Tòa Thánh và Trung Quốc gia hạn Thỏa thuận tạm thời trong 2 năm

Người Công giáo Trung Quốc trong Thánh lễ Đêm Giáng sinh, 2018 (AFP hoặc người cấp phép)

Các tín hữu Công giáo Trung Quốc trong Thánh lễ Vọng Đêm Giáng sinh năm 2018 (Ảnh: AFP)

Thông báo đã được đưa ra thông qua một tuyên bố của Văn phòng Báo chí Tòa Thánh: “Việc áp dụng thỏa thuận ban đầu đã hết sức khả quan, nhờ sự liên lạc và hợp tác hiệu quả giữa các bên”. Một bài báo sau đó đã được đăng trên ấn bản ngày 22/10 của tờ L’Osservatore Romano để giải thích về những động cơ thúc đẩy đằng sau quyết định này.

Thỏa thuận Tạm thời giữa Tòa Thánh và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa về việc bổ nhiệm các Giám mục đã được ký kết tại Bắc Kinh vào ngày 22 tháng 9 năm 2018. Thỏa thuận đó đã hết hiệu lực vào ngày 22/10 kể từ khi có hiệu lực một tháng sau đó, với thời hạn hai năm. Khi thời hạn này đến gần, hai bên đã đánh giá các khía cạnh khác nhau của việc áp dụng Thỏa thuận và thông qua trao đổi chính Thư tín ngoại giao (Note Verbali), đã đồng ý kéo dài thời hạn thêm hai năm, cho đến ngày 22 tháng 10 năm 2022. Do đó, việc gia hạn Tạm thời Thỏa thuận dường như là một dịp thuận tiện để khám phá mục tiêu và các động cơ thúc đẩy của nó.

Mục tiêu chính của Thỏa thuận Tạm thời liên quan đến việc bổ nhiệm các Giám mục ở Trung Quốc là duy trì và thúc đẩy công việc loan báo Tin Mừng tại vùng đất đó, khôi phục sự hiệp nhất đầy đủ và hữu hình của Giáo hội. Trên thực tế, các động lực thúc đẩy chính đã hướng dẫn Tòa Thánh trong quá trình này, trong cuộc đối thoại với các nhà lãnh đạo Chính phủ của quốc gia đó, về cơ bản mang tính chất Giáo hội học và mục vụ. Vấn đề liên quan đến việc bổ nhiệm các Giám mục có tầm quan trọng thiết yếu đối với đời sống của Giáo hội, cả ở cấp địa phương cũng như cấp độ toàn cầu. Về vấn đề này, Công đồng Vatican II, trong Hiến chế Tín lý về Giáo hội, đã tuyên bố rằng: “Chúa Giê Su Kitô, Vị Mục Tử đời đời, đã thiết lập Hội thánh của Ngài khi sai các Tông đồ như chính Ngài đã được Chúa Cha sai đi (x. Ga 20: 21); và Ngài muốn rằng những người kế vị các Tông đồ, cụ thể là các Giám mục, làm chủ chăn trong Giáo hội của Ngài cho đến ngày tận thế. Nhưng để Chức Giám Mục được duy nhất và không bị phân chia, Chúa đã đặt Thánh Phêrô làm Thủ Lãnh các Tông Ðồ khác, và nơi Ngài, Chúa đã đặt nguyên lý cùng nền tảng vĩnh cửu và hữu hình của sự hiệp nhất đức tin và tinh thần hiệp thông” (Lumen Gentium, số 18).

