Trong Thánh lễ mừng kính Thánh Phanxicô Assisi, nhân kỷ niệm 800 năm ngày Thánh nhân qua đời, Đức Hồng y Matteo Zuppi nói rằng, trong thời đại mà “chúng ta bị cám dỗ và quyến rũ bởi một nền văn hóa quyền lực dung tục, ngạo mạn và lừa dối”, đồng thời bị thúc đẩy bởi “những lợi ích kinh tế khổng lồ” và “chủ nghĩa dân tộc”, hòa bình “bắt đầu từ chính chúng ta và là tương lai duy nhất có thể đạt tới”. Con đường phía trước là giải trừ vũ khí nơi “đôi tay và tâm hồn chúng ta”.
Đức Hồng Y Zuppi chủ sự Thánh lễ tại Assisi (©Sala Stampa Sacro Convento di San Francesco)
“Chỉ khi hòa bình bao trùm tất cả mọi người thì đó mới thực sự là hòa bình”, Đức Hồng y Matteo Maria Zuppi bắt đầu bài giảng của mình bằng việc suy tư về một thế giới, ngày nay cũng như nhiều thế kỷ trước, vẫn bị ghi dấu bởi “những cuộc chiến tranh khủng khiếp, một sự điên rồ khiến con người trở nên điên loạn”.
Sáng hôm Chúa nhật, ngày 4 tháng 10, Đức Hồng y Zuppi đã chủ sự Thánh lễ tại Assisi nhân dịp lễ Thánh Phanxicô và kỷ niệm 800 năm ngày Thánh nhân qua đời, vào ngày 3 tháng 10 năm 1226 tại Porziuncola. Cùng đồng tế với ngài có Đức Giám mục Felice Accrocca của Giáo phận Assisi–Nocera Umbra–Gualdo Tadino và Foligno, các vị phụ trách Dòng Anh Em Hèn Mọn Viện Tu, cùng Đức Hồng y Ángel Fernández Artime, Đặc phái viên của Đức Giáo hoàng tại các Vương cung Thánh đường Giáo hoàng ở Assisi.
Vương cung Thánh đường Thánh Phanxicô chật kín các tín hữu. Tổng thống Ý Sergio Mattarella cũng đã hiện diện cùng với các đại diện cơ quan nhà nước từ khắp nước Ý – quốc gia nhận Thánh Phanxicô và Thánh Catarina thành Siena làm Bổn mạng – cũng như đại diện của một số quốc gia khác.
Trong bài giảng, Đức Tổng Giám mục Địa phận Bologna và Chủ tịch Hội đồng Giám mục Ý đã nhắc lại hình ảnh “người khó nghèo thành Assisi” như một “hình ảnh sống động của Đức Kitô”, “tràn đầy niềm vui”, một “thi sĩ của sự sống”, người đã ca tụng vẻ đẹp “vừa hoàn toàn nhân bản và hoàn toàn thần linh” của công trình sáng tạo.
Không ai bị mất đi, kể cả kẻ thù
Vị tu sĩ Dòng Phanxicô vẫn mang ý nghĩa sâu sắc đối với thời đại hôm nay, truyền cảm hứng cho mọi người biết lội ngược dòng đời và vun đắp tinh thần hòa giải, như Đức Thánh Cha Lêô XIV đã nhắc lại trong chuyến viếng thăm mục vụ tại Assisi vào hồi tháng 8 vừa qua.
Thánh Phanxicô “giúp chúng ta nhận ra” sự hiện diện của Thiên Chúa, Đức Hồng y Zuppi suy tư, khích lệ chúng ta “thực thi ý muốn của Người”, theo đó không ai bị mất đi, “kể cả kẻ thù”.
Sau đó, Đức Hồng y Zuppi đã dâng lời tạ ơn đầy tâm tình, vang vọng lại ý nghĩa của Bài Ca Thụ Tạo: “Chúc tụng Chúa, vì vị tu sĩ Phanxicô tiếp tục trao ban sự bình an và dạy chúng con trở thành những người kiến tạo hòa bình, mang hòa bình đến bất cứ nơi nào có bạo lực, sự hận thù và hiểu lầm. Ngài đã trút bỏ mọi sự để có thể trở nên không vũ trang”.
