“Chuyến viếng thăm của ĐTC Phanxicô có thể giúp thúc đẩy cuộc đối thoại Hồi giáo-Kitô giáo. Nhưng phải nói rằng chúng ta không bắt đầu từ con số không và quá nhiều lần chỉ những khía cạnh tiêu cực hoặc mơ hồ nhất được nhấn mạnh … Tiêu chuẩn đã tồn tại, chúng ta có thể đạt được tiến bộ: việc ĐTC Phanxicô viếng thăm bán đảo Ả Rập lần đầu tiên chính là một dấu hiệu hết sức tích cực, một dấu hiệu của hy vọng”.
Trên đây là những điều mà Đức Hồng Y Fernando Filoni, Tổng Trưởng Thánh Bộ Truyền giảng Phúc Âm cho các Dân tộc, Thánh Bộ của Vatican có thẩm quyền đối với Hạt Đại Diện Tông Toà tại Bán đảo Ả Rập cũng như tất cả các cộng đồng Công giáo trong khu vực, đã chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn với Agenzia Fides, vào đêm trước chuyến viếng thăm của ĐTC Phanxicô đến Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất từ ngày 3 đến ngày 5 tháng 2.
Dưới đây là nội dung cuộc phỏng vấn của Đức Hồng Y Filoni với Agenzia Fides:
ĐTC Phanxicô đang viếng thăm bán đảo Ả Rập: Ngài sẽ gặp phải tình huống nào, cuộc sống của các cộng đồng Kitô giáo địa phương như thế nào?
Các cộng đồng Công giáo hiện diện trong khu vực rộng lớn của bán đảo Ả Rập được tổ chức thành các địa hạt Giáo hội rộng lớn: Hạt Đại Diện Tông Tòa Bắc Ả Rập, vốn bao gồm Ả Rập Saudi, Bahrain, Qatar và Kuwait, và Hạt Đại Diện Tông Tòa Nam Ả Rập, bao gồm Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất , Ô-man và Yemen. Trên khắp bán đảo, với đa số là người Hồi giáo, sự hiện diện của Kitô giáo bắt đầu với các cộng đồng lâu đời theo nghi lễ Đông phương, định cư dọc theo bờ biển của Vịnh Ba Tư, sau đó mở rộng qua Trung Đông. Ngày nay, sự hiện diện của các Kitô hữu ở bán đảo Ả Rập có liên quan đến những người di cư: không có các cộng đồng bản địa, có một số Kitô hữu Ả Rập, nhưng họ là những cá nhân.
Đời sống Giáo hội trong khu vực được thực hiện thế nào?
Ở cấp độ mục vụ, hoạt động của Giáo hội Công giáo được thực hiện với những người di cư được hòa nhập trong các xã hội của các quốc gia khác nhau và sống bên cạnh những người tuyên xưng đức tin Hồi giáo. Thậm chí ngay cả trong một bối cảnh văn hóa khá đồng nhất, ở một số quốc gia chẳng hạn như Các Tiểu vương quốc Ả Rập và Bahrain có một sự khoan dung và cởi mở đối với những người tin vào Chúa Kitô, trong khi ở các quốc gia khác có một sự kiểm soát chặt chẽ hơn và đôi khi do luật pháp hiện hành, đức tin Kitô giáo bị trừng trị, trong những trường hợp khác, nó bị ngăn chặn bởi hoạt động của các nhóm cực đoan và bạo lực.
Các Tiểu vương quốc Ả Rập cử hành ‘Năm khoan dung’ vào năm 2019 và việc tự do thờ phượng được bảo đảm một cách rộng rãi. Liệu rằng đây có thể là một ví dụ điển hình cho phần còn lại của các quốc gia trong khu vực?
Năm khoan dung được tổ chức tại Emirates có thể trở thành một ví dụ và là điểm khởi đầu quan trọng cho toàn khu vực. Bước đầu tiên của việc cùng chung sống dân sự không phải là chiến đấu chống lại nhau, mà là tôn trọng người khác và có lòng khoan dung với nhau. Khoan dung chính là bước đầu tiên, nhưng đó không phải là mục tiêu cuối cùng, vốn chính là việc thừa nhận đầy đủ các quyền cơ bản của tất cả mọi người: phẩm giá con người, quyền xã hội, dân sự và tôn giáo. Đây chính là điều mà tất cả chúng ta cần phải nhắm đến, tiến hành từng bước một, theo kế hoạch đã an bài của Thiên Chúa, có tính đến các thực thể chính trị, văn hóa và xã hội của mỗi quốc gia.
