Điểm dừng chân thứ hai trong chuyến Tông du châu Phi của Đức Thánh Cha Lêô XIV là Cameroon, một quốc gia bị ảnh hưởng bởi xung đột, nhưng xã hội dân sự ở đây đã sẵn sàng bắt đầu lại.
Đức Thánh Cha Lêô XIV được Tổng thống Paul Biya chào đón tại Cameroon vào ngày 15 tháng 4 năm 2026 (Ảnh @Truyền thông Vatican)
“Thực tế, hòa bình không thể được ban hành bằng sắc lệnh: Nó phải được đón nhận và theo đuổi”, Đức Thánh Cha Lêô XIV nhấn mạnh hôm thứ Tư trong cuộc gặp gỡ với các nhà chức trách chính phủ, ngoại giao đoàn và xã hội dân sự tại Cameroon — điểm dừng chân thứ hai trong chuyến Tông du châu Phi của ngài.
Trong bài phát biểu súc tích, Đức Thánh Cha đã bày tỏ niềm tin vào xã hội Cameroon, quốc gia thường được mô tả là “châu Phi thu nhỏ” bởi sự giàu có về đất đai, văn hóa, ngôn ngữ và truyền thống. Một đất nước bị ảnh hưởng bởi xung đột, thậm chí là cuộc xung đột gần đây, nhưng xã hội dân sự, theo Đức Thánh Cha, đã sẵn sàng gánh vác trách nhiệm hồi sinh đất nước, cùng với thế hệ trẻ.
Đức Thánh Cha Lêô đã đến Yaoundé, thủ đô của Cameroon, để bắt đầu chặng thứ hai trong chuyến Tông du 11 ngày đến châu Phi. Tổng thống Paul Biya, người đã nắm quyền gần bốn thập kỷ, đã chào đón Đức Thánh Cha. Tuy nhiên, bên dưới một hệ thống chính trị đã tồn tại lâu dài, các cuộc xung đột cũng đã bén rễ. Đặc biệt, cái gọi là cuộc khủng hoảng vùng nói tiếng Anh vẫn còn âm ỉ, một chủ đề mà Đức Thánh Cha sẽ đề cập khi ngài đến thăm Bamenda vào thứ Năm.
Cuộc khủng hoảng vùng nói tiếng Anh bùng nổ vào năm 2016 khi cộng đồng thiểu số nói tiếng Anh ở Cameroon phát động chiến dịch kêu gọi quyền tự trị lớn hơn và bị Tổng thống Biya bác bỏ. Từ thời điểm đó trở đi, tình hình ngày càng trở nên xấu đi, dẫn đến nhiều vụ thương vong và di dời dân cư, đỉnh điểm là “tuyên bố độc lập” được công bố vào tháng 10 năm 2017 tại một vùng lãnh thổ được gọi là Ambazonia. Vào thời điểm khủng hoảng lên đến đỉnh điểm, Tòa Thánh cũng đã yêu cầu sự trung gian hòa giải.
Giáo hội vẫn tiếp tục hiện diện ở Cameroon và thực hiện nhiều hoạt động rộng khắp. Đức Thánh Cha Lêô XIV nhắc lại rằng ngài là vị Giáo hoàng thứ ba đến thăm đất nước này, sau hai chuyến viếng thăm của Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II và một chuyến viếng thăm của Đức cố Giáo hoàng Benedict XVI. Năm 1995, Thánh Gioan Phaolô II đã chọn Yaoundé, thủ đô của đất nước, để ban hành Tông Huấn hậu Thượng Hội đồng mang tên “Ecclesia in Africa” (Giáo hội tại Châu Phi), xuất phát từ Thượng Hội đồng về Châu Phi.
‘Sự khát khao công lý’
Đây là bối cảnh bài phát biểu của Đức Thánh Cha Lêô vào ngày 15 tháng 4, không chỉ là thông điệp hòa bình mà còn là lời khích lệ dành cho các tín hữu Công giáo ở Cameroon tiếp tục xây dựng công ích.
