Khi Đức Thánh Cha Lêô XIV khép lại chuyến Tông du đến Algeria, Cameroon, Angola và Guinea Xích Đạo, Đức Hồng y George Koovakad, Tổng trưởng Bộ Đối thoại Liên tôn, đã suy tư về đề xuất của Đức Thánh Cha về việc các tôn giáo có thể góp phần xây dựng công lý, sự ổn định xã hội và sự chung sống hòa bình giữa các dân tộc.
Đức Thánh Cha Lêô XIV trao chúc bình an với Imam Mohamed Mamoun Al Qasimi tại Đại Thánh đường Hồi giáo Algiers, ngày 13 tháng 4 năm 2026 (Ảnh @Truyền thông Vatican)
Các sự kiện liên tôn trong chuyến Tông du của Đức Thánh Cha Lêô XIV mang ý nghĩa đặc biệt, nhất là tại Algeria và Cameroon, đồng thời cũng được thể hiện trong các bài diễn văn của ngài trước chính quyền và các ngoại giao đoàn tại Angola và Guinea Xích Đạo.
Đức Thánh Cha Lêô XIV đã phác họa một tầm nhìn mạch lạc về đối thoại liên tôn như một con đường ưu việt dẫn đến hòa bình, hòa giải và ổn định xã hội. Toàn bộ hành trình cho thấy một sợi chỉ đỏ xuyên suốt, trong đó các cử chỉ mang tính biểu tượng và những phát biểu hội tụ trong cùng một viễn tượng thần học và mục vụ.
Tại Algeria, chuyến viếng thăm ngay từ đầu đã mang chiều hướng xây dựng các nhịp cầu và tinh thần hòa giải. Đức Thánh Cha mô tả đây là “một cơ hội quý giá để cùng cất lên một tiếng nói, cùng một thông điệp mà chúng ta muốn chuyển tải: cổ võ hòa bình, tinh thần hòa giải, sự tôn trọng và sự quan tâm đến mọi dân tộc”, đồng thời nhắc đến Thánh Augustinô như “một cầu nối hết sức quan trọng trong cuộc đối thoại liên tôn”.
Trong bài diễn văn trước chính quyền dân sự tại Algiers, ngài đặt tình huynh đệ phổ quát làm trọng tâm: “Chúng ta là anh chị em với nhau, vì chúng ta có cùng một Cha trên trời”, qua đó cho thấy đức tin như một nguyên lý hội tụ có khả năng duy trì công lý, liên đới và hòa bình.
Định hướng này được cụ thể hóa qua các cử chỉ của Đức Thánh Cha Lêô XIV, đặc biệt là chuyến viếng thăm Đại Thánh đường Hồi giáo, nơi ngài tái khẳng định “phẩm giá của mỗi con người”. Đức Thánh Cha cũng cho biết thêm rằng: “Chúng ta có thể học cách tôn trọng lẫn nhau, sống hòa thuận và xây dựng một thế giới hòa bình”. Thông điệp ngài để lại trong sổ lưu niệm—“Nguyện xin lòng thương xót của Đấng Tối Cao gìn giữ dân tộc Algeria cao quý và toàn thể gia đình nhân loại trong hòa bình và tự do”—tóm kết một cách hiệu quả tầm nhìn phổ quát này.
Tại Vương cung Thánh đường Đức Bà Châu Phi, tinh thần đối thoại được diễn tả cách cụ thể và thường ngày, như qua lời khẳng định rằng đức tin “không cô lập, nhưng mở ra; nó kết nối chúng ta nhưng không tạo ra sự hỗn loạn; đưa chúng ta lại gần nhau mà không làm mất đi sự khác biệt”.
Cuối cùng, tại Annaba, Linh đạo của Dòng Augustinô đặt nền móng cho cuộc hành trình trên chiều kích thiêng liêng sâu xa hơn, nối kết việc tìm kiếm Thiên Chúa với việc xây dựng hòa bình và lòng bác ái: “đức tin vào một Thiên Chúa duy nhất… hiệp nhất con người trong công lý hoàn hảo, mời gọi mọi người sống tinh thần bác ái”.
