Đức Tổng Giám mục Bejoy Nicephorus D’Cruze, OMI, Tổng Giám mục Dhaka
Một Giáo hội nhỏ bé, nghèo khó nhưng đầy sức sống, được nâng đỡ bởi đức tin mãnh liệt và được đặc trưng bởi sự tham gia tích cực của các tín hữu. Đó là cách Đức Tổng Giám mục Bejoy Nicephorus D’Cruze, OMI, Tổng Giám mục Chính tòa Dhaka và Chủ tịch Hội đồng Giám mục Công giáo Bangladesh, mô tả cộng đồng Công giáo tại Bangladesh sau chuyến viếng thăm Ad Limina Apostolorum, trong đó các Giám mục đã diện kiến Đức Thánh Cha Lêô XIV để trình bày về thực trạng của Giáo hội tại quốc gia này.
“Đó là một cuộc gặp gỡ đầy khích lệ đối với chúng tôi”, Đức Tổng Giám mục D’Cruze chia sẻ với hãng tin Fides. “Chúng tôi đã trình bày với Đức Thánh Cha Lêô về đời sống của Giáo hội tại Bangladesh và mời ngài, nếu Chúa muốn, đến thăm chúng tôi1.”
Tại một quốc gia có gần 170 triệu dân mà đa số theo Hồi giáo, các Kitô hữu chiếm chưa đến 1% dân số.
“Chúng tôi chỉ là một cộng đồng thiểu số rất nhỏ bé”, Đức Tổng Giám mục D’Cruze nói trong cuộc phỏng vấn với Fides.
Số lượng các tín hữu Công giáo có khoảng 433.000 người, chỉ chiếm 0,3% dân số cả nước. Dù số lượng ít ỏi, Giáo hội Công giáo đã xây dựng được một mạng lưới mục vụ rộng khắp và được xã hội đánh giá cao trên toàn Bangladesh. Hơn 400 Linh mục, trên 1.200 tu sĩ nam nữ và 153 chủng sinh đang phục vụ tại đất nước này, trong khi hơn 800 giáo lý viên giữ vai trò hết sức quan trọng trong việc hỗ trợ các cộng đoàn địa phương, đặc biệt tại những vùng làng quê xa xôi.
“Bangladesh vẫn là một quốc gia nghèo đang nỗ lực phát triển, và Giáo hội cũng nghèo khó, nhưng chúng tôi vẫn tiếp tục phục vụ người nghèo”, Đức Tổng Giám mục D’Cruze nói.
Phần lớn người Công giáo Bangladesh thuộc các cộng đồng bản địa và bộ tộc sinh sống tại nhiều vùng khác nhau trong cả nước; những người khác xuất thân từ các nhóm xã hội dễ bị tổn thương như cộng đồng Dalit. “Đa số các tín hữu của chúng tôi đều nghèo, mặc dù cũng có một số thuộc tầng lớp trung lưu”, ngài cho biết.
Mặc dù nguồn lực còn hạn chế, Giáo hội vẫn tiếp tục thực hiện nhiều hoạt động mục vụ và xã hội thông qua các trường học, cơ sở y tế, hoạt động bác ái và các chương trình phát triển do Caritas điều hành. Các cơ sở Công giáo hiện quản lý hơn 700 cơ sở giáo dục, bao gồm các trường tiểu học, trung học, trường kỹ thuật, trường dạy nghề, 13 trường cao đẳng và một trường đại học Công giáo là Đại học Notre Dame Bangladesh.
“Mỗi năm, hàng nghìn học sinh, sinh viên Hồi giáo, Ấn giáo, Phật giáo và Kitô giáo theo học tại các cơ sở này, vốn được đánh giá là một trong những hệ thống giáo dục chất lượng nhất của đất nước”, Đức Tổng Giám mục D’Cruze nói.
Bên cạnh lĩnh vực giáo dục, Giáo hội còn tích cực hoạt động trong lĩnh vực chăm sóc y tế và trợ giúp xã hội thông qua các bệnh viện, phòng khám, trung tâm y tế và các chương trình phát triển cộng đồng tại cả khu vực thành thị lẫn nông thôn.
Caritas Bangladesh giữ vai trò trung tâm khi triển khai hơn 80 chương trình trên khắp các Giáo phận trong các lĩnh vực như giáo dục, đào tạo nghề, giảm nghèo, cứu trợ khẩn cấp và phát triển cộng đồng địa phương, phục vụ khoảng 1,6 triệu người hưởng lợi.
