Linh mục José Francisco, O.F.M., chào hòi người dân xếp hàng trước một địa điểm phân phát thực phẩm của Sefra tại São Paulo (Ảnh: Equipe de Comunicação Sefras)
“Tôi thà đứng trong bếp súp còn hơn là dừng trả tiền thuê nhà và trở thành kẻ sống lang thang lề đường xó chợ”, theo lời một phụ nữ, giải thích lý do tại sao chị bắt đầu lui tới các bếp ăn từ thiện do Tổ chức Liên đới Phanxicô tài trợ, được biết đến với cái tên viết tắt từ tiếng Bồ Đào Nha ‘Sefras’, tại São Paulo, Brazil. Lời chứng của người phụ nữ, được chia sẻ bởi Chủ tịch Sefras, Tu sĩ José Francisco, O.F.M, chỉ là một trong hàng ngàn câu chuyện của những người dân Brazil đang rơi vào cảnh nghèo đói – hoặc trở lại với nó – khi Covid-19 tiếp tục hoành hành trên khắp đất nước.
“Ban đầu, chỉ những người dễ bị tổn thương nhất mới bị chết đói, nhưng hàng dài người đói kém xếp hàng chờ đợi cứ mỗi ngày mỗi tăng lên. Đó là một đại dịch đói kém”, Linh mục Francisco chia sẻ. Sefras hoạt động cả ở São Paulo và Rio de Janeiro phục vụ những người vô gia cư. Hiện tổ chức này đang cung cấp 2.800 bữa ăn mỗi ngày, gấp 4 lần so với trước đại dịch.
Một chương trình viện trợ khẩn cấp của chính phủ đã trở thành mạng lưới an toàn cuối cùng cho hàng nghìn gia đình ở Brazil khi cuộc khủng hoảng Covid-19 đang tiếp tục leo thang. Bắt đầu từ tháng 4 năm 2020, chương trình chuyển tiền mặt cuối cùng đã phân phối 20 tỷ đô la cho 66 triệu người thụ hưởng, tiếp cận hơn một phần tư dân số Brazil vào tháng 8 năm 2020 và một nửa số hộ gia đình tại Brazil. Nhưng đợt hỗ trợ đầu tiên đó đã kết thúc vào cuối tháng 12.
Kết quả có thể dự đoán được khi các đợt phong tỏa thành phố tiếp tục diễn ra và số ca mắc mới và tử vong được báo cáo trên toàn quốc. “Đây không chỉ là về những người vô gia cư nữa”, Linh mục Francisco nói. “Những người xuất phát từ các tầng lớp khác đang được thêm vào các hàng dài những người chờ để được phân phát thực phẩm”. Linh mục Francisco giải thích rằng Sefras từ lâu đã phục vụ những người không đủ điều kiện tham gia các chương trình hỗ trợ của chính phủ “và những người thuộc thị trường không chính thức, những người bán hàng rong trên các đường phố”.
“Nhưng giờ đây chúng tôi thấy toàn bộ các gia đình đứng xếp hang chờ đợi, những người có thể có nhà ở ở nhưng lại không đủ ăn”.
Đức Giám mục José Valdeci Santos Mendes, thuộc Giáo phận Brejo ở phía đông bắc bang Maranhão, đứng đầu Ủy ban phát triển xã hội trực thuộc Hội đồng Giám mục Brazil. Vị Giám chức lưu ý rằng các cộng đồng Roma và những công nhân đoàn gánh xiếc, những người tham gia phần lớn vào lĩnh vực công việc không chính thức của quốc gia, là một trong những cộng đồng đã tìm đến Giáo hội để được giúp đỡ.
“Họ cần ít nhất 120 đô la [mỗi tháng cho mỗi gia đình] nếu không họ sẽ chết đói”, Đức Cha Mendes nói. “Những người này đã có một số công việc không chính thức, nhưng hiện tại họ không có gì cả. Ở một số thành phố trực thuộc Giáo phận của tôi, 70 đến 80% dân số phụ thuộc vào các chương trình của chính phủ”.
Vị Giám chức cho biết them: “Với tư cách là một Giáo hội, chúng tôi cam kết sẽ làm luôn làm tất cả mọi thứ để thể hiện tinh thần liên đới. Thiên Chúa của chúng ta là Thiên Chúa của sự sống”.