Xin ĐHY có thể mô tả cụ thể tình hình ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống và đồng thời xin Ngài cũng cho biết ĐTC Phanxicô sẽ viếng thăm những địa điểm nào?
Tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, có một con số cụ thể về sự hiện diện của các Kitô hữu: có tới 800.000 tín hữu Công giáo (bao gồm các tín hữu Philippines, Ấn Độ, Pakistan, Sri Lanka, Bangladesh và các quốc tịch khác) và cùng con số các tín hữu Công giáo như vậy được đa dạng hóa vào các cộng đồng theo các nghi lễ Latin, Malabar, Malankara, và Công giáo – Hy Lạp. Chúng ta đang nằm ở địa hạt của Hạt Đại Diện Tông Tòa Nam Ả Rập, nơi mà Giáo hội tìm cách bảo đảm cho tất cả các tín hữu một dịch vụ mục vụ và thờ phượng thích hợp, cũng nhờ vào sự hiện diện của các linh mục và tu sĩ nơi đây. Hạt Đại Diện Tông Tòa Nam Ả Rập được tổ chức một cách ăn ý với nhau tại tất cả các cơ quan khác nhau trong Giáo hội, với sự hiện diện của các Giáo hội khác nhau và các nghi thức phụng vụ ghi nhận sự tham gia đông đảo và sống động của các tín hữu. Chính phủ Emirates cho phép Giáo hội quản lý các trường học và Giáo hội hoàn toàn có năng lực trong lĩnh vực giáo dục để dấn thân trong lĩnh vực này vì lợi ích của trẻ em và các thanh thiếu niên, bắt đầu từ những người thuộc cùng một gia đình di cư. Cần lưu ý rằng các trường học (tổng cộng có tất cả 11 cơ sở giáo dục) không phải là các trường dành riêng cho các Kitô hữu, nhưng mở cửa cho tất cả mọi thành phần, chủ yếu là các sinh viên ngoài Kitô giáo. Ở đây đã có một sự hội nhập nhất định, không có việc buộc ai đó phải từ bỏ tín ngưỡng hoặc tôn giáo của họ để theo một tín ngưỡng hoặc tôn giáo khác, tôn giáo không được dạy nhưng việc cùng nhau chung sống hòa bình được thể hiện cách rõ nét và các giá trị cơ bản về việc tôn trọng phẩm giá con người được thúc đẩy, được thể hiện và được truyền dạy. Dịch vụ giáo dục là điều cần thiết và là một dịch vụ vì công ích chung.
Tình hình ở Hạt Đại Diện Tông Tòa Bắc Ả Rập vốn bao gồm Ả Rập Saudi như thế nào?
Cũng tại Hạt Đại Diện Tông Tòa phía Bắc, nơi có khoảng 2,5 triệu người Công giáo sinh sống, có một thành phần khá đa dạng: ở đó có Kuwait, nơi có sự hiện diện của các Kitô hữu theo nhiều nghi lễ khác nhau, trong khi ở Ả Rập Saudi chúng ta không có các cơ sở thờ phượng hoặc các cộng đồng được công nhận. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng thậm chí ngay cả ở đây cũng có một sự khoan dung nhất định đối với các Kitô hữu, đặc biệt là tại nơi làm việc, nơi mà có các Kitô đã được rửa tội đang làm việc: ở đây, một cách thận trọng và dè dặt, không phô trương, những hoạt động tâm linh tối thiểu vẫn luôn diễn ra mà chính phủ biết và không ngăn cản, miễn là không có các yếu tố gây xáo trộn đời sống xã hội và dân sự. Ai cũng biết rằng Ả Rập Saudi được coi là cái nôi của đạo Hồi và do đó nó được xem như là “vùng đất thiêng liêng”. Nhưng, khi những người di cư được đón tiếp, cần phải tôn trọng phẩm giá, quyền và tự do cơ bản, cũng như lương tâm và đức tin của họ. Theo nghĩa này, một viễn cảnh có thể được mở ra để triển khai một đường hướng nhân danh tinh thần khoan dung, như đã đề cập, vốn chính là bước đầu tiên của việc cùng nhau tồn tại. Ả Rập Saudi là một thành viên chính thức của cộng đồng quốc tế, các cuộc họp, đại hội, các hoạt động của Liên Hợp Quốc và có mối quan hệ kinh tế và chính trị với nhiều quốc gia trên thế giới: nếu như có sự tôn trọng và các mối quan hệ thân thiện được thiết lập trong những bối cảnh này, tôi tin rằng mô hình tương tự này cũng có thể được dự tính trước ở cấp độ tôn giáo, như một cách để hướng tới tương lai. Không có bất kỳ mâu thuẫn nào, nhưng dựa trên mối quan hệ tôn trọng lẫn nhau, ngay cả trong thực tế hiện tại của đất nước.