Đức Hồng y Zuppi suy tư về thời đại đầy rẫy những lời đe dọa mà chúng ta đang sống, khi mà “chúng ta bị cám dỗ và quyến rũ bởi một nền văn hóa quyền lực dung tục, ngạo mạn và dối trá, ngoài ra còn bị thổi bùng bởi sự chú trọng sai lệch, những lợi ích kinh tế trắng trợn và khổng lồ, chủ nghĩa dân tộc hủy hoại các quốc gia, cùng những chiến dịch tạo ra kẻ thù thay vì tìm kiếm những điều gắn kết chúng ta”.
Con đường phía trước, Đức Hồng y Zuppi, là giải trừ vũ khí nơi “đôi tay và tâm hồn chúng ta”.
Đơn sơ, chứ không hời hợt
Thánh Phanxicô, “một con người khiêm nhường”, có thể “hạ bệ sự kiêu ngạo của những kẻ quyền thế” bằng sự lịch thiệp và “không chút tự phụ”. Ngài “trò chuyện với tất cả mọi người bởi vì đức tin của ngài không hướng tới việc chống lại bất kỳ ai, nhưng là tình yêu dành cho tất cả mọi người”.
Sự đơn sơ của ngài, không phải là “sự hời hợt hay nô lệ cho vẻ bề ngoài”, chứa đựng điều cốt yếu: “điều mắt không thể nhìn thấy, nhưng lại làm cho mọi sự trở nên hữu hình, chân thật, quý giá và rạng ngời, kể cả bệnh tật và bóng tối kinh hoàng, tuyệt vọng của sự chết”.
Ngài nhắc chúng ta rằng “chính nghĩa duy nhất đáng theo đuổi” là hòa bình và công lý, “bởi chỉ những điều này mới giúp chúng ta khám phá và bảo vệ mọi chính nghĩa”, và chiến tranh “không phải là định mệnh của chúng ta, còn hòa bình bắt đầu từ chính chúng ta và là tương lai duy nhất có thể có”.
Thánh Phanxicô, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Ý nhấn mạnh, “đã viết thư gửi các nhà lãnh đạo các quốc gia, kêu gọi họ chọn hòa bình. Không còn thời gian để chần chừ, bởi sự đau khổ là vô cùng to lớn. Kẻ gieo rắc sự chia rẽ tiếp tục cản trở việc tìm kiếm giải pháp, lừa dối tâm trí và khiến chúng ta tin – quả là một kẻ dối trá! – rằng chúng ta sẽ tìm thấy hòa bình bằng vũ khí thay vì bằng đối thoại và thượng tôn pháp luật”.
Tuy nhiên, thông điệp của vị tu sĩ Phanxicô, một con người nghèo khó nhưng “làm cho người khác trở nên giàu có”, đến với chúng ta hôm nay để giúp chúng ta hiểu rằng “chúng ta sẽ không bao giờ tìm thấy sự viên mãn khi sở hữu, mà chỉ qua việc cho đi, bởi vì mọi thứ đều thuộc về chúng ta nếu chúng ta yêu thương”.
Yêu thương là trao ban, Đức Hồng y Zuppi nhận định, và “không có niềm vui nếu không mang lại hạnh phúc cho người thân cận, bắt đầu từ những người nghèo”.
Vì thế, ngài kêu gọi mọi người “xây dựng mối dây liên kết với người nghèo, nhìn họ không phải như một đối tượng cần được quan tâm, nhưng như những người anh chị em của chúng ta”. Đây không phải là một sự hy sinh, mà là một “kinh nghiệm yêu thương”.
Các khu đô thị của Ý
Khi “dịp kỷ niệm 800 năm đặc biệt này” đang dần khép lại, Đức Hồng y Zuppi tiếp tục, Thánh Phanxicô cũng giúp chúng ta “khám phá và tái khám phá những cội nguồn chung sâu xa nhất của nước Ý”, điều “tạo nên bản sắc con người chúng ta và vun đắp cho chúng ta một nền văn hóa bắt nguồn từ Chúa Kitô và quy hướng về Chúa Kitô; đồng thời là điều mà chúng ta phải nuôi dưỡng bằng đời sống cầu nguyện và tinh thần phục vụ – điều mà bất cứ ai cũng có thể thực hiện”.