Được quốc tế biết đến vì công việc từ thiện bác ái của mình với người dân đường phố ở Brazil, Linh mục Júlio Lancellotti phát biểu với America rằng một số người mà ngài giúp đỡ thậm chí còn thiếu những công cụ cơ bản để nấu ăn. “Đôi khi họ có một chút thức ăn nhưng không có gas; họ nấu nướng bằng củi, bằng etanol”. Cha Lancellotti là Cha sở của Nhà thờ Tổng lãnh Thiên Thần Michael và là “Đại diện cho người dân đường phố” tại Tổng Giáo phận São Paulo.
“Số người tìm kiếm thức ăn trong các cơ sở của Giáo hội, thuốc men, quần áo đã tăng hơn 30% kể từ khi đại dịch bắt đầu”, Linh mục Lancellotti nói. Mỗi ngày, các tổ chức thuộc Giáo hội đã trợ giúp hơn 5.000 người ở São Paulo.
“Đây là những người đã được tuyển dụng và có kinh nghiệm làm việc”, Linh mục Lancellotti cho biết thêm, “nhưng giờ đây họ không có gì cả. Họ đã rơi vào một cuộc sống khó khăn, giờ đây họ sống trong sự bất an tột độ”.
Số người chết do coronavirus ở Brazil lên đến gần 300.000 người, một con số được cho là được thống kê chưa đầy đủ đáng kể, đứng đầu là Hoa Kỳ. Trong những tuần lễ gần đây, hơn 2.000 người chết vì Covid-19 ở Brazil mỗi ngày, khi quốc gia này trở thành tâm chấn toàn cầu mới của đại dịch.
Chỉ 2% trong số 209 triệu người ở Brazil đã được tiêm chủng đầy đủ, bất chấp những thành công trong quá khứ của quốc gia với các loại vắc xin và khả năng cơ cấu mạnh mẽ để phân phối chúng. Nhiều người dân Brazil đã không khuyến khích đăng ký tiêm chủng vì tiếp tục có những thông tin sai lệch trực tuyến, một vấn đề đã trở nên đáng lo ngại đến mức các nhà chức trách Giáo hội đã vào cuộc để khuyến khích người Brazil đi tiêm phòng.
Một nghiên cứu của Quỹ Oswaldo Cruz, một trong những nhà sản xuất vắc xin chính ở Nam Mỹ, báo cáo rằng hệ thống y tế của Brazil phải đối mặt với sự sụp đổ lớn nhất trong lịch sử: 24 trong số 27 bang của Brazil có tỷ lệ sử dụng chăm sóc tích cực (I.C.U) trên 80%. Tính đến giữa tháng 3, 15 trong số các bang đó có tỷ lệ sử dụng I.C.U ở mức 90%.
Trong một bức thư được công bố vào ngày 10 tháng 3 với sự hợp tác của các tổ chức xã hội dân sự khác như Hiệp hội Luật sư Brazil và Viện Hàn lâm Khoa học, Hội đồng Giám mục cho biết rằng “chủ nghĩa phủ nhận gây ra cảnh chết chóc” và “đang trừng phạt những người dễ bị tổn thương nhất” ở Brazil. “Sau một năm chiến đấu trên tuyến đầu, các nhân viên chăm sóc sức khỏe của chúng tôi đang ở bờ vực của sự kiệt quệ,” tuyên bố chung cảnh báo. “Sự kém hiệu quả của chính phủ liên bang, vốn chịu trách nhiệm chính cho thảm kịch mà chúng tôi đã trải qua, là điều ai ai cũng đều biết tới”.
Nhiều chuyên gia y tế cho rằng tình trạng mất kiểm soát của Brazil trong đại dịch là do một loạt những sai sót bắt nguồn từ chính quyền của Tổng thống Jair Bolsonaro – sự do dự của Tổng thống Brazil trong việc mua và phân phối vắc-xin, việc quảng bá thuốc không có hiệu quả chống lại vi rút, và sự phản đối (cũng như sự chế giễu) của ông đối với việc giãn cách xã hội và đeo khẩu trang.
