Vào ngày 18 tháng 12, sinh nhật lần thứ 82 của ĐTC Phanxicô, Đức Tổng Giám mục Mark Coleridge người Úc đã đăng tải một dòng tweet với một bức ảnh của Đức Giáo Hoàng và nghệ sĩ Phục hưng người Ý Michelangelo với chú thích “Họ nói rằng Michelangelo đã làm công việc vĩ đại nhất trong thập niên 80 sắp tới. Điều tốt đẹp nhất, kỳ lạ thay, vẫn sẽ xảy đến”.
Mặc dù những điều tốt đẹp và xấu xa có thể tùy vào sự đánh giá của mỗi người, thế nhưng có một điều chắc chắn: năm 2018 không phải là năm mà thế giới chứng kiến việc Đấng kế vị Thánh Phêrô giảm bớt hoạt động. Ngược lại, 12 tháng qua quả là hết sức bận rộn đối với ĐTC Phanxicô.
ĐTC Phanxicô đã tiếp tục những nỗ lực mang tính toàn cầu của mình để chiếu ánh sáng vào những vấn đề mà Ngài đặc biệt quan tâm; Ngài đã có một kinh nghiệm trực tiếp hơn bao giờ hết về tác động của cuộc khủng hoảng giáo sĩ lạm dụng tình dục; và Ngài cũng đã cố gắng hồi phục những nỗ lực của mình để cải cách Giáo hội Công giáo, cả ở Rome và nước ngoài.
Chile và Peru, tháng Giêng
Chuyến viếng thăm Mỹ Latinh đã trở thành một điều gì đó như là một trải nghiệm về sự thờ ơ đối với ĐTC Phanxicô vào năm 2018. Những bức ảnh trên không về chuyến viếng thăm Chile cho thấy tinh thần nhiệt huyết ít phổ biến hơn nhiều so với những bức ảnh được chụp cách đây 5 năm trong chuyến viếng thăm Rio de Janeiro nhân Ngày Giới Trẻ Thế giới, chuyến Tông du quốc tế đầu tiên của ĐTC Phanxicô.
Mặc dù có nhiều cách giải thích, từ vấn đề hậu cần cho đến thời tiết, nhưng sự thực là có một lý do chính: cuộc khủng hoảng giáo sĩ lạm dụng tình dục.
Cho đến cuối tháng 1, ĐTC Phanxicô đã không nhận thấy được quy mô của sự thiệt hại, và đặc biệt, để tin rằng những người sống sót đã gào thét lên rằng Đức Giám mục Juan Barros, người mà ĐTC Phanxicô đã thuyên chuyển đến Giáo phận Osorno ở miền nam vào năm 2015, che đậy các hành vi lạm dụng của người cố vấn của mình, cựu linh mục Fernando Karadima.
ĐTC Phanxicô đã khởi động chuyến viếng thăm của mình bằng cách ghi một bàn thắng từ rất sớm, xin lỗi về vấn đề giáo sĩ lạm dụng tình dục trong bài phát biểu công khai đầu tiên của mình.
“Tôi muốn bày tỏ sự đau buồn cũng như sự hổ thẹn của mình, sự hổ thẹn mà tôi cảm nhận đối những tổn hại không thể khắc phục gây ra cho trẻ em bởi một số vị mục tử của Giáo hội”, ĐTC Phanxicô phát biểu trong buổi lễ chào mừng tại dinh tổng thống. “Tôi cũng là một thành viên trong hàng ngũ các anh em Giám mục của tôi, vì đó là quyền để kêu gọi sự tha thứ và nỗ lực hết sức để hỗ trợ các nạn nhân, thậm chí ngay cả khi chúng tôi cam kết để đảm bảo rằng những sự việc như vậy sẽ không tái diễn”.
Tuy nhiên, hầu hết các chuyến viếng thăm đều đã xuống dốc kể từ đó, với việc Đức Giám mục Barros hiện diện trong tất cả mọi sự kiện công khai của ĐTC Phanxicô, được ghi hình bởi mọi máy quay TV và những nạn nhân sống sót của vấn đề lạm dụng tình dục hiện diện trong mọi chương trình trò chuyện và phương tiện truyền thông nói rằng họ đã lắng nghe quá đủ những lời xin lỗi và thời điểm cho những hành động mang tính quyết định đã đến. ĐTC Phanxicô đã gặp gỡ các nạn nhân người Chile vào ngày Ngài bắt đầu chuyến viếng thăm, nhưng nhiều ngườinhận thấy điều đó là quá ít ỏi, quá muộn màng.
Ngoài ra, việc hoanh nghênh ĐTC Phanxicô đến thành phố Santiago, thủ đô của đất nước, quả là hết sức nhạt nhẽo, với việc những người biểu tình ném bom xăng vào các nhà thờ và những con đường thiếu vắng những người nhiệt liệt chào đón ĐTC Phanxicô trên chiếc xe dành riêng cho Giáo Hoàng.