Chính Thánh Phanxicô đã thực hiện điều này như một “người anh em bé nhỏ của tất cả mọi người”, người “muốn đến với mọi người và sống chan hòa với tất cả mọi người, trong khi mọi người cũng cảm thấy thân thuộc khi ở bên ngài”.
“Chúng ta đừng thu nhỏ Thánh Phanxicô theo thước đo của riêng mình, nhưng hãy noi gương ngài, để chúng ta có thể cảm nhận rằng thế giới và mọi dân tộc đều thuộc về chúng ta”.
Sau cùng, Thánh Phanxicô “chỉ mong mỏi những người kiến tạo hòa bình và những người xây dựng hòa bình khiêm nhường”, những người can đảm giúp mọi người “chung sống với nhau, dựa vào sức mạnh của pháp quyền thay vì áp đặt luật lệ của vũ lực”.
Dầu và ngọn đèn
Khi bắt đầu buổi cử hành, dầu đã được dâng tiến – năm nay do Vùng Umbria dâng tặng – và Thị trưởng Assisi, ông Valter Stoppini, đã thắp ngọn đèn tạ ơn đại diện cho các đô thị Ý, được đặt bên cạnh mộ của Thánh nhân.
Những phát biểu của Tổng thống Mattarella và Tu sĩ Moroni
Sau Thánh lễ, các bài phát biểu đã được trình bày từ ban công của Tu viện. Tu sĩ Giulio Cesareo, Giám đốc Văn phòng Truyền thông của Tu viện, đã giới thiệu các diễn giả với đông đảo người dân đang tập trung tại quảng trường bên ngoài Vương cung Thánh đường.
“Trong thời đại đầy rẫy những cuộc chiến tranh phi lý và tàn khốc, cùng biết bao bạo lực, sự thao túng và thói ngạo mạn, như Đức Lêô XIV đã nói cách đây vài ngày, niềm hy vọng của chúng ta là ánh mặt trời của Thánh Phanxicô sẽ soi sáng thế giới, cảm hóa những tâm hồn chai sạn vì lòng thù hận, đồng thời chỉ lối dẫn đến hòa bình, niềm hy vọng và một cuộc sống an hòa, huynh đệ bên nhau”, Tổng thống Ý Sergio Mattarella chia sẻ.
Khi suy tư về con người của vị Thánh thành Assisi, Tổng thống Ý nhận xét rằng thời gian “hoàn toàn không làm phai nhạt sức hút và sức lôi cuốn của ngài; những điều vẫn luôn sống mãi vượt ra khỏi biên giới nước Ý và cả Kitô giáo, nơi ngài là một người con và một nhân vật lỗi lạc, một ngôn sứ của hòa bình, tình yêu và sự tôn trọng đối với công trình sáng tạo”.
Giáo huấn của Thánh Phanxicô, ông Mattarella nói, là “một di sản phổ quát dành cho những người nam nữ thuộc mọi thời đại và mọi nơi trên thế giới, dù là những người có đức tin hay không có đức tin, các Kitô hữu và các tín đồ của các tôn giáo khác”.
Các cộng đoàn Phanxicô, Tổng thống Ý nhận xét, đã đưa đời sống tu trì “vượt ra khỏi sự trang nghiêm của các đan viện để hòa mình vào đời sống đô thị và xã hội” thời bấy giờ, một xã hội “rất cần sự dấn thân và hiện diện”. Họ đã hiện thực hóa “lý tưởng về sự nghèo khó theo tinh thần Tin Mừng và sự gần gũi với những người bé mọn nhất giữa chúng ta, để lại dấu ấn sâu đậm trong xã hội thời Trung cổ và mở đường cho những hình thức liên đới mới cũng như những nguyên tắc mới trong các mối tương quan nhân bản”.
Vì lý do này, ông Mattarella nói, “Thánh Phanxicô hoàn toàn có thể được xem là người tiên phong trong số các vị Thánh nổi tiếng về hoạt động xã hội”.