Ông Bolsonaro gần đây đã chọn Bộ trưởng y tế thứ tư của mình trong thời kỳ đại dịch, bác sĩ tim mạch Marcelo Queiroga. Các thành viên trung hữu của Quốc hội đã gây áp lực buộc tổng thống phải đưa ra một cuộc bổ nhiệm mới vì sự tin tưởng của công chúng nhanh chóng biến mất vào hướng dẫn của cựu bộ trưởng, Tướng Eduardo Pazuello, người không có kinh nghiệm trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.
Ngay cả hiện tại khi hệ thống chăm sóc sức khỏe gần như đổ vỡ trên khắp Brazil, ông Bolsonaro vẫn tiếp tục khuyến khích người dân Brazil rời khỏi nhà để tiếp tục làm việc và đã thúc giục tòa án tối cao của Brazil ngăn chặn các thống đốc bang áp dụng các biện pháp phong tỏa khu vực, đồng thời đe dọa sẽ có “hành động cứng rắn” đối với họ. Một số thẩm phán suy đoán rằng tổng thống đang xem xét tuyên bố tình trạng phong tỏa vốn sẽ cắt giảm nhân quyền và mở rộng đáng kể quyền lực của ông.
Tổng thống Brazil không phải là người yêu thích đợt viện trợ khẩn cấp ban đầu, nhưng nó được chứng mình là hết sức cần thiết trong việc ngăn chặn những ảnh hưởng về mặt kinh tế tồi tệ nhất của đại dịch. Là chương trình phúc lợi lớn nhất từng được đưa ra trong nước, nó đã vượt qua ngay cả chương trình Bolsa Família nổi tiếng, một nỗ lực thu nhập cơ bản vốn đã cho thấy những thành công đáng kể.
Theo một nghiên cứu được dẫn đầu bởi Naercio Menezes-Filho, một nhà kinh tế học tại trường kinh doanh Insper và tổ chức tư vấn, hỗ trợ khẩn cấp đã giúp hàng triệu người thoát khỏi cảnh nghèo cùng cực trong những tháng đầu tiên của đại dịch. “Nếu không có điều đó, tỷ lệ nghèo sẽ ở mức khoảng 19%” thay vì 7-9% được duy trì cho đến cuối năm 2020, các nhà nghiên cứu cho biết. Tình trạng nghèo cùng cực thậm chí còn giảm từ 3% xuống 1%.
Kể từ khi viện trợ cạn kiệt vào tháng 12, các thành viên Quốc hội đã thúc đẩy chính phủ liên bang thực hiện một đợt cứu trợ mới. Bộ trưởng Kinh tế Paulo Guedes đã đồng ý việc mở rộng viện trợ, với điều kiện là các tài khoản công trong tương lai sẽ bị cắt giảm. Tuy nhiên, giai đoạn hai được đề xuất của việc chuyển tiền mặt là một phiên bản bị cắt giảm nhiều so với gói ban đầu. Giờ đây, khoảng 46 triệu người dân Brazil sẽ nhận được trợ cấp hộ gia đình hàng tháng từ 30 đôla đến 60 đôla mỗi tháng, tùy thuộc vào số lượng thành viên trong gia đình, trong bốn tháng, bắt đầu từ tháng Tư.
Một số mong muốn các chính trị gia của Brazil sẵn sàng đi xa hơn nữa. Linh mục Lancellotti thừa nhận vai trò của việc viện trợ khẩn cấp năm ngoái trong việc giúp các gia đình thoát khỏi cảnh đói nghèo, nhưng ngài tin rằng chính phủ hiện tại không thực sự cam kết hỗ trợ người nghèo. “Sự kết thúc của khoản viện trợ khẩn cấp có tầm ảnh hưởng đáng kể, nhưng tác động của gói cứu trợ mới sẽ không đáng kể vì số lượng quá ít ỏi”, Linh mục Lancellotti nói.
“Vai trò của Giáo hội là hỗ trợ gánh nặng của người nghèo”, Cha Lancellotti nói. “Đó là thể hiện tinh thần liên đới với người nghèo. Chắc chắn là như vậy”.
Minh Tuệ (theo America)
