Lời kêu gọi của ĐTC Phanxicô về việc đặt con người chứ không phải “thần của cải tiền bạc” làm trọng tâm của vấn đề tài chính toàn cầu, đã khiến cho nhiều người gắn mác cho vị Giáo Hoàng đầu tiên trong lịch sử đến từ Nam bán cầu là một người cộng sản. “Sự bận tâm đến người nghèo xuất phát từ Tin Mừng, nó thuộc về truyền thống của Giáo hội, nó không phải là một phát minh của Chủ nghĩa Cộng sản và nó không được biến thành một ý thức hệ, như đôi khi đã xảy ra trước đây trong lịch sử”, ĐTC Phanxicô chia sẻ trong một cuốn sách phỏng vấn có tiêu đề “Giáo hoàng Phanxicô: Nền kinh tế này sẽ thất bại” (Pope Francis: This economy kills).
[Ghi chú của Biên tập viên: Đây chính là phần thứ hai trong loạt bài về “các Linh mục khu ổ chuột”, một nhóm bao gồm gần 40 linh mục sống và làm việc tại các khu ổ chuột của thành phố Buenos Aires, khám phá công việc của họ, suy nghĩ của họ và thực tế của những người sống trong các khu ổ chuột. ĐTC Phanxicô được mọi người biết đến việc đã dành phần lớn thời gian của mình tại các khu ổ chuột này khi Ngài còn là Tổng Giám mục tại thủ đô Argentina].
Năm 2010, Cha Jose Maria “Pepe” Di Paola đã bị “trục xuất” đến khu vực phía bắc của Argentina, Santiago del Estero, có lẽ là tiểu bang nghèo nhất nước này. Cha Di Paola đã bị buộc phải rời khỏi Giáo xứ của mình, Giáo xứ Đức Mẹ Caacupe, tại một trong những khu ổ chuột lớn nhất ở Buenos Aires vì những kẻ buôn bán ma túy đang đe dọa Ngài cùng với đội nhóm của Ngài.
Thay vào đó là Cha Lorenzo “Toto” de Vedia, người đã ở ‘Villa 20-21’ vào cuối những năm 1990 và biết rõ về Cha Di Paola.
“Cha Pepe trong suốt thời gian đó bị đe dọa”, Cha de Vedia phát biểu với Crux. “Tuy nhiên, điều khiến tôi có thể sợ hãi khi trở lại Caacupe đã bị vượt qua bởi sự xác tín và sự cam kết với sứ vụ của tôi. Tôi đã không nghi ngờ điều đó. Tôi đã được trao cơ hội để trở lại, và tôi sẵn sàng ở đây”.
Quyết tâm chuyển từ khu ổ chuột mà ngài đang làm việc để trở lại Caacupe, có nghĩa là quyết định đó không phải là bị áp đặt đối với ngài mà thay vào đó, điều này đã được thảo luận giữa hai người, Cha Di Paola và bề trên của ngài: Đức Hồng y Jorge Mario Bergoglio, Tổng Giám mục Địa phận Buenos Aires, ngày nay được cả thế giới biết đến là Đức Giáo hoàng Phanxicô.
“Sự vâng phục trong Giáo hội, ít nhất là tại Buenos Aires, bắt đầu thay đổi với Đức Hồng y Antonio Quarracino: nó bao gồm một cuộc đối thoại, vì vậy đó chính là một quyết định của cả nhóm rằng tôi là người phù hợp với khu ổ chuột này, với những thực tế mà nó có”, Cha de Vedia nói.
ĐHY Quarracino là vị tiền nhiệm của Đức TGM Bergoglio ở thủ đô của Argentina.
Tuy nhiên, gần một thập kỷ, người dân của ‘Villa 20-21’ đã không quên Cha “Pepe”, khi ngài được mọi người biết đến trong khu ổ chuột này. Vào ngày 24 tháng 8, Giáo xứ sẽ tổ chức “sinh nhật lần thứ 22 sự xuất hiện của Đức Trinh Nữ Caacupe” vốn đã được mang đến từ Paraguay. Hầu hết những người sống trong khu ổ chuột này đến từ quốc gia láng giềng này.
Thiệp mời tham dự lễ kỷ niệm, được in trắng đen bằng máy in thông thường, bao gồm việc đề nghị mỗi người mang theo một bông hoa để dân kính Đức Mẹ, “như Đức Thánh Cha Phanxicô đã làm khi đến thăm Paraguay”.
