Các Giám mục châu Á và Tiến sĩ Paolo Ruffini tại hội nghị về Trí tuệ nhân tạo ở Hồng Kông. (Ảnh: Vatican News)
Một hội nghị kéo dài 3 ngày tại Hồng Kông do Liên Hội đồng Giám mục Á Châu tổ chức tập trung vào những thách thức do trí tuệ nhân tạo đặt ra và sự cần thiết phải ưu tiên giáo dục và khả năng hiểu biết về truyền thông như những biện pháp bảo vệ sự tự do của con người.
Các Giám mục, các nhà lãnh đạo truyền thông và chuyên gia truyền thông châu Á đã khai mạc Hội nghị Giám mục năm 2025 tại Hồng Kông với lời kêu gọi đón nhận trí tuệ nhân tạo (AI) một cách có trách nhiệm, đặt nền tảng cho những tiến bộ công nghệ dựa trên phẩm giá con người, sự phân định đạo đức và sứ mạng của Giáo hội.
Hội nghị kéo dài ba ngày (10-12 tháng 12), do Văn phòng Truyền thông Xã hội của Liên Hội đồng Giám mục Á Châu (FABC-OSC) tổ chức, đang diễn ra tại Đại học Thánh Phanxicô và quy tụ hơn 30 tham dự viên đến từ khắp châu lục.
Đức Hồng y Chow: Trí tuệ nhân tạo như một món quà phục vụ công ích
Trong Thánh lễ khai mạc, Đức Hồng y Stephen Chow, SJ, Giám mục Hồng Kông, đã mời gọi các nhà truyền thông châu Á coi trí tuệ nhân tạo (AI) như một “món quà từ Thiên Chúa” mà việc sử dụng nó phải luôn hướng đến việc phục vụ công ích và bảo vệ môi trường.
“Tôi thiết nghĩ trí tuệ nhân tạo không đến từ ma quỷ. Trí tuệ nhân tạo xuất phát từ Thiên Chúa, Đấng nâng đỡ chúng ta”, Đức Hồng y Chow nói trong bài giảng của mình. “Tôi cầu nguyện để cuộc gặp gỡ này sẽ giúp chúng ta, giải phóng chúng ta và truyền cảm hứng cho chúng ta làm việc với trí tuệ nhân tạo ngõ hầu đạt được những phước lành mà Thiên Chúa dành cho chúng ta”.
Đức Hồng y Chow khuyến khích các tham dự viên tiếp cận các tiến bộ công nghệ với niềm hy vọng, sự phân định cẩn trọng và sự rõ ràng về mặt đạo đức. Các phương tiện truyền thông Công giáo, ngài nói, phải giữ vững uy tín về luân lý thậm chí ngay cả trong bối cảnh của những sự thay đổi nhanh chóng.
“Nếu không, làm sao chúng ta có thể tự gọi mình là truyền thông Công giáo?”, Đức Hồng y Chow nói. “Khi chúng ta đặt niềm hy vọng vào Thiên Chúa, trước hết chúng ta phải tôn kính Ngài, chứ không phải các tổ chức tài trợ hay các ý thức hệ. Chúng ta cần phân định thánh ý của Thiên Chúa đối với sứ mạng của mình trong bối cảnh thay đổi này”.
Đức Hồng Y Chow nhấn mạnh rằng sự trung thành với lương tâm vẫn là điều thiết yếu: “Mỗi khi tôi nói lên tiếng nói lương tâm trong lòng mình, ngay cả khi bị tấn công, tôi vẫn cảm thấy bình an”. Việc phát biểu dựa trên lương tâm cá nhân và cộng đồng, Đức Hồng Y Chow nói, được hình thành thông qua các tiến trình hiệp hành mang lại sự tự do và tính chân thực.
Trích dẫn lời của Chúa Giê-su: “Ách của Ta thì êm ái”, Đức Hồng y Chow kết luận rằng những người làm công tác truyền thông cũng sẽ tìm thấy sự nhẹ nhàng “khi chúng ta nói bằng cả trái tim, được Chúa Thánh Thần soi sáng hướng dẫn”.
Các diễn giả chính tại cuộc họp ở Hồng Kông bao gồm Đức Hồng y Chow và Tiến sĩ Paolo Ruffini (Ảnh: Vatican News)
Tiến sĩ Ruffini: Giữ vững bản chất con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo
Phát biểu trước hội nghị vào ngày 10 tháng 12, Tiến sĩ Paolo Ruffini, Tổng Trưởng Bộ Truyền thông, đã đưa ra những suy tư sâu rộng về những hứa hẹn và rủi ro của trí tuệ nhân tạo đối với Giáo hội và xã hội.
Tiến sĩ Ruffini cảnh báo về các công nghệ deepfake, những nguồn tin không thể kiểm chứng, thuật toán lọc thông tin và logic mập mờ mà các nền tảng kỹ thuật số sử dụng để định hình dòng chảy thông tin. Ông cho rằng những động lực này có thể giam hãm người dùng trong “bong bóng lọc thông tin” do lợi ích thương mại hoặc ý thức hệ chi phối chứ không phải sự thật.
Tiến sĩ Ruffini lưu ý rằng các mô hình AI chiếm ưu thế thường ưu tiên tốc độ và sự chú ý hơn là chiều sâu và độ chính xác, gây nguy hiểm cho sự tự do tư tưởng và bóp méo diễn ngôn công cộng.
Nhắc lại thông điệp từ Đức cố Giáo hoàng Phanxicô và Đức Giáo hoàng Lêô XIV, Tiến sĩ Ruffini nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục và khả năng hiểu biết về truyền thông như những biện pháp bảo vệ sự tự do của con người. Tư duy phản biện, khả năng phân định và đánh giá thông tin là điều thiết yếu để ngăn chặn “chính trái tim con người” trở nên giả tạo, Tiến sĩ Ruffini cho biết.