Tại Cameroon, trong bối cảnh cuộc khủng hoảng vùng nói tiếng Anh chưa leo thang thành một cuộc xung đột tôn giáo, Đức Thánh Cha đã nhấn mạnh vai trò tích cực của các tôn giáo khi chúng không bị bóp méo bởi “mầm mống của chủ nghĩa cực đoan”.
Trong bài diễn văn trước chính quyền dân sự, Đức Thánh Cha kêu gọi tất cả mọi người “từ bỏ logic của bạo lực và chiến tranh” để đón nhận “một nền hòa bình không vũ khí… và có sức giải trừ vũ khí”, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm chung của các quốc gia và các nhà lãnh đạo tôn giáo trong việc ngăn ngừa xung đột.
Khoảnh khắc quan trọng nhất là cuộc gặp gỡ tại Bamenda, nơi các nhà lãnh đạo Kitô giáo, Hồi giáo và tôn giáo truyền thống đã làm chứng cụ thể cho tình huynh đệ sống động.
Như vị Imam nói: “Chúng tôi tạ ơn Thiên Chúa vì cuộc khủng hoảng này đã không biến thành một cuộc chiến tôn giáo…,” trong khi Đức Thánh Cha Lêô XIV gọi Phong trào Hòa bình là “một hình mẫu cho toàn thế giới”, đồng thời cảnh báo về “những kẻ lợi dụng tôn giáo… vì lợi ích riêng của mình”. Sự kiện này cho thấy đối thoại liên tôn có thể nảy sinh từ một lịch sử đau thương chung và được biến đổi thành con đường hòa giải.
Trong các cuộc gặp với các vị đại diện Hồi giáo và với các Giám mục, Đức Thánh Cha Lêô nhấn mạnh trách nhiệm chung trong việc xây dựng hòa bình và sự cần thiết của một cuộc đối thoại thực tế, có khả năng thừa nhận sự đa dạng nội tại của các cộng đồng tôn giáo và cổ võ hội nhập văn hóa đích thực.
Tại Angola, khi phát biểu trước ngoại giao đoàn, Đức Thánh Cha mở rộng tầm nhìn ra toàn thể châu Phi, nhấn mạnh những thách đố liên quan đến sự xung đột và chia rẽ.
“Châu Phi cần khẩn trương vượt qua những tình huống và động lực của xung đột và sự thù địch… Chỉ qua việc gặp gỡ, sự sống mới triển nở. Đối thoại là bước đầu tiên”, ngài nói.
Trong bối cảnh này, Đức Thánh Cha Lêô cũng nhắc lại Giáo huấn của Đức cố Giáo hoàng Phanxicô, nhấn mạnh sự liên tục trong Huấn quyền về đối thoại và hòa bình.
Tại Guinea Xích Đạo, Đức Thánh Cha nhấn mạnh các giá trị chung như việc đào luyện lương tâm và tính trung tâm của công ích.
“Trong một thế giới bị tổn thương bởi sự kiêu ngạo, con người khao khát công lý”, ngài nói, đồng thời lặp lại lời kêu gọi của Đức cố Giáo hoàng Phanxicô: “Ngày nay chúng ta cũng phải nói ‘không’ với một nền kinh tế loại trừ và bất bình đẳng. Một nền kinh tế như thế sẽ gây ra sự giết chóc”.
Trong đánh giá tổng thể, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã nhắc lại một cách rõ ràng di sản của Đức cố Giáo hoàng Phanxicô, đặc biệt là cam kết của ngài đối với “tình huynh đệ phổ quát” và “sự tôn trọng đích thực đối với tất cả mọi người nam nữ”.
Toàn bộ chuyến Tông du vì thế mang dấu ấn của nhiều chủ đề xuyên suốt: tình huynh đệ như nền tảng của sự chung sống, việc lên án mọi hình thức lợi dụng tôn giáo, và vai trò quyết định của các nhà lãnh đạo tôn giáo trong việc trung gian hòa giải các cuộc xung đột.
Trong viễn tượng này, các kinh nghiệm tại từng quốc gia không phải là những sự kiện rời rạc, nhưng hợp thành một đề xuất mạch lạc và cụ thể nhằm cổ võ, trong thế giới hôm nay, một cuộc đối thoại liên tôn có khả năng cổ võ hòa bình, công lý và sự chung sống bền vững giữa các dân tộc.
Minh Tuệ (theo Vatican News)
