Từ trái sang phải: Đức Hồng y Robert McElroy, Đức Hồng y Joseph Tobin và Đức Hồng y Blase Cupich (Nguồn ảnh: AP Photo)
Hôm thứ Hai, 3 vị Hồng y Công giáo Hoa Kỳ đã kêu gọi chính quyền Tổng thống Donald Trump đặt một la bàn luân lý làm nền tảng cho việc hoạch định và thực thi chính sách đối ngoại, đồng thời cảnh báo rằng các hành động quân sự của Hoa Kỳ tại Venezuela, các mối đe dọa liên quan đến việc thâu tóm Greenland, cũng như việc cắt giảm viện trợ nước ngoài có nguy cơ gây ra những đau khổ nghiêm trọng thay vì thúc đẩy hòa bình.
Trong một tuyên bố chung, Đức Hồng y Blase Cupich, Tổng Giám mục Chicago; Đức Hồng y Robert McElroy, Tổng Giám mục Washington; và Đức Hồng y Joseph Tobin, Tổng Giám mục Newark (bang New Jersey), cảnh báo rằng nếu thiếu một tầm nhìn luân lý, các cuộc tranh luận hiện nay về chính sách đối ngoại của Washington sẽ bị nhấn chìm trong “sự phân cực, tính đảng phái, và những lợi ích kinh tế – xã hội hẹp hòi”.
“Phần lớn Hoa Kỳ và cả thế giới đang trôi dạt về mặt luân lý trong lĩnh vực chính sách đối ngoại”, Đức Hồng y McElroy nói với hãng tin Associated Press. “Tôi vẫn tin rằng Hoa Kỳ có một tác động vô cùng lớn đối với thế giới”.
Tuyên bố này được xem là điều hiếm thấy, đồng thời đánh dấu lần thứ hai trong vòng hai tháng hàng giáo phẩm Công giáo Hoa Kỳ lên tiếng phản đối chính quyền Trump mà nhiều người cho rằng không tôn trọng đầy đủ các nguyên tắc nền tảng về phẩm giá con người. Trước đó, vào tháng 11, toàn thể Hội đồng Giám mục Công giáo Hoa Kỳ đã lên án chính sách trục xuất hàng loạt người di cư và việc “bôi nhọ” họ trong diễn ngôn công cộng.
3 vị Hồng y, những nhân vật nổi bật thuộc khuynh hướng được xem là cấp tiến hơn trong Giáo hội tại Hoa Kỳ, đã lấy điểm xuất phát từ bài phát biểu quan trọng về chính sách đối ngoại mà Đức Thánh Cha Lêô XIV đã trình bày vào ngày 9 tháng 1 trước các đại sứ được công nhận tại Tòa Thánh.
Bài diễn văn, được trình bày gần như hoàn toàn bằng tiếng Anh, được xem là lời phê phán sâu sắc nhất của Đức Thánh Cha Lêô XIV đối với chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ cho đến nay. Vị Giáo hoàng đầu tiên sinh ra tại Hoa Kỳ trong lịch sử đã mạnh mẽ lên án việc các quốc gia sử dụng vũ lực để khẳng định quyền thống trị của mình trên toàn cầu, qua đó “làm suy yếu hoàn toàn” hòa bình và trật tự pháp lý quốc tế được thiết lập sau Thế chiến thứ hai.
Dù không nêu đích danh quốc gia nào, bài diễn văn được đưa ra trong bối cảnh diễn ra chiến dịch quân sự gần đây của Hoa Kỳ tại Venezuela nhằm loại bỏ ông Nicolás Maduro, các mối đe dọa của Hoa Kỳ về việc tiếp quản Greenland, cũng như cuộc chiến tranh đang tiếp diễn của Nga tại Ukraine.
Hội đồng Giám mục Công giáo Hoa Kỳ đã được tham vấn về tuyên bố này, và Chủ tịch của hội đồng Giám mục, Đức Tổng Giám mục Paul Coakley, “ủng hộ sự nhấn mạnh mà các Hồng y đjăt ra đối với giáo huấn của Đức Thánh Cha Lêô trong thời điểm hiện nay”, theo lời phát ngôn viên Chieko Noguchi.
Tòa Bạch Ốc đã không lập tức phản hồi yêu cầu bình luận của AP hôm thứ Hai.
Các Hồng y đặt vấn đề về việc sử dụng vũ lực
Trong tuyên bố, 3 vị Hồng y đã nêu rõ các trường hợp Venezuela, Greenland và Ukraine, cho rằng những diễn biến tại đây “đặt ra những câu hỏi căn bản về việc sử dụng vũ lực quân sự và ý nghĩa thực sự của hòa bình”, đồng thời nhắc đến việc chính quyền Tổng thống Trump đã cắt giảm mạnh viện trợ nước ngoài trong năm qua.
