Tự Sắc “Vos estis lux mundi” của ĐTC Phanxicô, thiết lập các thủ tục mới cho việc báo cáo các vụ lạm dụng và bạo lực, và đồng thời đảm bảo rằng các Giám mục và các vị Bề trên các Dòng tu phải chịu trách nhiệm về những hành động của mình. Nó bao gồm nghĩa vụ của các giáo sĩ và tu sĩ phải báo cáo về các vụ lạm dụng. Mỗi Giáo phận cần phải có một hệ thống cho phép công chúng gửi các báo cáo một cách dễ dàng.
“Vos estis lux mundi”. “Anh em chính là ánh sáng thế gian. Đức Giêsu Kitô mời gọi tất cả mọi tín hữu trở nên tấm gương sáng ngời về đức hạnh, sự liêm chính và thánh thiện”. Tin Mừng Mátthêu cung cấp tiêu đề và những lời đầu tiên trong Tự Sắc mới của ĐTC Phanxicô được dành riêng cho cuộc chiến chống lạm dụng tình dục của các giáo sĩ và tu sĩ, cũng như những hành động hoặc thiếu sót của các Giám mục và các vị Bề trên các Dòng tu mà trong bất kỳ cách thức nào, can thiệp vào hoặc thất bại trong việc điều tra các vụ lạm dụng.
ĐTC Phanxicô nhắc lại rằng, “tội ác lạm dụng tình dục xúc phạm đến Thiên Chúa, gây ra những tổn hại về thể chất, tâm lý và tinh thần cho các nạn nhân cũng như gây tổn hại cho cộng đồng các tín hữu”, và đồng thời đề cập đến trách nhiệm đặc biệt của những người kế vị các Tông đồ trong việc ngăn chặn những tội ác này.
Tài liệu này đại diện cho một kết quả khác của Cuộc họp về Bảo vệ trẻ vị thành niên được tổ chức tại Vatican vào tháng 2 năm 2019. Nó thiết lập các quy tắc tố tụng mới nhằm chống lại vấn nạn lạm dụng tình dục và đồng thời đảm bảo rằng các Giám mục và các vị Bề trên các Dòng tu cần phải chịu trách nhiệm về những hành động của mình. Nó đặt ra các chuẩn mực toàn cầu, các chuẩn mực áp dụng cho toàn thể Giáo hội Công giáo.
Một “văn phòng” cho việc báo cáo tại mỗi Giáo phận
Trong số các chỉ dẫn mới được đưa ra, có nghĩa vụ tất cả mọi Giáo phận trên thế giới phải thiết lập, trước tháng 6 năm 2020, “một hoặc nhiều hệ thống công khai, cố định và dễ tiếp cận để có thể nộp các báo cáo” liên quan đến các vụ lạm dụng tình dục do các giáo sĩ và tu sĩ gây ra, việc sử dụng các nội dung khiêu dâm trẻ em, và việc bao che các trường hợp lạm dụng tương tự.
Những chỉ dẫn này không quy định những “hệ thống” này bao gồm những gì, bởi vì nó để lại các lựa chọn về phương thức hoạt động cho các Giáo phận; và những điều này có thể khác nhau tùy theo các nền văn hóa khác nhau và các điều kiện địa phương. Ý tưởng chính là bất cứ ai bị lạm dụng đều có thể nhờ đến Giáo hội địa phương, trong khi được đảm bảo rằng họ sẽ được đón nhận, được bảo vệ khỏi sự trả thù và các báo cáo của họ sẽ được nghiên cứu xem xét với sự nghiêm túc nhất.
Nghĩa vụ báo cáo
Một dấu hiệu mới khác liên quan đến nghĩa vụ của tất cả các giáo sĩ, và tất cả mọi tu sĩ nam nữ, là họ “phải báo cáo kịp thời” tất cả các cáo buộc lạm dụng mà họ nhận được, cũng như bất kỳ thiếu sót hay các hành vi bao che nào trong việc xử lý các trường hợp lạm dụng, cho các nhà hữu trách trong Giáo hội. Mặc dù nghĩa vụ này trước đây thuộc về lương tâm cá nhân, nhưng giờ đây nó trở thành một giáo huấn chính thức được thiết lập trên toàn cầu. Nghĩa vụ như vậy được phê chuẩn là bắt buộc đối với các giáo sĩ và tu sĩ, nhưng bất kỳ giáo dân nào cũng có thể, và được khuyến khích, sử dụng hệ thống này để báo cáo các vụ bạo lực và lạm dụng cho cơ quan Giáo hội có thẩm quyền.
