Đức Thánh Cha Lêô XIV lên án “sự hiếu chiến” và sự suy yếu của chủ nghĩa đa phương trong diễn văn gửi các nhà ngoại giao

Đức Thánh Cha Lêô XIV đã lên án sự suy yếu của chủ nghĩa đa phương quốc tế cũng như việc ngày càng gia tăng sử dụng vũ lực trong bài diễn văn gửi các nhà ngoại giao tại Vatican vào thứ Sáu, ngày 9 tháng 1 năm 2026.

Ngài cũng nhấn mạnh rằng các quốc gia cần tôn trọng các quyền con người căn bản — như tự do tôn giáo và tự do ngôn luận — đồng thời tuân thủ luật nhân đạo quốc tế, trong bài diễn văn dài nhất của Triều đại Giáo hoàng của ngài cho đến nay.

Phát biểu tại Điện Tông Tòa, trước các đại sứ và đại diện của các Ngoại giao đoàn được công nhận tại Tòa Thánh (hiện có 184 quốc gia thiết lập quan hệ ngoại giao với Tòa Thánh), Đức Thánh Cha nói: “Một nền ngoại giao cổ võ đối thoại và tìm kiếm sự đồng thuận giữa mọi bên đang bị thay thế bởi một nền ngoại giao dựa trên sức mạnh, do các cá nhân hay các nhóm đồng minh áp đặt. Chiến tranh lại trở nên thịnh hành, và sự hiếu chiến đang lan rộng”.

“Hòa bình không còn được tìm kiếm như một món quà và một điều tốt đẹp đáng mong muốn tự thân nữa”, Đức Thánh Cha. “Thay vào đó, hòa bình được tìm kiếm thông qua vũ khí như một điều kiện để khẳng định quyền thống trị của mình. Điều này đe dọa nghiêm trọng pháp quyền, vốn là nền tảng của mọi sự chung sống hòa bình”.

Đức Thánh Cha kêu gọi đặt thiện ích chung của các dân tộc lên hàng đầu so với “việc bảo vệ lợi ích phe phái” trong bối cảnh căng thẳng leo thang, đặc biệt là hướng đến Venezuela, nơi ngài nhắc lại lời kêu gọi “tôn trọng ý chí của người dân Venezuela và bảo vệ nhân quyền cũng như quyền công dân của tất cả mọi người”.

Bài diễn văn — một phần trong lời chúc đầu năm truyền thống gửi Ngoại giao đoàn — được Đức Thánh Cha đặt trong chiều kích tư tưởng của tác phẩm triết học Kitô giáo De Civitate Dei (Thành đô của Thiên Chúa) của Thánh Augustinô thành Hippo.

“Thành đô của Thiên Chúa không đề xuất một chương trình chính trị, nhưng mang lại những suy tư quý giá về các vấn đề căn bản của đời sống xã hội và chính trị, chẳng hạn như việc tìm kiếm một sự chung sống công bằng và hòa bình hơn giữa các dân tộc. Thánh Augustinô cũng cảnh báo về những mối nguy hiểm nghiêm trọng đối với đời sống chính trị phát sinh từ những sự xuyên tạc lịch sử, chủ nghĩa sắc tộc thái quá và sự bóp méo lý tưởng về nhà lãnh đạo chính trị”, Đức Giáo hoàng nói.”, Đức Thánh Cha nói.

Đức Thánh Cha nhận định rằng tác phẩm được viết từ thế kỷ V này vẫn hết sức thời sự, trong bối cảnh ngày nay, khi thế giới đang chứng kiến làn sóng di cư rộng khắp cùng với “sự tái điều chỉnh sâu sắc các cân bằng địa chính trị và các mô hình văn hóa”.

Các quyền con người “bị đoản mạch”

Đức Thánh Cha bày tỏ mối quan ngại trước điều ngài gọi là một sự “đoản mạch” trong việc thực thi nhân quyền trên toàn thế giới hiện nay, đặc biệt là quyền được sống.

“Chúng ta kiên quyết tái khẳng định rằng việc bảo vệ quyền sống là nền tảng không thể thiếu của mọi quyền con người khác. Một xã hội chỉ thực sự lành mạnh và tiến bộ khi nó bảo vệ tính thánh thiêng của sự sống con người và tích cực cổ võ sự sống ấy”, Đức Thánh Lêô nói.

