Đức Giám mục Rolando Álvarez của Giáo phận Matagalpa, Nicaragua (Ảnh: Giáo phận Matagalpa)
Theo báo cáo Tự do Tôn giáo trên Thế giới năm 2023, hơn một nửa dân số toàn cầu sống ở một quốc gia mà các chủ thể nhà nước hoặc phi nhà nước tích cực đàn áp người dân vì niềm tin tôn giáo của họ.
Báo cáo được công bố vào ngày đầu tiên của Tuần lễ Tự do Tôn giáo, trong đó các Giám mục Công giáo Hoa Kỳ đã mời gọi các tín hữu Công giáo cầu nguyện cho tự do tôn giáo lớn hơn ở cả Hoa Kỳ lẫn trên toàn thế giới từ ngày 22 đến ngày 29 tháng 6.
Tổ chức Viện trợ các Giáo hội Đau khổ (ACN), một tổ chức từ thiện Công giáo, đã công bố báo cáo, trong đó đưa 28 quốc gia vào danh mục “đỏ” về tự do tôn giáo, tức là đàn áp tôn giáo. Những quốc gia này là nơi sinh sống của hơn 4 tỷ người và chiếm khoảng 51,6% dân số toàn cầu.
Nhóm danh mục “đỏ” bao gồm hai quốc gia đông dân nhất thế giới, Trung Quốc và Ấn Độ, mà báo cáo cho thấy là một trong những quốc gia đàn áp tôn giáo tồi tệ nhất. Tất cả trừ một trong các quốc gia đều ở Châu Phi hoặc Châu Á. Một số quốc gia đàn áp tôn giáo bao gồm Nigeria, Pakistan, Afghanistan, Somalia, Ả Rập Saudi và Bắc Triều Tiên.
Nicaragua, được xếp vào danh mục “cam” ít nghiêm trọng hơn trong báo cáo năm 2021, kể từ đó đã chuyển sang danh mục “đỏ” trong bảng xếp hạng năm 2023. Nguyên nhân chủ yếu là do cuộc đàn áp của Tổng thống Daniel Ortega đối với các giáo sĩ Công giáo và các Dòng tu như một phương tiện nhằm củng cố quyền lực và bịt miệng những người bất đồng chính kiến.
“Quốc gia tồi tệ nhất một cách đáng kinh ngạc là Nicaragua”, bà Marcela Szymanski, biên tập viên của báo cáo, nói với các phóng viên hôm thứ Năm, ngày 22 tháng Sáu.
Trong hầu hết các báo cáo trước đây, các quốc gia đàn áp các tôn giáo thiểu số, nhưng trong trường hợp này, nhà nước đang đàn áp một tôn giáo chiếm đa số — gần ba phần tư đất nước là người Công giáo.
Báo cáo lưu ý rằng Đức Giám mục Rolando Alvarez, một người thẳng thắn chỉ trích Tổng thống Ortega, đã bị bắt giữ, bị tước quyền công dân và bị kết án 26 năm tù vì “âm mưu chống lại sự toàn vẹn quốc gia và lan truyền tin tức giả mạo”. Hơn 200 tù nhân chính trị, bao gồm các linh mục và chủng sinh, bị buộc tội “âm mưu lật đổ” và bị trục xuất sang Hoa Kỳ vào tháng Hai. Nhà nước cũng đã quốc hữu hóa một trường đại học Công giáo và đóng cửa các chương trình phát thanh và truyền hình Công giáo.
Nhiều quốc gia đã chứng kiến tình trạng tự do tôn giáo ngày càng tồi tệ trong hai năm qua. Số quốc gia trong danh mục “đỏ” đã tăng từ 26 lên 28 kể từ báo cáo năm 2021, với Nicaragua và Sudan lọt vào danh mục này. Ở 23 quốc gia thuộc danh mục “đỏ”, cuộc đàn áp tôn giáo đã trở nên tồi tệ hơn kể từ báo cáo trước đó và ở 5 quốc gia còn lại, cuộc đàn áp vẫn diễn ra như cũ. Không quốc gia nào chứng kiến một sự cải thiện tổng thể.
Ở hầu hết các quốc gia châu Phi và Tây Nam Á, phần lớn các cuộc đàn áp tôn giáo là do các chính phủ độc tài hoặc chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan gây ra. Trong một số trường hợp, cả hai đều thực hiện các cuộc đàn áp tôn giáo. Ở Đông Á, hầu hết các cuộc bức hại xuất hiện từ các chính phủ độc tài. Ở Ấn Độ, Myanmar và Sri Lanka, cuộc đàn áp bắt nguồn từ các chính phủ độc tài và chủ nghĩa dân tộc sắc tộc tôn giáo.
Báo cáo cho thấy sự gia tăng đàn áp người Hồi giáo ở Trung Quốc, Ấn Độ và Myanmar cũng như có sự gia tăng đàn áp người Hồi giáo bởi những người Hồi giáo khác. Báo cáo cũng phát hiện ra rằng bạo lực tình dục và cải đạo cưỡng bức ở Tây Phi và Pakistan phần lớn vẫn chưa bị trừng phạt, và phương Tây ngày càng có phản ứng im lặng.