Liệu rằng chuyến viếng thăm của ĐTC Phanxicô cũng có ý nghĩa đối với mối quan hệ với Ả Rập Saudi?
Đây chính là điều mà chúng tôi hy vọng. Năm 2017, Đức Thánh Cha đã tiếp một phái đoàn quan trọng của Saudi tại Vatican và trong cuộc họp, đã có cuộc nói chuyện về một nỗ lực chung vì hòa bình và việc cùng nhau tồn tại. Cuộc gặp lịch sử giữa Quốc vương Abdullah bin Abdulaziz Al Saud và nguyên Giáo Hoàng Benedict XVI, được tổ chức vào năm 2007, với tinh thần hòa hợp và cuộc đối thoại giữa các tôn giáo và các nền văn minh cũng cần phải được ghi nhớ. Tòa Thánh đã có mối quan hệ tốt đẹp với đại diện của các quốc gia khác nhau trong khu vực. Chúng ta đang ở trong một hành trình: hành trình này là một giai đoạn có thể mở ra một con đường khác. Nó tùy thuộc vào mỗi người chúng ta để thực hiện nhiệm vụ của mình. Việc cùng nhau chung sống hòa bình hoàn toàn có thể xảy ra ở đây ở phương Tây cũng như tại Ả Rập, nơi mà các công nhân Kitô giáo đóng góp cho lợi ích kinh tế và xã hội của đất nước và đồng thời đưa ra lời chứng về sự tôn trọng, hòa bình, tinh thần bác ái.
Liệu chuyến viếng thăm có thể đóng góp cho cuộc đối thoại Hồi giáo-Kitô giáo?
Chuyến viếng thăm của ĐTC Phanxicô chắc chắn sẽ giúp thúc đẩy đối thoại. Nhưng cần phải nói rằng chúng ta không bắt đầu từ con số không và rất nhiều lần chỉ có những khía cạnh mơ hồ hoặc tiêu cực nhất được nhấn mạnh. Trong Hồi giáo, Kitô giáo và Do Thái giáo là “những tôn giáo xuất phát từ Kinh Thánh”, và do đó, cuộc đối thoại liên tôn bắt đầu từ một cơ sở thực sự. Nhiều yếu tố trong đức tin Kitô giáo và Hồi giáo có những điểm tương đồng: tính duy nhất của Thiên Chúa, cương vị tổ phụ của Áp-ra-ham, việc cầu nguyện, ăn chay, từ thiện ái, hành hương là những khía cạnh cơ bản mà chúng ta chia sẻ. Việc tôn kính Chúa Giêsu Kitô, một mặt là Con Thiên Chúa, mặt khác là một tiên tri vĩ đại; hay sự yêu mến dành cho Đức Trinh Nữ Maria, Thân Mẫu của Người, người mà những người phụ nữ Hồi giáo thường cầu khẩn khi chuẩn bị sinh con. Trong nhiều thế kỷ, các Kitô hữu và những Hồi giáo đã cùng nhau chung sống trong hòa bình, và ngày nay, những yếu tố này cần được tăng cường, nhờ chính sách giải thoát khỏi những sự ngu dốt. Tiêu chuẩn đã tồn tại, chúng ta có thể đạt được tiến bộ: việc ĐTC Phanxicô viếng thăm bán đảo Ả Rập lần đầu tiên chính là một dấu hiệu vô cùng tích cực, một dấu hiệu của hy vọng.
Minh Tuệ (theo Fides)
