Chiều ngày 18 tháng 2, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã chủ sự phụng vụ Thứ Tư Lễ Tro tại Vương cung thánh đường Thánh Sabina trên đồi Aventine (Roma), mở đầu Mùa Chay đầu tiên trong triều đại của ngài. Nghi thức bắt đầu bằng cuộc rước từ nhà thờ Thánh Anselm, cũng trên đồi Aventine.
Mở đầu bài giảng, Đức Thánh Cha nhắc rằng mỗi mùa phụng vụ giúp các tín hữu “tái khám phá ân sủng được là Hội Thánh”, tức một cộng đoàn quy tụ để lắng nghe Lời Chúa. Ngài trích ngôn sứ Giôen: “Hãy tập hợp dân chúng… quy tụ các bô lão, trẻ em, cả những trẻ còn bú mẹ” (Ge 2,16). Lời kêu gọi bao gồm cả những người yếu đuối nhất, những người dễ được miễn trừ khỏi các cuộc tập hợp. Ngay cả vợ chồng cũng được mời ra khỏi đời sống riêng tư để cảm nhận mình thuộc về cộng đoàn lớn hơn. Các tư tế, đang đứng “giữa tiền đình và bàn thờ”, được mời gọi khóc than thay cho dân: “Lạy Chúa, xin dung tha dân Ngài” (Ge 2,17).
Theo Đức Lêô XIV, Mùa Chay hôm nay vẫn là thời điểm mạnh mẽ của đời sống cộng đoàn. Tuy nhiên, việc quy tụ con người ngày càng khó khăn, không phải để tạo nên sự đoàn kết mang tính dân tộc hay hiếu chiến, nhưng là hiệp thông nơi mỗi người tìm được vị trí của mình. Mùa Chay hình thành một dân biết nhìn nhận tội lỗi của mình. Những tội lỗi ấy không đến từ kẻ thù bên ngoài, mà phát xuất từ chính con tim. Do đó cần can đảm nhận trách nhiệm, dù thái độ này đi ngược văn hóa phổ biến trong một thế giới khiến con người dễ cảm thấy bất lực. Hội Thánh tồn tại như cộng đoàn chứng nhân biết nhận tội.
Tội lỗi mang tính cá nhân nhưng hình thành trong các bối cảnh xã hội cụ thể, kể cả những “cơ cấu tội lỗi” về kinh tế, văn hóa, chính trị và tôn giáo. Kinh Thánh dạy rằng chống lại ngẫu tượng bằng việc thờ phượng Thiên Chúa hằng sống là dám bước vào một cuộc xuất hành dẫn tới tự do: từ cứng nhắc, tự mãn sang cùng nhau chuyển động và thay đổi. Đức Thánh Cha nhận xét việc các cá nhân, tổ chức hay doanh nghiệp thừa nhận sai lầm là điều hiếm thấy, nhưng Mùa Chay chính là cơ hội hoán cải.
Ngài ghi nhận trong xã hội thế tục hóa, nhiều người trẻ ngày càng mở lòng với lời mời gọi của Thứ Tư Lễ Tro. Họ hiểu rằng có thể sống công chính và cần trách nhiệm đối với sai lầm trong Hội Thánh và thế giới. Vì thế, cần bắt đầu từ những người gần gũi nhất: “Đây là thời thuận tiện, đây là ngày cứu độ” (2 Cr 6,2). Mùa Chay mang chiều kích truyền giáo: không làm suy giảm nỗ lực cá nhân nhưng mở ra cho nhiều người thiện chí đang tìm con đường đổi mới đời sống trong Nước Thiên Chúa và sự công chính của Ngài.
Đức Giáo hoàng cũng nhắc câu hỏi của ngôn sứ: “Sao để người ta nói: Thiên Chúa của chúng ở đâu?” (Ge 2,17). Lời này thúc đẩy hoán cải để lời chứng trở nên đáng tin. Ngài nhắc lại rằng cách đây sáu mươi năm, sau Công đồng Vaticanô II, thánh Phaolô VI đã cử hành nghi thức xức tro công khai tại quảng trường Thánh Phêrô, gọi đó là nghi thức sám hối “nghiêm khắc và gây ấn tượng”, đi ngược lối nghĩ thông thường nhưng đáp ứng văn hóa thời đại vì giúp con người nhận thức đúng về hiện hữu và vận mệnh.
Theo thánh Phaolô VI, “sư phạm sám hối” gây ngạc nhiên cho con người hiện đại ở hai điểm: khuynh hướng tự lừa dối mình về thực tại và não trạng bi quan lan rộng trong văn hóa đương đại, vốn coi đời sống là vô nghĩa. Chính bối cảnh ấy càng làm nổi bật ý nghĩa của tro bụi.
Qua đó, Đức Lêô XIV khẳng định Mùa Chay mang chiều kích truyền giáo: lời mời gọi hoán cải không chỉ dành cho từng cá nhân, nhưng cho cả cộng đoàn, để thế giới có thể nhận ra sự hiện diện của Thiên Chúa.
Phạm Vũ