Ngài cũng lên án việc hạn chế tự do ngôn luận, tự do lương tâm, tự do tôn giáo và quyền được sống, để nhường chỗ cho các “quyền mới” khác, khiến cho “khuôn khổ nhân quyền đang mất đi sức sống và tạo điều kiện cho bạo lực và áp bức”.

“Điều này xảy ra khi mỗi quyền trở nên mang tính tự quy chiếu, đặc biệt là khi nó bị tách rời khỏi thực tại, khỏi tự nhiên và khỏi chân lý”, ngài nói thêm.

Cuộc bách hại Kitô giáo

Đức Thánh Cha Lêô XIV khẳng định rằng cuộc bách hại Kitô giáo hiện là một trong những cuộc khủng hoảng nhân quyền lan rộng nhất hiện nay, với hơn 380 triệu tín hữu trên toàn thế giới đang phải chịu các mức độ phân biệt đối xử, bạo lực và áp bức cao hoặc hoặc cực kỳ nghiêm trọng.

Ngài nhắc đến các nạn nhân của bạo lực tôn giáo tại Bangladesh, vùng Sahel, Nigeria, cũng như những người bị giết hại hoặc bị thương trong vụ tấn công khủng bố vào Giáo xứ Thánh Êlia tại Damascus vào hồi tháng 6.

Đồng thời, Đức Thánh Cha cũng lên án “một hình thức phân biệt đối xử tôn giáo tinh vi đối với Kitô hữu” đang diễn ra ngay tại các quốc gia có truyền thống Kitô giáo ở châu Âu và châu Mỹ.

“Tại đó, họ đôi khi bị hạn chế trong việc loan báo những chân lý của Tin Mừng vì những lý do chính trị hoặc ý thức hệ, nhất là khi họ bảo vệ phẩm giá của những người yếu thế nhất — các thai nhi, những người tị nạn và di dân — hoặc khi họ cổ võ gia đình”, ngài nói.

Đức Thánh Cha cũng kêu gọi tôn trọng tự do của các cộng đồng tôn giáo khác và dứt khoát loại trừ mọi hình thức bài Do Thái.

Ý nghĩa của ngôn từ

Đức Thánh Cha dành một phần quan trọng để nói về các tranh luận quanh ý nghĩa của ngôn từ và mối liên hệ của chúng với các cuộc tấn công nhắm vào tự do ngôn luận.

“Việc tái khám phá ý nghĩa của ngôn từ có lẽ là một trong những thách đố căn bản của thời đại chúng ta. Khi ngôn từ mất đi mối liên hệ với thực tại, thì chính thực tại cũng trở nên có thể bị tranh cãi và cuối cùng là không thể truyền đạt”.

“Chúng ta cũng cần lưu ý nghịch lý rằng sự suy yếu của ngôn từ này thường được viện dẫn nhân danh tự do ngôn luận. Tuy nhiên, khi xem xét kỹ hơn, điều ngược lại mới đúng, bởi vì tự do ngôn luận và biểu đạt được đảm bảo chính xác bởi sự chắc chắn của ngôn ngữ và thực tế là mỗi thuật ngữ đều dựa trên chân lý”, ngài nhận xét.

Đức Thánh Cha nhận định rằng không gian cho tự do ngôn luận đích thực đang thu hẹp nhanh chóng, đặc biệt tại phương Tây, “Đồng thời, một hình thức ngôn ngữ kiểu Orwell mới đang hình thành, trong nỗ lực hướng tới việc ngày càng bao hàm nhiều hơn, lại vô tình loại trừ những người không phù hợp với các hệ tư tưởng đang thúc đẩy nó”, ngài nói.

Hệ quả là tự do lương tâm — một quyền con người căn bản — ngày càng bị các quốc gia đặt vấn đề, Đức Thánh Cha nói.

Tự do lương tâm, vốn “thiết lập sự cân bằng giữa lợi ích tập thể và phẩm giá cá nhân”, bảo vệ các cá nhân “từ chối các nghĩa vụ pháp lý hoặc nghề nghiệp trái với các nguyên tắc đạo đức, luân lý hoặc tôn giáo ăn sâu trong đời sống cá nhân của họ”, chẳng hạn như nghĩa vụ quân sự, phá thai hoặc an tử.

