Bản báo cáo thường niên về tình trạng tự do tôn giáo tại Hoa Kỳ do Ủy ban Tự do Tôn giáo của Hội đồng Giám mục Công giáo Hoa Kỳ công bố cho thấy một bức tranh “sáng tối đan xen”. Theo tài liệu, trong năm qua đã có những tiến triển quan trọng trong việc bảo vệ quyền theo Tu chính án thứ nhất, nhưng đồng thời cũng xuất hiện những dấu hiệu đáng lo ngại như bạo lực chống tôn giáo, áp lực chính trị và bầu khí phân cực ngày càng gia tăng.
Trong lời mở đầu, Đức cha Alexander K. Sample nhận định: tuy có các bước tiến tích cực, song cũng có nhiều diễn biến đáng quan tâm. Báo cáo phân tích hoạt động của Quốc hội khóa 119, các quyết định hành pháp, phán quyết của Tối cao Pháp viện và các xu hướng văn hóa trong năm 2025, một năm mà sự phân cực chính trị “có vẻ biến thành vòng xoáy tấn công và trả đũa”. Tối cao Pháp viện đã đưa ra các phán quyết thuận lợi cho tự do tôn giáo trong các vụ Catholic Charities Bureau kiện Wisconsin và Mahmoud kiện Taylor, đồng thời từ chối công nhận tình trạng chuyển giới như một nhóm được bảo vệ trong vụ U.S. kiện Skrmetti. Quốc hội cũng thông qua chương trình tín dụng thuế học bổng liên bang nhằm mở rộng quyền chọn lựa giáo dục, nhưng thiếu các bảo đảm về tự do tôn giáo theo yêu cầu của các giám mục.
Báo cáo ghi nhận chính quyền Trump đã thực hiện một số biện pháp ủng hộ tự do tôn giáo, như thành lập Ủy ban Tự do Tôn giáo với sự tham gia của Hồng y Timothy Dolan và Đức cha Robert Barron, thiết lập Văn phòng Đức tin tại Nhà Trắng và ban hành sắc lệnh loại bỏ các quy định liên bang trái với phán quyết Carson kiện Makin. Đồng thời, chính quyền này cũng bãi bỏ một số sắc lệnh thời trước và yêu cầu các cơ quan liên bang áp dụng định nghĩa sinh học về giới tính. Tuy nhiên, Ủy ban lưu ý rằng những thay đổi trong các chương trình liên bang đã gây áp lực lên các tổ chức phi chính phủ, kể cả các tổ chức tôn giáo, đặc biệt khi Bộ An ninh Nội địa hủy bỏ các hướng dẫn bảo vệ nhà thờ, trường học và bệnh viện khỏi các chiến dịch thực thi luật nhập cư.
Trong bối cảnh đó, năm giám mục đã đưa ra quyết định đặc biệt: cho phép các tín hữu được miễn nghĩa vụ tham dự Thánh lễ Chúa nhật nếu việc đến nhà thờ có nguy cơ khiến họ bị giam giữ. Một số giáo phận thậm chí phải hủy các cử hành lòng sùng kính Đức Mẹ Guadalupe. Theo Đức cha Kevin Rhoades, việc tạo ra bầu khí sợ hãi quanh quyền đi nhà thờ làm suy yếu những điều kiện cần thiết cho đời sống tôn giáo của quốc gia.
Phần đáng báo động nhất của báo cáo là sự gia tăng bạo lực mang động cơ chính trị và tôn giáo. Ngày 27 tháng 8 năm 2025, một tay súng đã nổ súng trong Thánh lễ tại trường Công giáo Annunciation ở Minneapolis, làm hai trẻ em thiệt mạng và ba mươi người bị thương. Một người mang chất nổ bị chặn trước nhà thờ chính tòa thánh Matthêu tại Washington trước Thánh lễ Red Mass, và tháng 9 cùng năm xảy ra một vụ tấn công vào nhà nguyện Mormon tại Michigan khiến bốn người chết.
Báo cáo xác định sáu lĩnh vực đáng quan ngại cho năm 2026: bạo lực chính trị và chống tôn giáo; bất công trong tài trợ liên bang và sự thiếu ổn định của chính phủ; việc tiếp cận các bí tích đối với người bị giam giữ liên quan đến luật nhập cư; quyền chọn lựa giáo dục; việc bãi bỏ các quy định ngăn cản tổ chức tôn giáo tham gia chương trình chính phủ; và các tranh chấp liên quan đến ý thức hệ giới. Kết thúc, Đức cha Sample nhấn mạnh rằng đời sống quốc gia đang bị đánh dấu bởi xung đột và thù nghịch, nhưng các tín hữu vẫn đặt niềm tin rằng Thiên Chúa sẽ tuôn đổ ân sủng trên Hoa Kỳ.
Vĩnh Long
