KIEV, UKRAINE – Hôm thứ Bảy 15/12, các nhà lãnh đạo Chính Thống Ukraine đã phê chuẩn việc thành lập một Giáo hội thống nhất độc lập với Tòa Thượng Phụ Moscow và đồng thời bầu chọn một nhà lãnh đạo để đứng đầu Giáo hội mới – một động thái có thể làm gia những tăng căng thẳng với nước láng giềng Nga.
Cuộc bỏ phiếu, được tổ chức tại một hội nghị kín trong Nhà thờ Chính Tòa kính Thánh Sophia tại Kiev, là cuộc đối đầu mới nhất trong một loạt các cuộc đối đầu giữa Ukraine và chính quyền ở Nga, bao gồm cả chính phủ của Tổng thống Vladimir Putin. Trước cuộc bỏ phiếu, Giáo hội Chính Thống Nga đã kêu gọi Liên Hợp Quốc, các nhà lãnh đạo của Đức và Pháp, ĐTC Phanxicô và các nhà lãnh đạo tinh thần khác bảo vệ các tín đồ Chính Thống ở Ukraine.
Lãnh đạo của Giáo hội Chính Thống Ukraine độc lập mới sẽ là Tổng Giám mục Epiphanius, một vị Giám mục 39 tuổi đến từ Tòa Thượng Phụ Kiev.
“Thiên Chúa đã lắng nghe lời kêu gọi của chúng ta và đã ban cho chúng ta sự hiệp nhất được dự đoán trước này”, Đức TGM Epiphanius phát biểu với đám đông hàng ngàn người tụ tập bên ngoài nhà thờ hôm thứ Bảy tuần trước để lắng nghe tin tức. Đức TGM Epiphanius nhấn mạnh rằng cánh cửa của Giáo hội mới sẽ mở ra cho tất cả mọi người và đồng thời khuyến khích người dân Ukraine tập hợp đằng sau cánh cửa đó.
Các nhà lãnh đạo tinh thần tham dự hội nghị hôm thứ Bảy đã diễn tả những nỗ lực của họ nhằm tạo ra một Giáo hội độc lập trong những lời lẽ hùng hồn đầy tinh thần yêu nước của họ. Linh mục Sergei Dmitriev nói – vì các cuộc xung đột đang diễn ra với Ukraine – “chúng ta nên có một Giáo hội riêng, chứ không phải là một yếu tố phụ thuộc của Kremlin ở Ukraine”.
Tổng thống Ukraine Petro Poroshenko, người đã biến việc thành lập một Giáo hội mới trở thành một vấn đề chiến dịch quan trọng, đã tham dự hội nghị hôm thứ Bảy với tư cách là một quan sát viên không bỏ phiếu.
“Ukraine không phải, và sẽ không phải là lãnh thổ của Giáo hội Nga”, ông Poroshenko phát biểu với các tham dự viên tham dự cuộc họp, đồng thời cũng cho biết thêm rằng việc thành lập một Giáo hội Chính Thống Ukraine độc lập giờ đây chính là vấn đề an ninh quốc gia.
“Đây chính là một vấn đề về cương vị quốc gia của Ukraine”, ông Poroshenko nói. “Chúng ta đang giành lấy sự độc lập về tinh thần, có thể được ví như sự độc lập về mặt chính trị. Chúng ta đang phá vỡ những xiềng xích ràng buộc chúng ta với đế chế Nga”.
Đại diện của ba Giáo hội Chính Thống của Ukraine đã tham dự hội nghị tại Kiev, nhưng chỉ có hai đại diện đến từ chi nhánh trung thành với Moscow xuất hiện. Một giám mục người Nga – Đức TGM Hilarion Địa phận Volokolamsk – hôm thứ Bảy đã so sánh hai đại diện của Giáo hội được Moscow hậu thuẫn với Giuđa, kẻ phản bội Chúa Giêsu đã được Kinh Thánh tường thuật lại.
Cộng đồng mới được thành lập dự kiến sẽ nhận được sự độc lập từ Tòa Thượng Phụ Đại kết Constantinople, tổ chức có trụ sở tại Istanbul đã coi cái gọi là “tổ chức có tư cách ngang hàng nhau” đối với các nhà lãnh đạo của các Giáo hội Chính Thống trên thế giới.
