Sau Tuần Thánh của các Giáo hội theo Nghi lễ Latinh, thứ Bảy ngày 11 tháng 4 sẽ diễn ra nghi thức thắp lửa Phục Sinh, được các Giáo hội Chính thống lan tỏa khắp thế giới từ Nhà thờ Mộ Thánh tại Giêrusalem. Tuy nhiên, đang có những căng thẳng liên quan đến các biện pháp hạn chế do chính quyền Israel áp đặt đối với các địa điểm thờ phượng. Tình hình này thậm chí còn được nhìn nhận với sắc thái mang tính cánh chung tại Moscow, nơi trong những năm gần đây, nghi thức này đã trở thành một yếu tố trọng tâm nhằm khẳng định vị thế ưu việt của mình.
Việc đóng cửa Nhà thờ Mộ Thánh như một biện pháp an ninh trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông đã làm dấy lên nhiều cuộc biểu tình từ phía người Công giáo trong những ngày gần đây, đồng thời gây bất an cho các tín hữu Chính thống, đặc biệt là người Nga, vốn e ngại cho nghi thức thắp “Lửa Thánh” tại thánh địa quan trọng nhất của Kitô giáo, dự kiến diễn ra vào thứ Bảy ngày 11 tháng 4, trước Lễ Phục Sinh của Giáo hội Chính thống giáo. Một số người thậm chí còn cho rằng đây là dấu hiệu báo trước về sự xuất hiện của “tên phản Kitô” và sự khởi đầu của ngày tận thế.
Vào ngày 29 tháng 3, cảnh sát Israel đã ngăn cản Đức Hồng y Pierbattista Pizzaballa cử hành Thánh lễ Chúa Nhật Lễ Lá, ngay cả trong bối cảnh riêng tư. Đây là lần đầu tiên điều này xảy ra kể từ thời các cuộc Thập tự chinh vào thế kỷ XII, khi việc coi sóc Thánh Địa sau đó được trao cho Dòng Phanxicô. Sự cố ngoại giao này đã được giải quyết bằng lời xin lỗi từ chính Thủ tướng Benjamin Netanyahu, người đã bảo đảm quyền được tiếp cận và cử hành các nghi lễ phụng vụ không có sự tham dự của công chúng và có thể được theo dõi từ xa—điều đã thực sự diễn ra trong Đêm Vọng Phục Sinh. Tuy nhiên, một số khách hành hương đã xảy ra xô xát với lực lượng an ninh, thậm chí dẫn đến các vụ ẩu đả.
Nhà thờ Mộ Thánh, nơi các hệ phái Kitô giáo đều có bàn thờ riêng, đã bị đóng cửa hoàn toàn từ ngày 28 tháng 2, khi chiến dịch quân sự Mỹ–Israel chống Iran bắt đầu. Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại các thánh địa quan trọng khác, bao gồm Bức tường phía Tây của người Do Thái và Đền thờ Hồi giáo Al-Aqsa (nơi không được phép cầu nguyện). Ngay cả Đức Thượng Phụ Chính thống Giêrusalem Theophilos III cũng chỉ cử hành các nghi thức trong suốt tháng 3 tại tư gia hoặc bên ngoài Giêrusalem.
Trong suốt 30 năm qua, người Nga đã đặc biệt đề cao lòng tôn kính đối với “Lửa Thánh”, thông qua những biểu hiện mang tính tuyên truyền tôn giáo và chính trị, coi việc thắp sáng ngọn lửa này vào Thứ Bảy Tuần Thánh như một khoảnh khắc mặc khải của “đức tin đích thực”. Lòng sùng kính này không phổ biến trong thế giới Công giáo, ngoại trừ sự tham gia của các phong trào Hướng đạo, vốn thường mang ngọn lửa Phục Sinh từ Nhà thờ Mộ Thánh đi khắp thế giới. Sự khác biệt của Nga mang chiều kích huyền nhiệm đặc biệt, bởi vì người ta tin rằng phép lạ ngọn lửa tự phát “từ trời” vào đêm Vọng Phục Sinh của Giáo hội Chính thống (theo lịch Julian) là minh chứng cho sự ưu việt của đức tin Chính thống giáo so với các hệ phái Kitô giáo khác. Niềm tin này còn mang sắc thái cánh chung, dựa trên các văn bản có nguồn gốc không rõ ràng từ thế kỷ X, vào thời điểm lễ Rửa tội Kievan Rus’, khi Giêrusalem nằm dưới sự kiểm soát của Đế chế Hồi giáo.
Kênh truyền hình Nga NTV nắm độc quyền ghi hình nghi thức “Lửa từ trời xuống”, với sự hỗ trợ của Tòa Thượng Phụ Giêrusalem, vốn sắp xếp thời gian cử hành phù hợp với lịch quay của phía Nga. Một ngân quỹ của Nga mang tên Thánh Anrê Tông đồ Tiên khởi, do ông Vladimir Yakunin – cố vấn của Tổng thống Putin – điều hành, có nhiệm vụ phân phối ngay lập tức những chiếc đèn được thắp lên từ ngọn lửa này trên khắp nước Nga, bắt đầu từ việc trao ngọn lửa này cho Đức Thượng Phụ Kirill của Moscow tại Nhà thờ Chúa Cứu Thế, nơi năm nay cũng trưng bày các bức tượng Đức Mẹ Vladimirskaya và Donskaya cổ kính được đưa ra khỏi bảo tàng.
Vào năm 2020, do đại dịch coronavirus, chỉ có Đức Thượng Phụ Theophilos, một số giáo sĩ và các đoàn truyền hình Nga được phép vào Nhà thờ Mộ Thánh, dưới sự giám sát của cảnh sát. Hiện nay, người ta hy vọng rằng nghi thức này có thể được cử hành trở lại, dù chỉ với số lượng tham dự hạn chế, trong bối cảnh “cuộc thánh chiến” đang leo thang trong những năm gần đây.
Một trong những nhà tiên tri về ngày tận thế, Tướng Apti Alaudinov người Chechnya, đã phát biểu rằng “tên phản Kitô đã hoạt động trên trái đất 99% thời gian, và tên của hắn là Donald Trump”. Vị chỉ huy Lữ đoàn Akhmat, một người Hồi giáo, đã tìm cách chồng ghép các mặc khải Hồi giáo lên các mặc khải Kitô giáo, và quan điểm của ông được một số tín hữu Chính thống, đặc biệt trong các cộng đoàn đan tu cấp tiến, chia sẻ.
Đối với các Kitô hữu Chính thống Nga, việc không thể thực hiện nghi thức “Lửa Thánh” sẽ tương đương với một vụ nổ bom nguyên tử, với những hệ quả hoàn toàn thực sự khó lường.
Minh Tuệ (theo Asia News)