“Trí tuệ nhân tạo không bao giờ được phép thay thế chúng ta”, Tiến sĩ Ruffini nói, đồng thời nhấn mạnh rằng Giáo hội phải giúp các tín hữu giữ vững bản chất con người trọn vẹn trong kỷ nguyên kỹ thuật số vốn có thể định hình suy nghĩ, ký ức và hành vi.
Trích dẫn lời của Linh mục Romano Guardini, Tiến sĩ Ruffini kêu gọi một thái độ mới tương xứng với sức mạnh của công nghệ—một thái độ bắt nguồn từ lương tâm, trách nhiệm và sự thật.
Tiến sĩ Paolo Ruffini phát biểu tại cuộc họp (Ảnh: Vatican News)
“Trí tuệ không thể giả tạo”
Suy tư một cách rộng hơn về trí tuệ nhân tạo và Giáo hội, Tiến sĩ Ruffini khẳng định rằng cái thường được gọi là “trí tuệ nhân tạo” vẫn chỉ là một hình thức tính toán—mạnh mẽ nhưng có giới hạn.
“Trí tuệ đích thực không thể đến từ máy móc và thuật toán”, Tiến sĩ Ruffini nói. Việc tin tưởng vào trí tuệ nhân tạo có thể mang lại kiến thức toàn diện, ông cảnh báo, sẽ dẫn đến nguy cơ lặp lại cám dỗ “muốn trở nên giống như Thiên Chúa”.
Tiến sĩ Ruffini nhấn mạnh rằng những rủi ro thực sự của trí tuệ nhân tạo xuất phát từ các quyết định của con người: “từ những người sở hữu chúng, những người lập trình chúng và những người sử dụng chúng”. Sự giám sát về mặt đạo đức, ông cho biết thêm, là điều cần thiết để đảm bảo công nghệ trở thành cơ hội chứ không phải là mối đe dọa.
Tiến sĩ Ruffini cũng suy ngẫm về sự cần thiết của những cuộc gặp gỡ chân thành giữa người với người. Văn bản, hình ảnh hoặc âm nhạc do AI tạo ra, ông cho biết, có thể làm giảm giá trị tương tác của sự sáng tạo của con người nếu không được sử dụng một cách có trách nhiệm. Ông khuyến khích các tham dự viên dành thời gian cho việc suy tư, đối thoại và xây dựng các mối quan hệ đích thực.
Các đại biểu và các phiên họp
7 Giám mục và hơn 15 Linh mục đã tham dự cuộc họp, cùng với các chuyên gia giáo dân có chuyên môn về truyền thông kỹ thuật số, kiểm chứng thông tin và phát triển trí tuệ nhân tạo. Hai quan chức cấp cao thuộc Bộ Truyền thông đã đại diện cho Tòa Thánh tham dự hội nghị.
Các phiên thảo luận bao gồm: “Trí tuệ nhân tạo và tác động của nó đối với nhân loại”; “Trí tuệ nhân tạo và Giáo hội”; “Đóng góp của trí tuệ nhân tạo đối với truyền thông Công giáo”; “Công cụ tìm kiếm ngữ nghĩa Kinh Thánh và các tài liệu của Giáo hội”; “Các phương pháp tiếp cận mới để xác minh trực tuyến”; “Nguyên tắc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong công cuộc truyền giáo”.
Những cuộc thảo luận này nhằm mục đích giúp Giáo hội tại châu Á đánh giá những tác động mục vụ của quá trình chuyển đổi kỹ thuật số, đồng thời duy trì sự toàn vẹn trong các mối quan hệ vốn là cốt lõi của truyền thông Kitô giáo.
Trí tuệ nhân tạo trong công cuộc truyền giáo ở châu Á
Trong cuộc phỏng vấn với Đài Phát thanh Veritas Asia, Cha John Mi Shen, Thư ký điều hành của FABC-OSC và Giám đốc chương trình của RVA, đã mô tả trí tuệ nhân tạo (AI) như một công cụ đang hỗ trợ sứ mạng đa ngôn ngữ của Giáo hội thông qua việc dịch thuật, chuyển biên và tổ chức nội dung.
“Trí tuệ nhân tạo chỉ là một công cụ. Cốt lõi của truyền thông vẫn là con người”, Cha Mi Shen nói. “Các mối quan hệ, khả năng nhận định và tính chân thực không thể được tự động hóa”.
Các chủ đề được nêu ra ở Hồng Kông lặp lại những suy tư từ Cuộc đại hành hương Hy vọng vào tháng trước ở Penang, nơi chuyên gia truyền thông Nicholas Lim khuyến khích các Giáo phận xây dựng các cơ sở tri thức Công giáo đáng tin cậy và cảnh báo về những hạn chế của trí tuệ nhân tạo, bao gồm cả việc thiếu sự đồng cảm và chiều sâu thiêng liêng.
Hướng tới các nguyên tắc mục vụ tại châu Á
Vào ngày 12 tháng 12, các Giám mục đã nhóm họp để xem xét các báo cáo quốc gia và cùng nhau soạn thảo Hướng dẫn Mục vụ về Trí tuệ Nhân tạo tại Châu Á, nhằm hỗ trợ các Giáo phận ứng phó với những thách thức công nghệ mới nổi.
Hội nghị bế mạc với Thánh lễ do Đức Giám mục Marcelino Antonio M. Maralit Jr., Chủ tịch FABC-OSC chủ sự, trong đó các tuyên bố và cam kết chung kết đã được trình bày.
Minh Tuệ (theo Vatican News)