“Một trong những hậu quả trực tiếp đau lòng nhất của tình trạng nghèo đói là làn sóng những người trẻ di cư”, Đức Tổng Giám mục D’Cruze nhận định.
“Do điều kiện kinh tế khó khăn, tương lai bất định và thiếu cơ hội việc làm, giới trẻ Bangladesh muốn rời khỏi đất nước và di cư càng sớm càng tốt”.
Hiện tượng này đặc biệt rõ nét tại Tổng Giáo phận Dhaka.
“Nhiều người trẻ tìm kiếm cơ hội học tập ở nước ngoài, nhất là tại Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, Australia hoặc châu Âu. Các gia đình đầu tư cho việc học của con cái, nhưng nhiều người trong số họ không bao giờ trở về. Hậu quả là đất nước mất đi nhiều người tài năng nhất”.
Gắn liền với hiện tượng di cư là một trong những thách đố xã hội nghiêm trọng nhất của Bangladesh: nạn buôn người.
“Đây là một vấn đề hết sức nghiêm trọng”, Đức Tổng Giám mục D’Cruze nói. “Nhiều kẻ môi giới hứa hẹn mang đến việc làm và cuộc sống tốt đẹp hơn ở nước ngoài cho người trẻ, nhưng rất nhiều trường hợp cuối cùng lại trở thành một cái bẫy”.
Nghèo đói và thất nghiệp khiến nhiều người, đặc biệt là những người thuộc các gia đình nghèo nhất, trở nên rất dễ bị tổn thương. Các tổ chức Công giáo và các Hội dòng đang nỗ lực nâng cao nhận thức và ngăn chặn nạn buôn người, nhưng như ngài nhận xét: “Trong một đất nước rộng lớn như vậy, sự hiện diện của chúng tôi vẫn còn hạn chế và rất khó phát hiện các đường dây tội phạm cũng như những kẻ buôn người hoạt động dưới nhiều vỏ bọc khác nhau”.
Theo Đức Tổng Giám mục D’Cruze, tình trạng thất nghiệp kéo dài cùng những hệ quả của nó đối với làn sóng di cư và các bi kịch phát sinh “cần phải được giải quyết bằng các chính sách ở cấp quốc gia”.
Về vấn đề này, ngài bày tỏ sự lạc quan thận trọng trước giai đoạn chính trị mới của Bangladesh sau cuộc bầu cử vào tháng Hai và việc thành lập chính phủ mới do Đảng Quốc gia Bangladesh (BNP) dưới sự lãnh đạo của ông Tarique Rahman.
“Sau một thời kỳ bất ổn và giai đoạn chuyển tiếp dưới chính quyền lâm thời, hiện nay chúng tôi đã có một chính phủ ổn định và hy vọng vào một tương lai tốt đẹp hơn. Chúng tôi có mối quan hệ tích cực với chính phủ mới và mong muốn đối thoại để góp phần vào vấn đề công ích của đất nước”.
Tuy nhiên, tự do tôn giáo vẫn là một vấn đề phức tạp hơn.
“Chính phủ cho biết họ không muốn coi chúng tôi là một ‘nhóm thiểu số’ mà là những công dân của Bangladesh, và đó là một cách tiếp cận tích cực”, vị Giám chức thừa nhận.
“Tuy nhiên, trên thực tế vẫn tồn tại những hình thức kỳ thị giữa các công dân Hồi giáo với những người theo các tôn giáo khác. Hiến pháp bảo đảm quyền bình đẳng cho mọi người, nhưng thực tế xã hội và chính trị không phải lúc nào cũng phản ánh điều đó”.
Quyền công khai loan báo Tin Mừng vẫn còn bị hạn chế đáng kể.
“Chúng tôi có thể rao giảng trong các nhà thờ, nhưng không thể làm điều đó bên ngoài. Vì thế, chúng tôi hành động một cách thận trọng, vừa để bảo vệ hoạt động mục vụ, vừa để bảo đảm sự an toàn cho các tín hữu”.
Trong bối cảnh đó, đối thoại liên tôn, đặc biệt giữa các tín đồ Hồi giáo và các Kitô hữu, giữ vai trò thiết yếu. “Mối quan hệ của chúng tôi với nhiều nhà lãnh đạo Hồi giáo rất tích cực. Có nhiều người Hồi giáo giúp đỡ và ủng hộ chúng tôi”, Đức Tổng Giám mục D’Cruze nói, đồng thời cũng nhắc đến sự hiện diện của các nhóm Hồi giáo cực đoan, mà các hoạt động tuyên truyền của họ đôi khi gây căng thẳng hoặc dẫn đến các hành vi bạo lực chống lại những người không theo Hồi giáo, như các tín đồ Ấn giáo và các Kitô hữu.