Không chỉ là các hành vi lạm dụng trẻ em
Tài liệu này không chỉ nói đến các vụ bạo lực và lạm dụng đối với trẻ em và những người trưởng thành dễ bị tổn thương mà còn cả các vụ lạm dụng tình dục và bạo lực gây ra bởi việc lạm dụng quyền lực. Điều này bao gồm các trường hợp bạo lực do hàng giáo sĩ gây ra đối với các tu sĩ, cũng như việc lạm dụng đối với các chủng sinh trưởng thành hoặc các tập sinh.
Việc xử lý các hành vi bao che
Một trong những yếu tố quan trọng nhất chính là đặc điểm nhận dạng, như một danh mục cụ thể, của những hành vi được gọi là bao che, được định nghĩa là “những hành động hoặc những thiếu sót nhằm can thiệp hoặc né tránh các vụ điều tra dân sự hoặc các vụ điều tra của Giáo hội, cho dù là về mặt hành chính hay hình sự, đối với một giáo sĩ hay một tu sĩ liên quan đến những tội ác” lạm dụng tình dục. Phần này đề cập đến những người nắm giữ các vị trí có trách nhiệm đặc biệt trong Giáo hội, và những người, thay vì truy tố những hành vi lạm dụng của người khác, thì lại bao che cho họ, và bảo vệ những người phạm tội bị cáo buộc thay vì bảo vệ các nạn nhân.
Việc bảo vệ những người dễ bị tổn thương
“Vos estis lux mundi” nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ trẻ vị thành niên (bất kỳ ai dưới 18 tuổi) và những người dễ bị tổn thương. Định nghĩa về “một người dễ bị tổn thương” được mở rộng để bao gồm cả “bất kỳ người nào trong tình trạng yếu ớt, khiếm khuyết về thể chất hoặc tinh thần, hoặc thiếu tự do cá nhân, mà trên thực tế, thậm chí đôi khi, bị hạn chế khả năng để hiểu hoặc muốn chống lại các hành vi phạm tội”. Về mặt này, Tự Sắc mới lặp lại những quy định gần đây của Vatican (CCXCVII ngày 26 tháng 3 năm 2019).
Tôn trọng luật pháp của các quốc gia
Nghĩa vụ báo cáo với Bề trên địa phương không can thiệp, hoặc thay đổi, bất kỳ nghĩa vụ báo cáo nào khác có thể tồn tại trong quy định của các quốc gia tương ứng. Trên thực tế, các quy tắc được áp dụng “không gây tổn hại đến các quyền và nghĩa vụ được thiết lập ở mỗi nơi theo luật của nhà nước, đặc biệt là các quy định liên quan đến bất kỳ nghĩa vụ báo cáo nào đối với các cơ quan dân sự có thẩm quyền”.
Việc bảo vệ nạn nhân và những người báo cáo lạm dụng
Các mục dành riêng cho việc bảo vệ những người đứng ra báo cáo vụ lạm dụng cũng rất quan trọng. Theo quy định của Tự Sắc, người báo cáo vụ lạm dụng sẽ không thể bị “thành kiến, trả thù hoặc phân biệt đối xử” vì những gì họ đã báo cáo. Vấn đề các nạn nhân, trong quá khứ, được đề nghị phải giữ im lặng, cũng được đề cập: các quy tắc phổ quát này quy định rằng “nghĩa vụ giữ im lặng có thể không được áp dụng đối với người mà nội dung báo cáo của anh ta hay cô ta có liên can đến họ”. Rõ ràng, ấn tín của Tòa Giải tội vẫn là tuyệt đối và bất khả xâm phạm và không bị ảnh hưởng bởi quy định này. “Vos estis lux mundi” cũng nhấn mạnh rằng nạn nhân và gia đình của họ phải được đối xử với phẩm giá và sự tôn trọng và đồng thời phải nhận được sự trợ giúp về tinh thần, y tế và tâm lý thích hợp.
Việc điều tra đối với các giám mục
Tự Sắc quy định việc điều tra các Giám mục, các Hồng y, các vị Bề trên các Dòng tu và tất cả những người lãnh đạo Giáo phận, hoặc một nhà thờ cụ thể nào đó, trong những phạm vi thẩm quyền khác nhau và thậm chí chỉ là thẩm quyền tạm thời. Các quy tắc không chỉ áp dụng trong trường hợp những người này bị điều tra vì có hành vi lạm dụng tình dục, mà còn cả trường hợp họ bị cáo buộc đã có hành vi “bao che”, hoặc không truy nã các hành vi lạm dụng mà họ được biết và họ có nhiệm vụ phải giải quyết.