Để khiến cho vấn đề trở nên tồi tệ hơn, trước sự xuất hiện trước công chúng lần cuối tại Chile và ngay sau khi cử hành lễ cưới trên không đầu tiên, ĐTC Phanxicô đã được một phóng viên đặt câu hỏi về Đức Giám mục Barros, và Ngài đã công khai đứng về phía Đức Cha Barros, nói rằng cho đến khi Ngài thấy bằng chứng ngược lại, những cáo buộc chống lại vị giám chức đều là “một sự vu khống”.
Điều này đã khiến cho Đức Hồng Y Sean O’Malley Địa phận Boston, Chủ tịch Ủy ban Giáo Hoàng về Bảo vệ Trẻ vị thành niên, đã phải công khai bày tỏ sự phản đối của mình đối với ĐTC Phanxicô trong một tuyên bố nói rằng Ngài hiểu được sự đau đớn mà những lời nói của ĐTC Phanxicô có thể gây ra cho những nạn nhân sống sót.
Các bài xã luận và những quan điểm không đại diện cho quan điểm của tờ báo đã gọi phong thái của ĐTC Phanxicô là một thái độ làm ngơ khi nói đến vấn đề giáo sĩ lạm dụng tình dục tràn lan, và dư luận về ĐTC Phanxicô bắt đầu thay đổi, đặc biệt là trong số những người trước đó đã sẵn sàng bảo vệ Ngài.
Trong cuộc họp báo trên đường trở về Rome, Đức Thánh Cha Phanxicô cho biết rằng Ngài lấy làm tiếc về sự lựa chọn từ ngữ của mình để bảo vệ Đức Giám mục Barros.
10 ngày sau, và theo những điều mà một số nguồn tin đã chia sẻ với Crux, sau khi nhìn thấy những hình ảnh trên không về chuyến thăm Chile, ĐTC Phanxicô đã quyết định cử hai đại diện, Đức Tổng Giám mục Charles Scicluna người Malta và Linh mục Jordi Bertomeu người Tây Ban Nha đến quốc gia Mỹ Latinh để xem xét trường hợp của Đức Giám mục Barros. Họ đã trở lại với một hồ sơ dài 2.600 trang, những tác dụng không mong muốn vẫn đang được cảm nhận, cả ở Chile và Rome. Một lần nữa, còn nhiều vấn đề vẫn cần phải được xem xét.
Thụy Sĩ, tháng Sáu
Vào tháng 6, ĐTC Phanxicô đã thực hiện chuyến viếng thăm trong ngày đến Geneva để phát biểu tại Hội đồng các Giáo hội Thế giới (WCC) liên quan đến các sáng kiến về hòa bình cho Syria.
Khi ĐTC Phanxicô đến Geneva để đánh dấu kỉ niệm 70 thành lập WCC, Ngài đã tiếp bước theo dấu chân của những người tiền nhiệm của mình, Đức Giáo Hoàng Paul VI và Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II, người cũng đã đến thăm trụ sở của WCC để gửi đi một dấu ấn của Giáo Hoàng đối với một trong những nỗ lực đại kết có ý nghĩa nhất trong lịch sử Kitô giáo.
Trong chuyến viếng thăm đánh dấu chuyến Tông du thứ 23 của mình bên ngoài nước Ý kể từ khi trở thành Giáo Hoàng, chuyến viếng thăm trong ngày của Đức Phanxicô đến nơi được cho là thủ đô ngoại giao của thế giới để tham gia vào một số hoạt động ngoại giao về mặt tâm linh, đã tạo ra một sự thúc đẩy đối với những nỗ lực đại kết đang diễn ra giữa các cộng đồng Kitô giáo khác nhau.
Nếu 5 năm qua, Triều đại Giáo Hoàng của ĐTC Phanxicô được dành cho chủ đề xây dựng “nền văn hóa của sự gặp gỡ”, quả là hết sức hợp lý để tóm tắt chuyến viếng thăm Geneva của ĐTC Phanxicô như một cuộc gặp gỡ giữa các Giáo hội.
Ireland, tháng Tám
Nó được cho là một chuyến thăm ngắn để bế mạc Đại hội Gia đình Thế giới. Tuy nhiên, giống như Chile, chuyến đi đã trở thành tất cả về vấn đề giáo sĩ lạm dụng tình dục và phản ứng của ĐTC Phanxicô đối với vấn đề này.
Một số người có thể lập luận rằng trong chuyến thăm kéo dài 32 giờ tới Ireland, bao gồm một chuyến hành hương đến Đền thờ Đức Mẹ Knock và dâng kính vị Thánh bảo trợ của những người nghiện rượu được phục hồi, Đức Giáo hoàng đã trải nghiệm một ngày ‘kinh điển’ của người dân Ai-len, với cả bốn người mùa – xuân, hạ, thu và đông – không chỉ trong ý nghĩa về khí tượng, mà cả về mặt văn hóa và Giáo hội nữa.
