Trong dịp kỷ niệm Hiệp ước Laterano tại Palazzo Borromeo, Tòa Thánh chính thức cho biết sẽ không tham gia sáng kiến quốc tế mang tên “Hội đồng hòa bình” của Trump, đồng thời nhấn mạnh Liên Hiệp Quốc vẫn phải là diễn đàn chính để giải quyết các xung đột toàn cầu.
Buổi kỷ niệm diễn ra ngày 17 tháng 2 trong bối cảnh địa chính trị căng thẳng, không còn mang tính nghi lễ thuần túy. Sự kiện tưởng nhớ các thỏa thuận ký ngày 11.02.1929 giữa Vương quốc Ý và Tòa Thánh – nền tảng pháp lý điều chỉnh quan hệ giữa hai bên, được ghi nhận trong Điều 7 Hiến pháp Ý. Phái đoàn Tòa Thánh do Hồng y Quốc vụ khanh Pietro Parolin dẫn đầu, cùng Đức Tổng Giám mục Paul Richard Gallagher, phụ trách quan hệ với các quốc gia và tổ chức quốc tế. Phía Ý có Thủ tướng Giorgia Meloni, Tổng thống Sergio Mattarella và Hồng y Matteo Zuppi, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Ý.
Bên lề cuộc gặp song phương, Hồng y Parolin xác nhận Tòa Thánh sẽ không tham gia “Hội đồng hòa bình”. Trong khi Ý dự định tham gia với tư cách quan sát viên, Tòa Thánh chọn đứng ngoài vì “bản chất quốc tế đặc thù” của mình: không hoạt động như một quốc gia thông thường, nhưng chủ yếu dựa vào thẩm quyền luân lý và vai trò trung gian hòa giải. Ngài thừa nhận sáng kiến nhằm đáp lại các khủng hoảng hiện nay, song vẫn còn những điểm cần làm rõ.
Một quan ngại chính liên quan đến cấu trúc quản trị khủng hoảng toàn cầu. Theo quan điểm của Tòa Thánh, Liên Hiệp Quốc phải tiếp tục là diễn đàn trung tâm cho việc giải quyết xung đột quốc tế. Dù hệ thống đa phương đang gặp nhiều khó khăn, tính hợp pháp quốc tế vẫn là nền tảng cho hòa bình bền vững.
Lập trường thận trọng này được đưa ra khi chiến tranh Ukraina sắp bước sang năm thứ tư. Những cuộc oanh kích nặng nề gần đây vào cơ sở năng lượng tại Kyiv và các thành phố khác cho thấy chiến sự chưa hạ nhiệt, trong bối cảnh mệt mỏi và thất vọng lan rộng ở mọi phía.
Hồng y Parolin bày tỏ cái nhìn bi quan: chưa thấy tiến triển đáng kể trong đàm phán, và sau bốn năm các bên vẫn bế tắc. Thảm kịch không chỉ nằm ở bạo lực mà còn ở thời gian kéo dài. Tòa Thánh vẫn đặt hy vọng vào đối thoại, nhưng không ảo tưởng trước thực tế hiện tại. Đường lối ngoại giao của Tòa Thánh tiếp tục nhấn mạnh tiếp xúc từng bước thay vì lập trường tối đa.
Ngoài vấn đề quốc tế, cuộc gặp cũng đề cập hợp tác giữa Ý và Tòa Thánh trong các lĩnh vực: chính sách gia đình, giáo dục, hòa nhập người khuyết tật và cải cách nhà tù. Các nhóm công tác, đặc biệt có sự tham gia của Hội đồng Giám mục Ý, được cho là đạt tiến bộ.
Trong buổi tiếp tân, Tổng thống Mattarella được giới thiệu thánh tích thánh Phanxicô Assisi – một chiếc tất ngài mang sau khi nhận dấu thánh, còn vết máu – nhân kỷ niệm 800 năm ngày qua đời của vị thánh bảo trợ nước Ý.
Việc Tòa Thánh từ chối tham gia “Hội đồng hòa bình” của Trump đồng thời tái khẳng định vai trò Liên Hiệp Quốc cho thấy ưu tiên dành cho các cơ chế đa phương truyền thống hơn là liên minh mới. Hiệu quả của chiến lược này trong một thế giới ngày càng khó đạt đồng thuận vẫn còn là câu hỏi bỏ ngỏ.
Phạm Vũ