“Tuy nhiên”, ngài nói thêm, “nhiều chính trị gia, các quan chức nhà nước và các nhà lãnh đạo Hồi giáo từng học tại các trường của chúng tôi vẫn duy trì mối quan hệ tốt đẹp với Giáo hội, lắng nghe những mối bận tâm của chúng tôi và luôn gần gũi với chúng tôi. Điều đó mang lại cho chúng tôi niềm hy vọng”.
Nhìn vào đời sống của Giáo hội, Đức Tổng Giám mục D’Cruze nhấn mạnh: “Chúng tôi cần thêm nhiều trường học, nhà thờ và nhà nguyện, đặc biệt tại các làng quê, nơi một số cộng đoàn Công giáo vẫn chưa có nơi thờ phượng thích hợp”.
Tuy nhiên, tình hình ơn gọi vẫn rất đáng khích lệ. “Ơn gọi Linh mục và đời sống thánh hiến vẫn rất dồi dào. Đây là một dấu hiệu rất tích cực cho tương lai của Giáo hội”.
Theo Đức Tổng Giám mục D’Cruze, ưu tiên mục vụ hàng đầu của Giáo hội vẫn là việc đào tạo đức tin. “Chúng tôi muốn củng cố việc hình thành đức tin Kitô giáo cho các tín hữu và giúp họ luôn hiệp nhất, nâng đỡ lẫn nhau trong đức tin, niềm hy vọng và lòng bác ái”.
Giáo dân và các Giáo lý viên tiếp tục giữ vai trò nền tảng, đặc biệt tại các vùng nông thôn.
“Các Giáo lý viên giữ vai trò thiết yếu trong việc truyền đạt đức tin, đồng hành với các cộng đoàn và phục vụ với vai trò cầu nối với Giáo phận”.
Đức Tổng Giám mục D’Cruze cũng nhấn mạnh sức sống của các cộng đoàn Công giáo tại Bangladesh: “Các tín hữu của chúng tôi là những người thực hành đức tin rất tích cực. Hơn 80% tham dự Thánh lễ Chúa nhật thường xuyên. Trong các dịp phụng vụ trọng thể luôn có đông đảo người đã lãnh nhận Bí tích Rửa tội tham dự.
“Trong các dịp đại lễ tôn giáo của chúng tôi, hàng nghìn tín hữu hành hương với lòng tin và vì đức tin; các cuộc hành hương quy mô lớn của chúng tôi thường xuyên quy tụ hơn 50.000 người tham dự”.
Lòng sùng kính Đức Trinh Nữ Maria đặc biệt mạnh mẽ, cùng với lòng tôn kính đối với Thánh Antôn Pađua, vị Thánh được các tín hữu Công giáo Bangladesh hết sức yêu mến.
“Hằng năm vào tháng Hai, hàng nghìn khách hành hương đến Đền thánh Thánh Antôn tại Panjora, thuộc Tổng Giáo phận Dhaka, để tham dự cuộc hành hương Công giáo lâu đời và lớn nhất của đất nước”.
Đức Tổng Giám mục D’Cruze cũng nhắc đến cuộc hành hương vào tháng Mười đến Đền thánh Đức Mẹ Fatima Rani (Đức Mẹ Fatima) tại Baromari, thuộc Giáo phận Mymensingh, mà ngài gọi là “trung tâm lớn nhất của lòng sùng kính Đức Maria trong cả nước”.
Hướng về tương lai, Đức Tổng Giám mục D’Cruze kết thúc với niềm hy vọng:
“Là một cộng đồng thiểu số tại Bangladesh không có nghĩa là từ bỏ chứng tá Kitô giáo của mình. Đức tin Kitô giáo có sức mạnh biến đổi cuộc sống con người. Đức tin vào Chúa Kitô mà chúng tôi tuyên xưng và làm chứng mang lại niềm hy vọng đích thực và dẫn con người tới ơn cứu độ toàn diện. Chúng tôi hy vọng rằng, theo thời gian, đất nước chúng tôi sẽ ngày càng biết tôn trọng phẩm giá của mỗi con người. Chúng tôi đang góp phần của mình”.
Minh Tuệ (theo Fides)