Mối quan hệ giữa Ukraine và Nga đã bị tổn hại sau khi Nga sáp nhập bán đảo Crimea vào năm 2014 và hỗ trợ cho phe ly khai vũ trang chống lại chính phủ ở miền đông Ukraine. Cuộc ly giáo của Giáo hội và một cuộc đụng độ hải quân vào ngày 25 tháng 11 ở Biển Đen, mà trong đó Nga đã bắt giữ ba tàu Ukraine và bắt giữ 24 thủy thủ đoàn Ukraine đã khiến cho mối quan hệ ngày càng trở nên tồi tệ hơn nữa.
Sự đoạn tuyệt giáo hôm thứ Bảy 15/12 vừa qua khỏi Giáo hội Chính Thống Nga là một sự pha trộn mạnh mẽ – có thể bùng nổ – của các yếu tố chính trị, đức tin tôn giáo và bản sắc dân tộc.
Kể từ cuối những năm 1600, Giáo hội Chính Thống ở Ukraine đã trở thành một cánh tay của Giáo hội Chính Thống Nga thay vì trở nên độc lập về mặt Giáo hội. Tuy nhiên, nhiều người dân Ukraine đã trở nên phẫn nộ với sự ám chỉ rằng Ukraine là một chư hầu của Nga.
Động thái hôm thứ Bảy đã làm dấy lên mối lo ngại sâu sắc về những sự việc sẽ xảy ra với khoảng 12.000 nhà thờ ở Ukraine vốn trực thuộc Tòa Thượng Phụ Moscow.
Trong những năm gần đây, khoảng 50 nhà thờ ở Ukraine trực thuộc Tòa Thượng Phụ Matxcơva đã bị tịch thu và chuyển giao cho Tòa Thượng Phụ Kiev, theo Đức TGM Antony Pakanich.
Tổng thống Poroshenko cho biết hôm thứ Bảy rằng ông sẽ cùng với Đức TGM Epiphanius tới Istanbul vào tháng 1 để nhận ‘Tomos’ – một tài liệu chính thức – từ người đứng đầu Chính Thống giáo toàn cầu vốn trao quyền độc lập cho Giáo hội mới.
Nhà lãnh đạo Ukraine hứa “sẽ tôn trọng những người quyết định, vì lý do này hay lý do khác”, để duy trì chi nhánh Ukraine của Giáo hội Chính Thống Nga – và cũng hứa sẽ bảo vệ những người chọn rời bỏ Tòa Thượng Phụ Moscow và gia nhập Giáo hội mới.
Phát ngôn viên của Đức Thượng Phụ Kirill, người đứng đầu Giáo hội Chính Thống Nga, tuyên bố hôm thứ Bảy rằng Tòa Thượng Phụ Moscow sẽ tiếp tục làm việc tại Ukraine mặc dù đã thành lập Giáo hội độc lập mới.
Chính quyền Ukraine đã tìm cách miêu tả các linh mục Chính Thống Nga ở Ukraine khi ủng hộ phe ly khai được Nga hậu thuẫn ở miền đông Ukraine, tuyên bố rằng các giáo sĩ đã từ chối.
Dmitriev, một linh mục quân đội Ukraine, đã từng trung thành với Tòa Thượng Phụ Matxcơva nhưng đã thay đổi lòng trung thành của mình với Tòa Thượng Phụ Kiev sau khi Giáo hội liên kết với Nga bắt đầu từ chối tổ chức tang lễ cho các binh lính Ukraine đã chiến đấu ở miền đông Ukraine.
Khi căng thẳng Giáo hội gia tăng, Dịch vụ An ninh Ukraina đã khám xét các nhà thờ Chính Thống Nga và nhà riêng của các linh mục Chính Thống Nga ở một số thành phố. Cơ quan này cũng đã triệu tập hàng chục linh mục để thẩm vấn.
Lãnh đạp phe đối lập Nga, ông Alexei Navalny, người đã thỉnh thoảng thể hiện sự đồng cảm dân tộc, đã đả kích tổng thống Putin vì sự trả giá của Ukraine cho quyền tự trị về tôn giáo.
“Những gì đã được trui rèn trong nhiều thế kỷ đã bị Putin và những kẻ ngu ngốc của ông phá hủy trong bốn năm”, ông Navalny viết trên Twitter. “Putin là kẻ thù của thế giới Nga”.
Minh Tuệ chuển ngữ
