể chế và hệ thống tư pháp trong việc đảo ngược những diễn biến này.
Mặc dù trong thế kỷ 21, về mặt ngữ nghĩa, chúng ta không còn có thể nói về các quốc gia “thuộc địa” từ quan điểm địa lý, nhưng Đức Thánh Cha Phanxicô nói, điều tương tự cũng không thể được nói về khía cạnh kinh tế và ý thức hệ. Thực vậy, chủ nghĩa thực dân đã thay đổi về hình thức, phương thức và lý do biện minh: “nó được ảo hóa, ngụy trang, ẩn giấu, rất khó bị phát hiện và vô hiệu hóa”.
Chủ nghĩa thực dân về kinh tế và ý thức hệ
Đức Thánh Cha Phanxicô nêu ví dụ về Cộng hòa Dân chủ Congo, nơi mà ngài đã viếng thăm vào đầu năm nay cùng với Nam Sudan. Đức Thánh Cha lưu ý rằng mặc dù DRC đã độc lập hơn 70 năm, nhưng các nguồn tài nguyên phong phú của nước này vẫn tiếp tục bị một số bên liên quan khai thác và tranh chấp, dẫn đến xung đột ảnh hưởng nặng nề đến lãnh thổ, dân chung và thiện ích chung.
Cũng có liên quan không kém là hiện tượng “chủ nghĩa thực dân ý thức hệ”, thứ “bóp nghẹt mối liên kết tự nhiên giữa các dân tộc và các giá trị của họ, bằng cách nõ lực xóa bỏ truyền thống, lịch sử và niềm tin tôn giáo của họ”, Đức Thánh Cha tiếp tục.
“Chủ nghĩa thực dân ý thức hệ có xu hướng tiêu chuẩn hóa mọi thứ. Nó tuân theo não trạng không chấp nhận sự khác biệt và chỉ tập trung vào hiện tại, vào nhu cầu và quyền của cá nhân, thường bỏ qua các nghĩa vụ đối với những người yếu đuối và mong manh nhất”.
Không có cơ hội cho hòa bình trong một thế giới loại bỏ và áp bức các dân tộc
Đức Thánh Cha Phanxicô cho biết ngài đặc biệt lo ngại về những hình thức chủ nghĩa thực dân mới này. “Có vẻ như hàng thế kỷ xung đột lịch sử đẫm máu và vô nhân đạo đã không giúp phát triển ý tưởng toàn cầu về sự giải phóng, quyền tự quyết và tinh thần liên đới giữa các quốc gia và giữa con người với nhau”, Đức Thánh Cha nhận xét.
Chủ nghĩa thực dân vẫn còn đó, nhưng nó “tinh tế” và “tinh vi” hơn, và biện minh cho những tập tục thống trị mới “với những khiếm khuyết ‘tự nhiên’ được cho là của thực dân hóa”. Trong bối cảnh này, “chiến tranh trực diện” của thời thuộc địa cũ ngày nay đã được thay thế bằng “xung đột và pháp luật bất đối xứng”.
Về vấn đề này, Đức Thánh Cha Phanxicô nhận xét rằng chúng ta đừng bao giờ quên rằng những biểu hiện cụ thể của công lý và công ích đang trưởng thành ở các dân tộc, mỗi dân tộc đều có “những câu chuyện, nguồn gốc, truyền thống và tôn giáo”, những điều phải được tôn trọng như vậy.
“Đây là lý do tại sao”, Đức Thánh Cha Phanxicô nói, “không một thế lực nào – chính trị, kinh tế, ý thức hệ – được quyền đơn phương xác định bản sắc của một quốc gia hay một nhóm xã hội”. Việc khuất phục các dân tộc bằng vũ lực hoặc thông qua sự thâm nhập văn hóa và chính trị bị coi là một tội ác “bởi vì không có cơ hội cho hòa bình trong một thế giới loại bỏ các dân tộc và áp bức để cướp bóc”, Đức Thánh Cha nhấn mạnh.
Sau khi nhắc lại vai trò quan trọng của các học giả và nghiên cứu khoa học trong việc nâng cao nhận thức về cuộc chiến chống lại các tập quán thực dân, kỳ thị và phân biệt chủng tộc mới đang diễn ra, Đức Thánh Cha Phanxicô đã nhấn mạnh tầm quan trọng cốt yếu của việc bao gồm cả người bản địa lẫn các nhóm sắc tộc di cư trong quá trình đưa ra quyết định chính trị ở các quốc gia của họ, bằng cách trao cho họ quyền đại diện công bằng trong các cơ quan đại diện.
“Chúng ta được yêu cầu thực hiện nỗ lực cần thiết để chấm dứt các tập quán thực dân mới và các biểu hiện của sự kỳ thị chủng tộc và phân biệt xã hội bắt nguồn từ chúng thà sớm còn hơn là muộn (…) Sẽ không có hòa bình nếu, trong các hệ thống chính trị đại diện, không có sự hội nhập thực sự của các dân tộc bị loại trừ”, Đức Thánh Cha Phanxicô nói.
Xin lỗi vì sự góp phần của các tín hữu đối với chủ nghĩa thực dân
Về phần mình, Đức Thánh Cha một lần nữa xin lỗi “về những hành động của một số tín hữu Kitô giáo, những người trong quá khứ đã “góp phần trực tiếp hoặc gián tiếp vào các quá trình thống trị về phương diện chính trị và lãnh thổ đối với nhiều dân tộc khác nhau ở Châu Mỹ và Châu Phi. “Tôi cũng xin tạ lỗi vì bất kỳ sự sai sót hoặc thiếu sót nào đã xảy ra hoặc đang xảy ra trong hiện tại”, Đức Thánh Cha Phanxicô kết luận.
Minh Tuệ (theo Vatican News)