“Phản đối theo lương tâm không phải là nổi loạn, nhưng là một hành vi trung thành với chính mình”, Đức Thánh Cha khẳng định.

Sự sống và gia đình

Đức Thánh Cha Lêô XIV kêu gọi các quốc gia bảo vệ định chế gia đình, được hiểu như là “ơn gọi yêu thương và trao ban sự sống”, được thể hiện trong “sự kết hợp độc hữu và bất khả phân ly giữa một người nam và một người nữ”.

Ngài nhấn mạnh “nghĩa vụ đạo đức căn bản trong việc tạo điều kiện để các gia đình đón nhận và chăm sóc trọn vẹn sự sống chưa chào đời”.

Trước tình trạng nhiều quốc gia quan tâm đến việc gia tăng tỷ lệ sinh, Đức Thánh Cha khẳng định rằng sự sống là một món quà cần được trân quý, và “chúng ta dứt khoát bác bỏ mọi thực hành phủ nhận hoặc lợi dụng nguồn gốc và sự phát triển của sự sống”, bao gồm hành vi phá thai và mang thai hộ.

Đức Thánh Cha cũng cho biết thêm rằng Tòa Thánh cũng lo ngại về các dự án nhằm tài trợ cho việc di chuyển xuyên biên giới để tăng khả năng tiếp cận phá thai và “coi việc phân bổ nguồn lực công để kìm hãm sự sống thay vì đầu tư hỗ trợ các bà mẹ và gia đình là điều đáng tiếc”.

Đối với các bệnh nhân và những người cao tuổi, ngài nhấn mạnh: “Xã hội dân sự và các quốc gia cũng có trách nhiệm đáp ứng một cách cụ thể những tình huống dễ bị tổn thương, đưa ra các giải pháp cho sự đau khổ của con người, chẳng hạn như chăm sóc giảm nhẹ, và thúc đẩy các chính sách liên đới đích thực thay vì khuyến khích các hình thức của “lòng trắc ẩn giả tạo” như an tử.

Đức Thánh Cha cũng tái khẳng định phẩm giá bất khả xâm phạm của mọi con người, đồng thời nhấn mạnh rằng nhưng người di dân và tị nạn có những quyền bất khả nhượng cần được tôn trọng trong mọi hoàn cảnh.

“Tôi nhắc lại hy vọng của Tòa Thánh rằng những hành động mà các quốc gia thực hiện chống lại tội phạm và vấn nạn buôn người sẽ không trở thành cái cớ để làm suy yếu phẩm giá của nhưng người di cư và tị nạn”, Đức Thánh Cha nói.

Sự kiêu ngạo và ái kỷ

Kết thúc bài diễn văn, Đức Thánh Cha nhắc lại tư tưởng trung tâm của Thánh Augustinô trong tác phẩm ‘Thành đô của Thiên Chúa’, với hình ảnh hai thành đô. Thành đô của Thiên Chúa, được đặc trưng bởi tình yêu vô điều kiện của Thiên Chúa và tình yêu thương tha nhân, đặc biệt là người nghèo; trong khi  thành đô trần thế, “đặt nền móng trên kiêu ngạo và ái kỷ (amor sui), trên cơn khát quyền lực và vinh quang trần gian dẫn đến sự hủy diệt”.

“Trong khi Thánh Augustinô nói đến sự cùng tồn tại của hai thành đô cho đến tận thế, thì thời đại chúng ta dường như đang có xu hướng phủ nhận ‘quyền công dân’ của Thành đô của Thiên Chúa”, Đức Thánh Cha nhận định.

Trích lời của Thánh Augustinô, Đức Thánh Cha Lêô kết luận: “Tuy nhiên, như Thánh Augustine đã nói, ‘Sự kiêu ngạo thật là ngu xuẩn ở những người nghĩ rằng điều tốt đẹp nhất có thể tìm thấy trong cuộc sống này và họ có thể trở nên hạnh phúc nhờ chính mình. Sự kiêu ngạo che khuất cả thực tại lẫn khả năng cảm thông với tha nhân. Không ngẫu nhiên khi kiêu ngạo luôn là cội rễ của mọi xung đột”.

Minh Tuệ (theo CNA)