“Cha“Pepe” là một điểm tham chiếu quan trọng ở đây”, Cha de Vedia cho biết. “Mặc dù ngài không còn có trách nhiệm với Giáo xứ, nhưng ngài luôn luôn hiện diện. Việc thuyên chuyển thật hết sức dễ dàng, bởi vì chúng tôi đã xuất phát ‘từ cùng một nhà bếp’, bởi vì chúng tôi rất hòa hợp với nhau và có cách hiểu tương tự về cuộc sống, khu ổ chuột và Giáo hội”.
Khu ổ chuột, được biết đến bởi số lượng của nó hoặc được biết đến như là “Caacupe” đối với Giáo xứ, được hình thành bởi một mạng lưới bao gồm những ngôi nhà nhỏ giống như trò chơi Tetris có kích thước thật, với một ngôi nhà bao trùm lấy những ngôi nhà khác, chồng chất lên nhau, cách nhau bởi những con đường mà hiếm khi được lát và dẫn lối đến một khối kết bao gồm bê tông, sắt, dây cáp trông nguy hiểm và cầu thang xoắn ốc đến chóng mặt vốn không phải là lối thoát hỏa hoạn, nhưng là cách duy nhất để tiếp cận với các ngôi nhà ở các tầng trên.
Nếu một người đi sâu vào khu ổ chuột, hơi ẩm sẽ xâm nhập vào lỗ mũi của họ và quả thực là khó có thể không khỏi khiến họ sợ hãi khi một bóng tối đen kịt như trong hang động đẩy lùi cả những tia sáng nhỏ nhất.
Bất chấp cảm giác ngột ngạt mà một người thường gặp phải khi đi vào khu xóm này – vốn không quá khác biệt với các khu ổ chuột lớn khác ở Buenos Aires, chiếm 7% trong tổng số 3 triệu cư dân của thành phố – người ta được chào đón bởi cảm giác vui mừng, quả là khó tìm thấy trong các khu phố quy mô lớn ở thủ đô của Argentina.
Ở khu vực có ánh sáng, trẻ em chơi đùa trên đường phố, được quan sát với thái độ giống như những chú chim ưng của các bà mẹ, ông bà và những người hàng xóm: Bất chấp sự tập trung quá đông dân số của những khu dân cư này, “những đứa trẻ chính là kho báu của chúng tôi”, một bà mẹ tại ngôi trường do Giáo xứ Caacupe điều hành phát biểu với Crux hôm thứ Năm 25/7.
Cha De Vedia không hề ngờ nghệch khi nói đến những thách thức của người dân trong bộ mặt Giáo xứ của mình. Ngài không từ chối tỷ lệ tội phạm cao hoặc tình trạng buôn bán ma túy nơi đây – vốn là lý do tại sao họ đã thiết lập ‘Hogar de Cristo’, một ngôi nhà cung cấp một phản ứng toàn diện cho những người nghiện ma túy – cũng như tỷ lệ thất nghiệp cao. Việc thiếu cống rãnh, điện, trường học, các trung tâm y tế và những không gian xanh chính là những điều khiến cho ngài cảm thấy phiền muộn khi nói về cuộc sống ở khu ổ chuột.
“Thực tế của ‘Villa 20-21’ là một khối kết khổng lồ của những người có tình yêu đối với cuộc sống mà không được biết đến”, vị Linh mục nói. “Rất nhiều sự việc xảy ra ở đây, rất nhiều điều tích cực được tạo ra trong khu ổ chuột, nhưng điều duy nhất đi quá giới hạn đó chính là thứ gây ra tiếng ồn: Trộm cắp, ma túy, bạo lực”.
Xã hội, Cha De Vedia lập luận, có “quan điểm thành kiến” đối với khu ổ chuột dựa trên những định kiến, sự sợ hãi và sự thiếu hiểu biết vốn một phần nảy sinh từ thực tế rằng cách đây 20 năm trước, khi ngài mới đến đây, những người sống bên ngoài khu ổ chuột thậm chí còn không biết sự tồn tại của nó.
“Lớn lên, tôi thường đi dạo trên các đường phố ở thủ đô Buenos Aires cùng với anh trai và một tấm bản đồ”, Cha de Vedia cho biết. “Cuối cùng, tôi nhận ra rằng phần màu xanh lá cây khổng lồ trên bản đồ có tên là công viên Almirante Brown thực chất không phải là một công viên nhưng là nơi tọa lạc của một số khu ổ chuột”.