“Vai trò luân lý của đất nước chúng ta trong việc đối diện với sự dữ trên toàn thế giới, bảo vệ quyền sống và phẩm giá con người, cũng như cổ võ tự do tôn giáo, hiện đang được xem xét một cách nghiêm túc”, các Hồng y cảnh báo.
“Chúng tôi khước từ chiến tranh như một công cụ phục vụ những lợi ích quốc gia hẹp hòi và đồng thời khẳng định rằng hành động quân sự chỉ có thể được xem là biện pháp sau cùng trong những tình huống cực đoan, chứ không phải là công cụ thông thường của chính sách quốc gia”, các Hồng y viết. “Chúng tôi tìm kiếm một chính sách đối ngoại tôn trọng và thúc đẩy quyền sống của con người, tự do tôn giáo và việc nâng cao phẩm giá con người trên toàn thế giới, đặc biệt thông qua viện trợ kinh tế”.
Đức Hồng y Tobin đã mô tả “la bàn luân lý” mà các ngài mong muốn Hoa Kỳ áp dụng trong các mối quan hệ toàn cầu.
“Không thể để sự thịnh vượng của tôi được xây dựng trên việc đối xử vô nhân đạo đối với người khác”, Đức Hồng y Tobin phát biểu với hãng tin AP. “Vấn đề cốt lõi không chỉ là quyền của tôi hay quyền cá nhân, mà là công ích”.
Các Hồng y giải thích thêm lập trường của mình trong các cuộc phỏng vấn
Trong các cuộc phỏng vấn, Đức Hồng y Cupich và Đức Hồng y McElroy cho biết các ngài đã được thúc đẩy đưa ra tuyên bố sau khi lắng nghe nhiều Hồng y khác trong một cuộc gặp gỡ tại Vatican vào ngày 7–8 tháng 1. Theo Đức Hồng y Cupich, các vị Hồng y khác đã bày tỏ mối quan ngại sâu sắc về hành động của Hoa Kỳ tại Venezuela, việc cắt giảm viện trợ nước ngoài, cũng như những đe dọa liên quan đến Greenland.
Một ngày sau đó, bài diễn văn dài gần 45 phút của Đức Thánh Cha Lêô XIV trước ngoại giao đoàn đã cung cấp cho các Hồng y Hoa Kỳ “ngôn ngữ cần thiết” để các ngài có thể “dựa theo” giáo huấn của Đức Thánh Cha, Đức Hồng y Cupich cho biết.
Đức Hồng y Cupich thừa nhận rằng việc truy tố ông Maduro có thể được nhìn nhận là tích cực, nhưng không phải bằng cách tiến hành thông qua một cuộc xâm nhập quân sự của Hoa Kỳ vào lãnh thổ của một quốc gia có chủ quyền.
“Khi chúng ta hành động theo cách được thể hiện như thể nói rằng: ‘Vì chúng ta có thể làm, nên chúng ta sẽ làm; sức mạnh tạo ra lẽ phải’ — đó là một diễn biến đáng lo ngại”, Đức Hồng y Cupich nói. “Cần phải tôn trọng nguyên tắc pháp quyền”.
Tổng thống Trump khẳng định rằng việc bắt giữ ông Maduro là hợp pháp. Về Greenland, ông Trump nhiều lần lập luận rằng Hoa Kỳ cần kiểm soát hòn đảo giàu tài nguyên này — một khu vực bán tự trị thuộc quốc gia đồng minh NATO là Đan Mạch — vì lý do an ninh quốc gia.
Chính quyền Trump trong năm qua cũng đã cắt giảm mạnh Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID), cho rằng các dự án của cơ quan này cổ súy một nghị trình tự do và gây lãng phí ngân sách.
Đức Hồng y Tobin — người từng phục vụ mục vụ tại hơn 70 quốc gia với tư cách là một tu sĩ Dòng Chúa Cứu Thế và từng giữ chức vụ Bề trên Tổng quyền — đã bày tỏ sự tiếc nuối trước việc Hoa Kỳ rút lui khỏi các chương trình viện trợ của USAID, đồng thời nhấn mạnh rằng hoạt động bác ái của Hoa Kỳ tạo ra sự khác biệt to lớn trong các lĩnh vực từ chống đói nghèo đến lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.
3 vị Hồng y cho biết mục tiêu chính của họ không phải là chỉ trích chính quyền, mà là khích lệ Hoa Kỳ khôi phục vị thế luân lý của mình trên trường quốc tế, thông qua việc theo đuổi một chính sách đối ngoại được hướng dẫn bởi các nguyên tắc đạo đức và nhắm đến công ích.
“Chúng tôi không ủng hộ một đảng phái hay một phong trào chính trị nào”, Đức Hồng y Tobin nói. Theo ngài, các tín hữu trong nhà thờ cũng như tất cả những người thiện chí đều có vai trò phải đảm nhận.
“Họ có thể đưa ra một lập luận dựa trên những chuẩn mực căn bản về phẩm giá con người”, Đức Hồng y Tobin kết luận.
Minh Tuệ (theo Crux)