Tất cả bắt đầu với sự bất khoan dung
Bà Szymanski cho biết rằng những kẻ chuyên quyền, dù được bầu hay không, đàn áp những người có đức tin khi họ trở nên “ghen tị và sợ hãi trước sự huy động của bất kỳ nhà lãnh đạo tôn giáo nào”. Bà cho biết trong hầu hết các trường hợp, một kẻ chuyên quyền nỗ lực “đẩy họ sang một bên hoặc kết bạn và cố gắng kết nạp nhà lãnh đạo tôn giáo”. Nếu không thành công, bà Szymanski cho biết, điều này sẽ dẫn đến các hình thức đàn áp tàn bạo hơn.
Trong một số trường hợp, chẳng hạn như Nigeria, bà Szymanski cho biết rằng những kẻ chuyên quyền sẽ nỗ lực đẩy một nhóm tôn giáo vào cảnh nghèo đói túng thiếu và thao túng dữ liệu điều tra dân số nhằm tạo ra “sự ngụy tạo về một nhóm thiểu số không liên quan về mặt kinh tế và chính trị”. Bà Szymanski cho biết nỗ lực này được tận dụng để chống lại các Kitô hữu ở Nigeria, mặc dù tôn giáo này chiếm khoảng một nửa dân số của đất nước, như một phương tiện để tạo điều kiện cho việc “Hồi giáo hóa đất nước”. Bà cho biết những nỗ lực tương tự đã được tận dụng ở Lebanon và Ấn Độ để bức hại các nhóm tôn giáo.
Bà Szymanski cũng cảnh báo chống lại “sự đàn áp lịch thiệp”, một thuật ngữ thường được Đức Thánh Cha Phanxicô sử dụng. Trong những trường hợp này, các nhà lãnh đạo chính trị tránh trừng phạt trực tiếp bằng việc đổ máu mà thay vào đó biến các thành viên của một đức tin tôn giáo thành “những công dân hạng hai”.
Báo cáo cho thấy sự kết hợp giữa sự ngược đãi “lịch thiệp” và đổ máu trắng trợn đang gia tăng. Bà Szymanski cho biết một số nhà độc tài sẽ áp đặt các luật vi phạm quyền tự do của một nhóm tôn giáo và “ngoảnh mặt làm ngơ” khi xảy ra các vụ tấn công đẫm máu mà không công khai trừng phạt họ.
Danh mục ít nghiêm trọng hơn, tức là danh mục “cam”, biểu thị một quốc gia có sự phân biệt đối xử do nhà nước áp đặt và không cung cấp sự bảo vệ hoặc công lý cho các nạn nhân của các vụ tấn công về thể lý. Báo cáo đã liệt kê 33 quốc gia khác trong danh mục này, nơi có hơn 850 triệu người sinh sống.
Bà Szymanski cảnh báo rằng sự phân biệt đối xử đôi khi sẽ dẫn đến sự ngược đãi trắng trợn, đồng thời lưu ý rằng “bạn bắt đầu bằng sự bất khoan dung”.
“Đầu tiên là sự bất khoan dung, sau đó là phân biệt đối xử, sau đó là ngược đãi và sau đó là diệt chủng”, bà Szymanski nói.
Danh mục “cam” cũng bao gồm ba quốc gia không được liệt kê trong báo cáo trước đó: Israel, Haiti và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Tại 13 quốc gia được xếp hạng danh mục “cam”, tình hình trở nên tồi tệ hơn so với báo cáo trước đó.
Ngay cả ở những quốc gia không nhận được phân loại “cam” hoặc “đỏ”, báo cáo lưu ý rằng điều này “không nhất thiết có nghĩa là tất cả đều hoàn hảo trong các vấn đề liên quan đến tự do tôn giáo”.
Báo cáo đã liệt kê 12 quốc gia châu Phi cận Sahara, 3 quốc gia Mỹ Latinh, 4 quốc gia lục địa châu Á và ven biển, một quốc gia Trung Đông và 3 quốc gia châu Âu thuộc diện “đang được theo dõi”, có nghĩa là những yếu tố mới xuất hiện đã được quan sát thấy có thể đe dọa tự do tôn giáo.
Trong số các quốc gia được theo dõi có Nga, Ukraine và Belarus. Bà Szymanski cho biết rằng phần lớn những lo ngại về tự do tôn giáo bắt nguồn từ Chiến tranh Nga-Ukraine đã xảy ra sau khi các nhà nghiên cứu tổng hợp dữ liệu cho báo cáo này và nó sẽ được xem xét trong báo cáo tiếp theo.
Báo cáo cũng nhấn những lo ngại về tình trạng suy giảm tự do tôn giáo ở phương Tây, chẳng hạn như luật về ngôn từ kích động sự thù địch, ngôn từ bắt buộc, kiểm duyệt, sự gia tăng của văn hóa tẩy chay và các hạn chế về tự do tôn giáo trong đại dịch COVID-19.
Minh Tuệ (theo CNA)