“Tôi đến với anh chị em với tư cách là một Mục tử và người phục vụ tinh thần đối thoại, tình huynh đệ và hòa bình”, Đức Thánh Cha Lêô nói. “Thực tế, chúng ta đang sống trong thời đại mà sự tuyệt vọng lan tràn và cảm giác bất lực có xu hướng làm tê liệt sự đổi mới mà các dân tộc hết sức khao khát. Có một sự khát khao mãnh liệt đối với công lý! Một sự khát khao được tham gia, về một tầm nhìn, về những lựa chọn dũng cảm và về hòa bình!”.
Đức Thánh Cha bày tỏ mong muốn tiếp cận tất cả mọi người, đặc biệt là giới trẻ, “những người được kêu gọi góp phần định hình một thế giới công bằng hơn, kể cả trong lĩnh vực chính trị”. Ngài nhắc lại các chuyến viếng thăm của các vị tiền nhiệm và đặt vấn đề về việc đất nước này hiện đang ở vị trí nào hiện nay, trích dẫn lời của Thánh Augustinô: “Các nhà cầm quyền phục vụ những người mà họ dường như có quyền cai trị; bởi vì họ cai trị không phải vì yêu thích quyền lực mà vì ý thức về bổn phận mà họ phải đảm nhận đối với người khác — không phải vì họ kiêu hãnh về quyền lực, mà vì họ yêu thương lòng nhân từ”.
Từ quan điểm này, Đức Thánh Cha nói, phục vụ đất nước có nghĩa là cống hiến hết mình, với tâm trí minh mẫn và lương tâm ngay thẳng, vì thiện ích chung của tất cả mọi người, bao gồm cả các nhóm đa số và thiểu số, và sự hòa hợp lẫn nhau giữa họ.
Đức Thánh Cha thừa nhận rằng Cameroon đang phải đối mặt với những khó khăn phức tạp. Bạo lực và căng thẳng ở các vùng tây bắc, tây nam và cực bắc đã gây ra những đau khổ tột cùng: nhiều người thiệt mạng, nhiều gia đình phải di dời, trẻ em bị tước đoạt quyền được học hành. Đáp lại, Đức Thánh Cha nhắc lại lời kêu gọi của mình về việc từ bỏ bạo lực và chiến tranh, hướng tới hòa bình dựa trên tình yêu thương và công lý: “Một nền hòa bình không vũ trang, nghĩa là không dựa trên nỗi sợ hãi, đe dọa hay vũ khí, và đồng thời có khả năng giải trừ vũ khí, bởi vì nó có khả năng giải quyết xung đột, mở rộng lòng người và tạo sự tin tưởng, sự đồng cảm và hy vọng”.
“Hòa bình không thể chỉ gói gọn trong một khẩu hiệu: Nó phải được thể hiện qua một lối sống từ bỏ tất cả mọi hình thức bạo lực, cả về phương diện cá nhân lẫn thể chế”, Đức Thánh Cha tiếp tục. Ngài mạnh mẽ nhắc lại rằng “thế giới đang khát khao hòa bình…Chiến tranh đã quá đủ rồi, với tất cả nỗi đau mà nó gây ra thông qua sự chết chóc, sự tàn phá và cảnh lưu vong!”.
“Thật vậy, hòa bình không thể được ban hành bằng sắc lệnh: Nó phải được đón nhận và theo đuổi. Đó là một món quà từ Thiên Chúa, được vun đắp thông qua nỗ lực kiên nhẫn và tập thể. Đó là trách nhiệm của mỗi người, bắt đầu từ chính quyền dân sự”, Đức Thánh Cha nói. Cai trị, Đức Thánh Cha nói thêm, có nghĩa là yêu mến đất nước của mình và các quốc gia láng giềng, áp dụng giới răn “yêu thương người lân cận như chính mình” ngay cả trong quan hệ quốc tế. Quản trị cũng có nghĩa là thực sự lắng nghe người dân và trân trọng khả năng của họ trong việc giúp xây dựng các giải pháp lâu dài. Trong bối cảnh này, Đức Thánh Cha Lêô nhắc lại lời kêu gọi của Đức cố Giáo hoàng Phanxicô về việc vượt ra khỏi “quan niệm về chính sách xã hội là chính sách dành cho người nghèo, nhưng không bao giờ là chính sách cùng với người nghèo và không bao giờ là chính sách của người nghèo, càng không phải là một phần của dự án có thể gắn kết mọi người lại với nhau”.