Mặc dù nhiều quốc gia trên thế giới đã phải đối mặt với sức nóng mùa hè thiêu đốt của cuộc khủng hoảng giáo sĩ lạm dụng tình dục, Ireland được cho là duy nhất về chiều sâu và quy mô sự thử thách của nó, bởi vì tầm ảnh hưởng của Giáo hội đã lan rộng như thế nào.
“Đã có quá nhiều tội ác đã gây ra”, một tài xế taxi phát biểu với Crux vài ngày trước chuyến viếng thăm về lý do tại sao anh ta sẽ không tham dự bất kỳ sự kiện nào của ĐTC Phanxicô.
“Những tội ác đó không thể tha thứ, vâng, nhưng Giáo hội bao gồm những con người. Họ đã che đậy những tội ác đó”.
Phản ứng phổ biến đó chính là, giống như màu sắc của mùa thu, đôi chút vàng vọt ảm đạm, “phản ánh về tình hình Giáo hội”, với việc những tấm vé mời cho tất cả các sự kiện lớn đều đã được gửi đi nhưng với hàng ngàn người không tham dự, điều này trở nên rõ ràng trong Thánh lễ bế mạc được cử hành tại Công viên Phoenix hôm Chúa nhật, ngày 26 tháng 8.
Đức Phanxicô cũng đã bất chấp sự lạnh giá trong suốt hai ngày đó, vốn đã bị làm cho trở nên lạnh nhạt bởi sự tục hóa nhanh chóng của Ireland. Tỷ lệ ly hôn ngày càng gia tăng, hôn nhân đồng tính được hợp pháp hóa thông qua một cuộc trưng cầu dân ý, thủ tướng Ailen là quốc người đứng đầu chính phủ đầu tiên công khai đồng tính, và một cuộc trưng cầu dân ý thứ hai vào tháng Năm năm nay dẫn đến việc bãi bỏ một sửa đổi hiến pháp vốn ngăn cấm việc phá thai. Tất cả ba trong số những vấn đề này đã được thực hiện một phần với sự bỏ phiếu của hàng ngàn người Công giáo.
Việc tham dự Thánh lễ mỗi cuối tuần giảm từ con số 90% vào cuối những năm 1970 xuống còn 30% hiện tại.
Như với hầu hết các chuyến thăm của Đức Giáo Hoàng, bồi thẩm đoàn vẫn chưa biết về tác động của chuyến viếng thăm trong thời gian dài, nhưng nhiều người đã hy vọng trong những tuần dẫn hướng tới sự kiện này có thể cung cấp đủ sức mạnh cho sự nở rộ như mùa xuân mới của Giáo hội Công giáo tại Ireland.
Thực tế rằng chuyến viếng thăm của ĐTC Phanxicô đã kết thúc với việc một cựu đại diện của Vatican tại Hoa Kỳ cáo buộc ĐTC Phanxicô bao che cho cựu Hồng y Theodore McCarrick, tuy nhiên, đã bảo đảm rằng nếu như có một mùa xuân cho Giáo hội tại Ireland như là kết quả của chuyến Tông du của ĐTC Phanxicô, có lẽ sẽ hết sức muộn màng để có thể nở rộ.
Estonia, Latvia và Litva vào tháng Chín
Khi mùa thu đang bắt đầu tại Rome, ĐTC Phanxicô lại một lần nữa tiếp tục thu xếp khăn gói để thực hiện chuyến viếng thăm mà hầu hết các nhà báo cùng đồng hành với ĐTC Phanxicô thường gọi là sự mệt mỏi nhất đối với các chuyến Tông du của Ngài cho đến nay: chuyến viếng thăm bốn ngày tới các quóc gia vùng Baltic.
Mặc dù có nhiều thách thức mà các phóng viên đưa ra mà ĐTC Phanxicô phải đối mặt, nhưng có lẽ điều ngược lại với Ngài, người đã dẫn đầu ‘một sự xâm lấn thân thiện’ thậm chí như Nga có vẻ như sắp xảy ra, tạo ra cho ĐTC Phanxicô cơ hội để thoát khỏi các vụ bê bối lạm dụng tình dục và tài chính vốn đã thu hút sự chú ý của Vatican tại thời Ngài thực hiện chuyến viếng thăm.
Mặc dù ĐTC Phanxicô đã giải quyết vấn đề lạm dụng tình dục, chuyến viếng thăm kéo dài bốn ngày đã tạo ra cho Ngài cơ hội trở lại với tinh thần nhiệt huyết của mình để thúc đẩy một Giáo hội đối thoại, thương xót và gần gũi với mọi người.
Minh Tuệ chuyển ngữ
