Các cuộc xung đột đang diễn ra tại Trung Đông không chỉ gây ra thảm họa nhân đạo và chính trị, nhưng còn kéo theo một gánh nặng kinh tế khổng lồ. Theo những ước tính gần đây, riêng cuộc chiến giữa Israel và Hamas tại Gaza đã tiêu tốn khoảng 352 tỉ shekel (hơn 110 tỉ USD), tương đương gần một phần năm toàn bộ nền kinh tế Israel.
Số liệu do Ngân hàng Israel công bố cho thấy chi phí này bao gồm chi tiêu quân sự trực tiếp (khoảng 243 tỉ shekel), các khoản bồi thường dân sự, tiền lãi nợ và những biện pháp hỗ trợ kinh tế trong bối cảnh đất nước phải huy động lực lượng quân sự gần như thường trực. Trong những giai đoạn căng thẳng nhất của cuộc xung đột, chi phí chiến tranh ước tính lên tới khoảng 300 triệu shekel mỗi ngày, tức gần 100 triệu USD.
Phía sau những con số ấy là một cuộc huy động chưa từng có. Trong năm đầu của chiến tranh, hơn 300.000 quân dự bị Israel đã được gọi nhập ngũ, bên cạnh khoảng 170.000 quân nhân thường trực. Việc huy động này không chỉ làm tăng chi tiêu quốc phòng mà còn kéo theo tổn thất kinh tế đáng kể: nhà máy ngừng hoạt động, văn phòng trống vắng và sản xuất bị chậm lại. Ngân hàng Trung ương Israel ước tính rằng mỗi quân nhân dự bị khiến nền kinh tế mất khoảng 38.000 shekel sản lượng mỗi tháng.
Chi phí chiến tranh còn tăng thêm khi Israel cùng Hoa Kỳ mở các cuộc tấn công vào Iran. Theo một số ước tính, một cuộc xung đột mở rộng với Tehran có thể khiến kinh tế Israel thiệt hại hàng tỉ USD mỗi tuần do chi phí huy động quân sự, phòng thủ tên lửa và sự suy giảm hoạt động kinh tế.
Hoa Kỳ cũng phải gánh những khoản chi đáng kể. Từ năm 2023, Washington đã cung cấp cho Israel hơn nhiều tỉ USD viện trợ quân sự, cùng với các khoản chi lớn cho các hoạt động quân sự liên quan trong khu vực từ Biển Đỏ đến Vịnh Ba Tư.
Trong khi đó, quy mô tàn phá tại Gaza càng làm nổi bật nghịch lý của chiến tranh. Theo các ước tính chung của Liên Hiệp Quốc, Ngân hàng Thế giới và Liên minh châu Âu, việc tái thiết Gaza sẽ cần ít nhất hàng chục tỉ USD và có thể kéo dài nhiều thập niên. Khoảng 84% các công trình và cơ sở hạ tầng tại dải đất này — bao gồm bệnh viện, trường học, hệ thống năng lượng và nước — đã bị hư hại hoặc phá hủy. Hơn 425.000 ngôi nhà bị ảnh hưởng và khoảng 55 triệu tấn đổ nát cần được dọn dẹp.
Trong bối cảnh đó, nhiều nhà quan sát nhận định rằng chi phí phá hủy thường vượt xa chi phí xây dựng. Thời gian để vũ khí tàn phá cả một thành phố chỉ diễn ra trong chốc lát, nhưng việc tái thiết có thể kéo dài hàng thập kỷ.
Nghịch lý càng trở nên rõ ràng: trong khi hàng trăm tỉ USD được đổ vào chiến tranh, thì nguồn lực dành cho tái thiết và phát triển chỉ còn lại rất ít. Với chỉ một phần nhỏ số tiền chi cho vũ khí, nhiều chuyên gia cho rằng cộng đồng quốc tế hoàn toàn có thể đầu tư cho hòa bình, cơ sở hạ tầng, y tế và ổn định kinh tế cho hàng triệu người trong khu vực.
Hoàng Vũ