Xã hội dân sự, Đức Thánh Cha nhấn mạnh, phải được công nhận là một lực lượng thiết yếu cho sự gắn kết quốc gia. “Cameroon đã sẵn sàng cho quá trình chuyển đổi này!”. Các hiệp hội, các tổ chức phụ nữ và thanh niên, công đoàn, các tổ chức phi chính phủ nhân đạo, và các nhà lãnh đạo truyền thống và tôn giáo, ngài nói, đóng vai trò không thể thiếu cho hòa bình xã hội. Họ thường là những người đầu tiên can thiệp trong các cuộc xung đột, hỗ trợ người dân di tản, giúp đỡ nạn nhân, mở ra không gian đối thoại và khuyến khích tinh thần hòa giải tại địa phương. Sự gần gũi của họ với cộng đồng cho phép họ xác định được nguyên nhân gốc rễ của xung đột và các giải pháp phù hợp.
Đức Thánh Cha Lêô bày tỏ lòng biết ơn đặc biệt đối với phụ nữ, những người thường là nạn nhân đầu tiên của định kiến và bạo lực nhưng vẫn luôn là những người kiến tạo hòa bình không mệt mỏi. Sự cam kết của họ đối với giáo dục, hòa giải và tái thiết cấu trúc xã hội sẽ kiềm chế tham nhũng và lạm dụng quyền lực, đồng thời đòi hỏi tiếng nói của họ phải được công nhận đầy đủ trong các tiến trình đưa ra quyết định.
Tính minh bạch trong việc quản lý nguồn lực công và tôn trọng pháp luật, Đức Thánh Cha nói, là điều thiết yếu để khôi phục lòng tin.
‘Sự phát triển con người toàn diện’
Trong bài phát biểu trước những người nắm giữ quyền lực, Đức Thánh Cha Lêô XIV nói về hai khía cạnh của việc làm chứng: sự hợp tác giữa các thể chế phục vụ người dân, đặc biệt là người nghèo, và sự liêm chính trong hành vi cá nhân. Để hòa bình và công lý được phát triển, Đức Thánh Cha nói, cần phải phá vỡ xiềng xích của nạn tham nhũng và giải phóng trái tim khỏi việc theo đuổi lợi nhuận mù quáng. Lợi nhuận đích thực nằm ở sự phát triển toàn diện của con người.
Nhìn về phía trước, Đức Thánh Cha nhấn mạnh các nguồn lực về con người, văn hóa và tâm linh của Cameroon và đồng thời khẳng định rằng “giới trẻ đại diện cho niềm hy vọng của đất nước và của Giáo hội. Năng lượng và sự sáng tạo của họ là những kho báu vô giá”. Trong khi tình trạng thất nghiệp và sự loại trừ có thể gây ra sự thất vọng và bạo lực, thì việc đầu tư vào lĩnh vực giáo dục, đào tạo và tinh thần khởi nghiệp, Đức Thánh Cha nói, là con đường chiến lược dẫn đến hòa bình và là cách duy nhất để ngăn chặn sự mất mát nhân tài và chống lại các tệ nạn ma túy, mại dâm và sự thờ ơ.
Giới trẻ Cameroon, Đức Thánh Cha cho biết thêm, sở hữu “đời sống thiêng liêng sâu sắc vẫn còn chống lại ảnh hưởng đồng nhất hóa của thị trường”.
Thông qua các nỗ lực về giáo dục, chăm sóc sức khỏe và từ thiện, Giáo hội Công giáo tại Cameroon mong muốn tiếp tục phục vụ tất cả mọi người không phân biệt, hợp tác với chính quyền dân sự và tăng cường mối liên hệ giữa người Cameroon trên toàn thế giới với cộng đồng quê hương của họ, Đức Thánh Cha kết luận.
Minh Tuệ (theo EWTN)