Ngài chỉ xin được sống trong nghèo khó, an hòa và niềm vui với các anh chị em của mình, noi gương Chúa Kitô và “sống sứ điệp Tin Mừng, mời gọi những người khác đón nhận đặc ân của sự nghèo khó theo tinh thần Tin Mừng – một lời kêu gọi đã tạo nên sự khác biệt giữa ngài với các phong trào dân túy thời bấy giờ”.
“Qua lựa chọn triệt để này, vốn gây kinh ngạc trước mắt thế gian, người đã chọn cho mình và những người theo mình danh xưng khiêm nhường là Anh Em Hèn Mọn đã trở thành một trong những nhân vật có tầm ảnh hưởng, nổi tiếng và được yêu mến nhất trong lịch sử thế giới”.
Về phần mình, tu sĩ Marco Moroni, Bề trên Tu viện, đã kêu gọi mọi người “luôn luôn” bảo vệ phẩm giá của mỗi cá nhân, “không phân biệt đối xử”.
Tu sĩ Moroni cũng đã đưa ra thông báo rằng, cùng với chính quyền địa phương, “một đề xuất đã được đưa ra nhằm tạo dấu ấn lâu dài và thiết thực cho dịp kỷ niệm 100 năm”: đó là thành lập một trung tâm chăm sóc cuối đời dành cho trẻ em nằm trong mạng lưới chăm sóc giảm nhẹ của vùng Umbria.
Các hoạt động mừng kỷ niệm
Trước đó, khoảng 3.000 người đã thắp sáng màn đêm tại Assisi khi tham gia “Cuộc hành hương cùng với Thánh Phanxicô”. Với những bài thánh ca và những lời cầu nguyện, chia sẻ Giáo lý và các hoạt cảnh tái hiện lịch sử, tuyến đường đi bộ tái hiện hành trình di chuyển linh cữu của Thánh Phanxicô vào năm 1226, từ nơi ngài qua đời đến nơi an táng, từ Santa Maria degli Angeli đến Vương cung Thánh đường Thánh Phanxicô.
Vào lúc nửa đêm, chuông của tất cả các nhà thờ tại Assisi đồng loạt vang lên, mở đầu buổi cử hành Thánh Thể do Đức Hồng y Ángel Fernández Artime chủ sự.
Trong bài giảng, Đức Hồng y Artime suy niệm về “thông điệp sâu xa nhất” từ biến cố “vượt qua” (Transitus) của Thánh Phanxicô, tức giây phút ngài từ giã cuộc đời này: “Sống tốt nghĩa là học cách chết đi cho chính mình mỗi ngày, để chúng ta ngày càng thuộc về Chúa Kitô một cách trọn vẹn hơn”.
Sau cùng, Đức Hồng y Artime nói, “những gì chúng ta sở hữu, những thành tựu của chúng ta, hình ảnh chúng ta tạo dựng về chính mình” sẽ không còn quan trọng.
“Tình yêu sẽ còn lại. Chúa Kitô sẽ còn mãi. Thánh Phanxicô qua đời trong cảnh nghèo khó, nhưng lại giàu có nhờ thứ của cải duy nhất không bao giờ mất đi: chính là Thiên Chúa”.
Vì thế, ngài kêu gọi mọi người “trở về với điều cốt yếu”, đặt Chúa Kitô “ở trung tâm”, học “tín thác vào Thiên Chúa”, và sống “ít bám víu vào của cải hơn nhưng quan tâm đến con người nhiều hơn”.
Rạng sáng hôm 4 tháng 10, một Thánh lễ khác dành cho cộng đoàn các tu sĩ được chủ sự bởi tu sĩ Carlos Alberto Trovarelli, Bề trên Tổng quyền Dòng Anh Em Hèn Mọn Viện Tu.
Trong thông điệp gửi toàn thể Hội Dòng, tu sĩ Trovarelli mời gọi các anh em tu sĩ xin “ơn can đảm chấp nhận những rủi ro”, để đời sống của họ có thể “phản chiếu hình ảnh vị Thánh thành Assisi, người sau khi trút bỏ mọi sự”, đã để cho Thần Khí của Thiên Chúa “khơi dậy nơi mình niềm vui trọn hảo và mùa xuân đức tin mà cho đến hôm nay, vô số những người nam nữ trên khắp thế giới vẫn nhận ra và ngưỡng mộ”.
Minh Tuệ (theo Vatican News)
