Đức Tổng Giám mục Paul Richard Gallagher, Ngoại trưởng Tòa Thánh, đã có mặt tại Tallinn, Estonia, để tham dự một hội nghị về Chân Phước Eduard Profittlich, vị tử đạo dưới chế độ Xô Viết và là biểu tượng của “ngoại giao và sự thánh thiện” cũng như tinh thần “phục vụ chân lý chống lại mọi hình thức áp bức”.
Đức Tổng Giám mục Paul Richard Gallagher phát biểu tại Hội nghị ở Tallinn, Estonia, về Giám mục Tử đạo và Chân Phước Eduard Profittlich
Đức Tổng Giám mục Paul Richard Gallagher, Ngoại trưởng Tòa Thánh, đã có mặt tại Tallinn, Estonia, để tham dự hội nghị quốc tế (từ ngày 20–21 tháng 2) về Chân Phước Eduard Profittlich. Ngài là một tu sĩ Dòng Tên người Đức, từng đảm nhiệm vai trò Giám quản Tông Tòa tại Estonia trong thời kỳ chế độ Xô Viết và đã trở thành vị tử đạo vì hòa bình và tự do.
Đức Tổng Giám mục Profittlich là một nhân vật mang tính biểu tượng – được tôn phong Chân Phước vào ngày 6 tháng 9 năm 2025 tại Tallinn – tiêu biểu cho sự kết hợp giữa “ngoại giao và sự thánh thiện”.
Sợi chỉ đỏ nối kết ngoại giao và sự thánh thiện
Trong bài phát biểu của mình, Đức Tổng Giám mục Gallagher đã gọi vị tu sĩ Dòng Tên là “sợi chỉ đỏ, mảnh mai nhưng không thể đứt”, nối kết “nền ngoại giao cấp cao” với “sứ vụ của những vị Mục tử vĩ đại đã ghi dấu ấn trong lịch sử Giáo hội, kể cả tại các vùng đất Baltic này”.
Đức Tổng Giám mục Profittlich qua đời năm 1942 vào năm 51 tuổi tại nhà tù Kirov, nơi ngài bị giam giữ và chờ thi hành án xử bắn với những cáo buộc gián điệp sai sự thật, trở thành “nạn nhân của một hệ thống thù ghét chân lý và nhân tính”.
Đức Tổng Giám mục Gallagher nhấn mạnh rằng sự hy sinh của vị tu sĩ Dòng Tên “cho thấy ngoại giao – theo cách hiểu của Giáo hội – và công việc mục vụ, dù hoạt động trong những lĩnh vực khác nhau, vẫn có chung một cội nguồn: phục vụ chân lý vì tình yêu đối với Thiên Chúa và nhân loại, chống lại mọi hình thức áp bức”.
Người xây dựng cầu nối và anh hùng của lịch sử
Xuất thân là người Đức, Đức Tổng Giám mục Profittlich đã trở thành người Estonia bằng “tình yêu và sự chọn lựa”. Vị Giám chức ý thức rằng để chu toàn sứ mạng tại Estonia, ngài không thể mãi là một “người ngoài cuộc”. Vì thế, ngài chủ ý trở nên “mọi sự cho mọi người”, đặc biệt chọn ở lại trong thời kỳ Estonia bị Liên Xô chiếm đóng thay vì trở về Đức như nhiều người Đức vùng Baltic khác.
Do đó, ngài đã chia sẻ số phận bi thảm của dân tộc Estonia. “Quyết định ở lại ấy cũng chính là hành vi ngoại giao cao cả nhất của ngài”, Đức Tổng Giám mục Gallagher khẳng định. Thật vậy, như Chân Phước Profittlich ghi lại trong nhật ký, từ quyết định ấy, ngài kín múc được “niềm hạnh phúc vô bờ bến” và “cảm giác về sự bình an sâu xa” từ điều đó.
Như nhiều vị thánh khác, Đức Tổng Giám mục Profittlich đã có thể “gạt bỏ bản sắc dân tộc, văn hóa và xã hội của mình”. Vì thế, ngài không chỉ là một Mục tử, mà còn là “một Pontifex đích thực”, “một người xây dựng cầu nối và trung gian hòa giải phi thường” tại một vùng đất nơi sự hiện diện của người Công giáo chỉ chiếm thiểu số.
Ngoại trưởng Tòa Thánh nhận định rằng vị tu sĩ Dòng Tên “đã biết dệt nên một mạng lưới các mối tương quan nhân bản và ngoại giao, góp phần nâng cao phẩm giá của cả một dân tộc. Sứ mạng của ngài không mang tính chính trị, nhưng lại có tác động chính trị hết sức lớn lao”.