Đối với Cha de Vedia, các khu ổ chuột “luôn tràn đầy sinh khí và tinh thần liên đới tương trợ lẫn nhau rất đối tự nhiên, nơi mà một bà mẹ là mẹ không những của những đứa con của mình mà còn là mẹ của những đứa con của những người hàng xóm, nơi tất cả mọi người đều muốn có một sự phát triển và sống một cuộc sống tốt hơn, có một cái gì đó để truyền lại cho con cái của mình”.
Như Cha de Vedia lưu ý, những người sống trong khu ổ chuột đến từ Paraguay hoặc từ những vùng nghèo hơn trong nội địa Argentina, tất cả đều chuyển đến thủ đô để tìm kiếm những cơ hội tốt hơn.
“Những khu ổ chuột được hình thành từ những người đã biến một không gian bị xã hội bỏ hoang trở thành một nơi có thể ở được, nơi mà vẫn cần nhiều cải tiến và sự hiện diện lớn hơn từ phía chính phủ”, Cha de Vedia nói.
“Tuy nhiên, chúng ta cũng cần phải nói rằng có một sự nghèo đói về mặt cấu trúc, có rất nhiều sự loại trừ trong xã hội, vốn đã khiến nhiều người rơi vào tình trạng nghiện ‘paco’”, Cha de Vedia thừa nhận. “Có những người thiếu các cơ hội mà họ có thể có trong các lĩnh vực xã hội khác”.
Paco là một loại ma túy đang có tác động tàn phá trong các cộng đồng nghèo ở Argentina. Bao gồm dư lượng cocaine, dung môi công nghiệp và thuốc diệt chuột, nó được hít vào từ một túi nhựa, và theo chính phủ quốc gia, tại một số khu ổ chuột, nó đã phá hủy cuộc sống của một nửa số đàn ông vào thanh thiếu niên trong độ tuổi từ 13 đến 30.
Mặc dù sự hiện diện của chính phủ hiện nay mạnh mẽ hơn nhiều so với cách đây 20 năm trước, Cha de Vedia tin rằng nó hoàn toàn “vô tổ chức và hết sức hỗn loạn”, thế nhưng vẫn không có kế hoạch dài hạn rõ ràng nào về cách hòa nhập các khu ổ chuột vào thành phố.
Đây không phải là chủ nghĩa Mác-xít, mà chính là Tin Mừng
Tầm nhìn của Đức Phanxicô về “một Giáo hội nghèo dành cho người nghèo”, mà Ngài lần đầu tiên nói đến khi phát biểu với các nhà báo đã đưa tin về cuộc bầu cử Giáo Hoàng vào năm 2013, xuất hiện thường xuyên trong cuộc trò chuyện của Crux với Cha de Vedia.
Lời kêu gọi của ĐTC Phanxicô về việc đặt con người chứ không phải “thần của cải tiền bạc” làm trọng tâm của vấn đề tài chính toàn cầu đã khiến cho nhiều người gắn mác cho vị Giáo Hoàng đầu tiên trong lịch sử đến từ Nam bán cầu là một người cộng sản.
“Sự bận tâm đến người nghèo này xuất phát từ Tin Mừng, nó thuộc về truyền thống của Giáo hội, nó không phải là một phát minh của Chủ nghĩa Cộng sản và nó không được biến thành một ý thức hệ, như đôi khi đã xảy ra trước đây trong lịch sử”, ĐTC Phanxicô chia sẻ trong một cuốn sách phỏng vấn có tiêu đề “Giáo hoàng Phanxicô: Nền kinh tế này sẽ thất bại” (Pope Francis: This economy kills).
Theo Cha de Vedia, Giáo hội có một sự thất bại phổ biến” khi nói về việc chăm sóc người nghèo: Chúng tôi đã mất vị thế của mình”.
Ít nhất là tại Buenos Aires, Cha de Vedia nói, trường đại học công lập dành cho các nhân viên xã hội chứa đầy hình ảnh của Karl Marx và những phù hiệu gọi Giáo hội Công giáo là “chế độ độc tài”.