Vai trò của Tổng Giám mục Trưởng Giáo tỉnh
Có những chỉ thị mới liên quan đến vai trò của Tổng Giám mục Trưởng Giáo tỉnh trong các cuộc điều tra sơ bộ: nếu người bị cáo buộc là một Giám mục, vị Tổng Giám mục Trưởng Giáo tỉnh sẽ nhận được chỉ thị từ Tòa Thánh để tiến hành việc điều tra. Điều này củng cố vai trò truyền thống của vị Tổng Giám mục Trưởng Giáo tỉnh trong Giáo hội và cho thấy mong muốn tận dụng tối đa các nguồn lực địa phương liên quan đến các cuộc điều tra đối với các Giám mục.
Cứ sau 30 ngày, người chịu trách nhiệm điều tra sẽ gửi Tòa Thánh “một báo cáo về tình trạng của cuộc điều tra”, mà “điều này sẽ được hoàn thành trong thời hạn 90 ngày” (có thể gia hạn vì “những lý do chính đáng”) . Điều này thiết lập các khung thời gian cụ thể và đòi hỏi các Thánh Bộ tại Vatican có liên quan cần phải hành động kịp thời.
Sự tham gia của giáo dân
Trích dẫn điều khoản của Giáo Luật nhấn mạnh sự đóng góp quan trọng của giáo dân, các tiêu chuẩn của Tự Sắc quy định rằng Tổng Giám mục, khi thực hiện các cuộc điều tra, có thể tận dụng sự giúp đỡ của “những người hội đủ điều kiện”, theo “nhu cầu của trường hợp cá nhân, và đặc biệt, có tính đến sự hợp tác có thể được cung cấp bởi các tín hữu giáo dân”. ĐTC Phanxicô đã nhiều lần nhấn mạnh rằng các kỹ năng chuyên môn và nghề nghiệp của giáo dân đại diện cho một nguồn lực quan trọng đối với Giáo hội. Các tiêu chuẩn hiện quy định rằng các Hội đồng Giám mục và các Giáo phận có thể chuẩn bị danh sách những người hội đủ điều kiện sẵn sàng cộng tác, nhưng trách nhiệm cuối cùng đối với các cuộc điều tra vẫn thuộc về Tổng Giám mục.
Giả định sự vô tội
Nguyên tắc giả định sự vô tội của người bị điều tra được tái khẳng định. Các bị cáo sẽ được thông báo về cuộc điều tra khi nó được yêu cầu thực hiện bởi Thánh Bộ có thẩm quyền. Cáo buộc phải được thông báo chỉ khi thủ tục tố tụng chính thức được mở. Nếu được coi là phù hợp, để đảm bảo tính toàn vẹn của cuộc điều tra hoặc bằng chứng, thông báo này có thể được bỏ qua trong giai đoạn sơ bộ.
Kết luận điều tra
Tự Sắc không sửa đổi các hình phạt đối với các tội ác đã gây ra, nhưng nó thiết lập các thủ tục để báo cáo và thực hiện việc điều tra sơ bộ. Khi kết thúc cuộc điều tra, Tổng Giám mục Trưởng Giáo tỉnh (hoặc, trong một số trường hợp nhất định, Giám mục Giáo phận với thâm niên bổ nhiệm lớn nhất) chuyển tiếp kết quả đến Thánh Bộ có thẩm quyền của Vatican. Đến đây hoàn thành phần đóng góp của Tổng Giám mục. Sau đó, Thánh Bộ có thẩm quyền tiến hành “theo luật định cho từng trường hợp cụ thể”, hoạt động dựa trên cơ sở các quy tắc hiện hành của Giáo hội. Dựa trên kết quả điều tra sơ bộ, Tòa Thánh có thể ngay lập tức áp dụng các biện pháp phòng ngừa và hạn chế đối với người bị điều tra.
Cam kết cụ thể
Với công cụ pháp lý mới này, được Đức Thánh Cha Phanxicô ban hành, Giáo hội Công giáo thực hiện thêm một bước tiến bộ và quyết định trong việc ngăn chặn và chống lại vấn nạn lạm dụng, nhấn mạnh vào các hành động cụ thể. Như ĐTC Phanxicô viết ở đầu tài liệu: “Để những hiện tượng này, dưới mọi hình thức, không bao giờ lập lại nữa, cần phải có một sự hoán cải tâm hồn liên tục và sâu sắc, được chứng thực bằng những hành động cụ thể và hiệu quả, kêu gọi sự tham gia của tất cả mọi người trong Giáo hội”.
Minh Tuệ (theo Vatican News)