Chân Phước Profittlich “đã trao cho Estonia một tiếng nói luân lý vào thời điểm các ý thức hệ toàn trị lớn tìm cách bóp nghẹt bản sắc của quốc gia này”. Vì thế, theo Đức Tổng Giám mục Gallagher, ngày nay ngài được tôn vinh như “một anh hùng vĩ đại trong lịch sử Estonia”.
Chân lý – linh hồn của tư tưởng và hành động của con người
Ngay cả trong những cuộc thẩm vấn tàn bạo và thời gian bị giam cầm, sự can trường của Chân Phước Profittlich không hề lay chuyển. “Ngài vẫn luôn trung thành với chân lý tối thượng: Tình yêu là sức mạnh duy nhất có thể chiến thắng sự dữ!”, Đức Tổng Giám mục Gallagher nhấn mạnh.
Chính vì thế, trong thời đại đầy xung đột và đe dọa hôm nay, câu chuyện của ngài “khẩn thiết nói với chúng ta”, nhắc nhớ rằng “trong sứ vụ của các vj thánh cũng như trong nền ngoại giao cấp cao, chân lý không phải là yếu tố thêm vào, nhưng trở thành linh hồn của tư tưởng và hành động của con người”.
Nỗ lực ngoại giao của Giáo hội nhằm vượt qua sự chia rẽ
Vị Tổng Giám mục tại Estonia chưa bao giờ ngần ngại khẳng định chân lý thông qua lời nói và hành động, “ý thức rằng không có gì nguy hiểm hơn sự im lặng khi phẩm giá con người bị đe dọa”. Chính tinh thần ấy đã thôi thúc nhiều người nam nữ trong thế kỷ trước tại khu vực này của châu Âu, trong cuộc đấu tranh giành tự do và độc lập.
“Chính tinh thần ấy cũng phải hướng dẫn mọi hành động ngoại giao của Giáo hội ngày hôm nay, nhằm vượt qua những chia rẽ. Các vị Mục tử thánh thiện không thỏa hiệp về chân lý của nhân loại. Câu trả lời của các ngài là một lời khẳng định chắc chắn về sự sống và một lời phủ định mạnh mẽ đối với chế độ chuyên chế”, Đức Tổng Giám mục Gallagher tuyên bố.
Cả sứ vụ mục vụ lẫn sứ vụ ngoại giao, ngài tiếp tục, “đều luôn phải nhắm đến việc thu hẹp khoảng cách, tránh làm gia tăng sự chia rẽ và mở ra không gian cho đối thoại và gặp gỡ, với mục tiêu cuối cùng luôn là vì lợi ích của con người. Hòa bình đích thực phải là thành quả của công việc tốt đẹp này, trong đó không có kẻ thắng cũng không có người thua”.
Điều không thể trở nên có thể
Từ đó phát sinh lời mời gọi trở thành “những người kiến tạo hòa bình”, sẵn sàng làm chứng rằng “tình yêu Thiên Chúa là sức mạnh duy nhất có thể tái thiết các quốc gia từ tro tàn của sự hận thù”.
Ngoại trưởng Tòa Thánh cũng ca ngợi “lòng trung tín” và “hoạt động mục vụ” của Giáo hội Công giáo tại Estonia, dù là một cộng đoàn nhỏ bé nhưng “đã phải chịu đựng vô vàn đau khổ to lớn”.
“Lòng thương xót của Thiên Chúa” đã cho phép “diễn tiến của các biến cố” và làm cho “sự tái sinh của đức tin trở nên khả thi ngay cả ở những nơi đức tin bị chống đối gay gắt nhất, như đã xảy ra trên mảnh đất cao quý này”, Đức Tổng Giám mục Gallagher nhấn mạnh, đồng thời nhắc lại chuyến viếng thăm Prague của Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II một năm sau khi Bức tường Berlin sụp đổ – “một chuyến thăm mà chỉ vài tháng trước đó, mọi người đều cho là không thể”.
Đó chính là điểm then chốt: điều tưởng chừng không thể nghĩ tới, nhưng đối với Thiên Chúa, lại có thể trở thành hiện thực. Đức Tổng Giám mục kêu gọi mọi người hãy tín thác nơi Người, và nền hòa bình hôm nay dường như “bất khả thi” sẽ trổ sinh hoa trái.
Minh Tuệ (theo Vatican News)