Tuy nhiên, khi tiếp cận với các sinh viên, họ nói với Cha de Vedia rằng hầu hết họ đều nhận ra ơn gọi của mình trong các chuyến đi truyền giáo mà họ đã thực hiện cùng với các trường học Công giáo đến Santiago del Estero hoặc các chuyến thăm vào sáng thứ Bảy của họ tới các khu ổ chuột do các nhóm giới trẻ của Giáo xứ tổ chức khi họ còn là thanh thiếu niên.
“Chúng tôi đã truyền cảm hứng cho ơn gọi đó, nhưng sau đó chúng tôi đã ngừng làm công việc mục vụ cho họ, vì vậy chúng tôi đã đánh mất họ”, vị linh mục chỉ ra. “Vì vậy, ngày hôm nay, chúng ta nhìn thấy họ với những chiếc khăn màu xanh lá cây (đại diện cho việc phá thai) và đồng thời kêu gọi sự tách biệt giữa Giáo hội và chính phủ: Đối với họ, việc làm việc cùng với người nghèo, vốn được truyền cảm hứng cho họ từ chính Tin Mừng, đã trở thành một thái độ cánh tả mà Các Mác đã phát minh ra”.
Những người tin rằng các linh mục các khu ổ chuột – một phong trào bao gồm gần 40 linh mục sống và làm công việc mục vụ tại các khu ổ chuột tồi tàn của thành phố Buenos Aires – là những người theo chủ nghĩa Mác- xít, theo Cha de Vedia, “không có kinh nghiệm về cộng đồng, về việc làm việc với người nghèo và không công bằng đối với họ . Họ có một tầm nhìn tự do về lòng bác ái: Này tôi đây, nhìn thấy bạn, những người sống trên các ngả đường phố, cho bạn một tấm chăn và một bữa ăn ấm áp. Họ tin rằng mình thì trổi vượt hơn so với người nghèo. Thế nhưng, phúc cho những ai khó nghèo theo tinh thần Tin Mừng”.
Cha De Vedia cũng lưu ý rằng cuộc bầu cử của Đức Phanxicô đã dẫn đến sự nhận thức rõ rệt hơn về những điều mà các linh mục khu ổ chuột đã làm, với sự tôn trọng và đánh giá cao hơn đối với công việc mà Giáo hội Công giáo làm với những người nghèo khổ nhất.
Trong trường hợp của các khu ổ chuột, Cha De Vedia cũng thừa nhận rằng sự lựa chọn của Đức Cha Bergoglio với tư cách là Tổng Giám mục Địa phận Buenos Aires, cùng với sự trỗi dậy của Cha Di Paola với tư cách là thủ lĩnh nghiễm nhiên của nhóm, đã giúp họ hòa nhập trọn vẹn hơn vào đời sống của Giáo hội, bởi vì trước đó họ thường nhìn vào hang Giáo phẩm của Giáo hội với thái độ nghi ngờ.
“Chúng ta có một phong cách của một Giáo hội vốn trở nên cởi mở hơn, gần gũi hơn với mọi người, vốn không đặt ra quá nhiều yêu cầu hay quá nhiều đòi hỏi, mà cuối cùng tôi tin rằng đó chính là đường hướng mà Đức Bergoglio đang dẫn dắt Giáo hội toàn cầu hướng tới”, Cha De Vedia nói. “Tôi thường nói rằng Đức Bergoglio đã không phát minh ra cái gọi là ‘Giáo hội nghèo dành cho người nghèo’, nhưng thay vào đó lại trở nên hiện thân cho điều đó: Ngài là một người con trai của Giáo hội đó, và Ngài đã góp phần làm cho nó phát triển mạnh mẽ, siêu việt”.
“Giáo hội nghèo cho người nghèo đó đã tồn tại trong các khu ổ chuột, và chắc chắn là ở các cộng đồng khác của Mỹ Latinh, do đó, sự hoán cải mục vụ mà ĐTC Phanxicô đang truyền cảm hứng không phải là điều gì đó mới mẻ đối với chúng ta”, Cha de Vedia nói.
Phản biện lại những người tuyên bố điều đó có nghĩa là “hạ thấp Giáo lý”, Cha de Vedia cho biết thêm: “Chúa Giêsu đã hóa thân để trở nên gần gũi hơn với tất cả mọi người và thực tế của mỗi người lúc đó. Đức tin Công giáo vẫn là đức tin Công giáo, và nó bắt nguồn từ việc tin rằng Chúa Kitô hiện diện nơi Nhà Tạm, và Ngài hiện diện ở đó cho tất cả chúng ta”.
Minh Tuệ (theo Crux)