Giáo huấn nền tảng này liên quan đến vai trò cụ thể của Đức Giáo hoàng trong Giám mục Đoàn và trong việc bổ nhiệm các Giám mục, đã truyền cảm hứng cho các cuộc đàm phán và là điểm tham chiếu trong việc soạn thảo văn bản của Thỏa thuận. Như vậy sẽ đảm bảo, từng chút một khi mọi việc tiến triển, cả sự hiệp nhất đức tin và sự hiệp thông giữa các Giám mục, cũng như có thể hoàn toàn phục vụ cộng đồng Công giáo ở Trung Quốc. Cho đến hôm nay, lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, tất cả các Giám mục ở Trung Quốc đều hiệp thông với vị Giám mục Rôma và nhờ việc thực hiện Thỏa thuận này, sẽ không còn các cuộc bổ nhiệm Giám mục bất hợp pháp nữa.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tất cả các vấn đề công khai hoặc các tình huống vẫn còn đáng quan ngại đối với Giáo hội đã không được xem xét trong Thỏa thuận, mà chỉ đề cập vấn đề bổ nhiệm các Giám mục, điều mang tính quyết định và thiết yếu để đảm bảo cuộc sống bình thường của Giáo hội tại Trung Quốc, cũng như ở tất cả nhiều nơi khác trên thế giới. Đức Hồng y Pietro Parolin, Quốc Vụ Khanh Tòa Thánh, gần đây đã nói về “Giáo hội Công giáo ở Trung Quốc, quá khứ và hiện tại” tại một Hội nghị được tổ chức ở Milan trong tháng này nhân kỷ niệm 150 năm ngày các nhà truyền giáo PIME đặt chân đến Hà Nam. Nhân dịp đó, Đức Hồng y Parolin đã chỉ ra rằng nhiều sự hiểu lầm khác nhau đã nảy sinh liên quan đến Thỏa thuận tạm thời. Nhiều hiểu lầm trong số đó nảy sinh vì các mục tiêu không liên quan hoặc các sự kiện không liên quan đến đời sống của Giáo hội Công giáo ở Trung Quốc được quy cho Thỏa thuận và thậm chí nó còn liên quan đến các vấn đề chính trị không liên quan gì đến Thỏa thuận thực tế. Nhắc lại rằng Thỏa thuận chỉ liên quan đến việc bổ nhiệm các Giám mục, Đức Hồng y Parolin tuyên bố rằng ngài nhận thức được sự tồn tại của nhiều vấn đề khác nhau liên quan đến đời sống của Giáo hội Công giáo ở Trung Quốc, nhưng cũng không thể đối đầu với tất cả các vấn đề chung với nhau.

Do đó, điều kiện của Thỏa thuận tạo thành điểm đến của một cuộc hành trình dài do Tòa Thánh và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thực hiện, nhưng trước hết nó cũng là điểm khởi đầu cho các thỏa thuận rộng hơn và có tầm nhìn xa hơn. Thoả thuận Tạm thời, văn bản của nó, với tính chất thử nghiệm, đã được bảo mật có sự đồng thuận, là kết quả của một cuộc đối thoại cởi mở và mang tính xây dựng. Thái độ đối thoại này, được nuôi dưỡng bằng sự tôn trọng và tình hữu nghị, đã được Đức Thánh Cha mong muốn và cổ võ mạnh mẽ. Đức Thánh Cha Phanxicô nhận thức rõ những vết thương về sự hiệp thông của Giáo hội đã phải chịu đựng trong quá khứ, và sau nhiều năm đàm phán kéo dài mà các vị Tiền nhiệm của Ngài đã bắt đầu và tiếp tục và chắc chắn là liên tục với tư tưởng của họ, Đức Phanxicô đã tái thiết lập sự hiệp thông trọn vẹn với các Giám mục Trung Quốc, những người đã được bổ nhiệm mà không có sự ủy thác cần thiết của Đức Giáo hoàng, và cho phép việc ký kết Thỏa thuận liên quan đến việc bổ nhiệm các Giám mục, vốn đã được Đức nguyên Giáo hoàng Benedict XVI chấp thuận dưới dạng dự thảo.

Đức Hồng Y Parolin nhấn mạnh rằng cuộc đối thoại hiện nay giữa Tòa Thánh và Trung Quốc có nguồn gốc lâu đời và là sự tiếp nối của một cuộc hành trình đã bắt đầu từ lâu. Trên thực tế, các vị Giáo hoàng gần đây đã tìm kiếm điều mà Đức nguyên Giáo hoàng Benedict XVI mô tả là việc khắc phục “tình trạng hiểu lầm và khó hiểu” nặng nề, không phục vụ cho “lợi ích của… chính quyền Trung Quốc cũng như Giáo hội Công giáo ở Trung Quốc”. Trích dẫn lời vị tiền nhiệm của mình, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II, Đức nguyên Giáo hoàng Benedict XVI đã viết vào năm 2007: “Không có gì bí mật khi Tòa thánh, nhân danh toàn thể Giáo hội Công giáo và, tôi tin, vì lợi ích của toàn thể gia đình nhân loại, hy vọng sẽ mở ra một số hình thức đối thoại với các nhà chức trách của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Một khi những hiểu lầm trong quá khứ đã được khắc phục, một cuộc đối thoại như vậy sẽ giúp chúng ta có thể cùng nhau làm việc vì lợi ích của Nhân dân Trung Quốc và vì hòa bình trên thế giới”(Thư của Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI gửi các Giám mục, Linh mục, những người sống đời Thánh hiến và anh chị em giáo dân của Giáo hội Công giáo Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, số 4).

Một số lĩnh vực chính trị quốc tế đã tìm cách phân tích công việc của Tòa Thánh chủ yếu theo những đường lối mang tính địa chính trị. Về phạm vi của Thỏa thuận tạm thời, thay vào đó, Tòa Thánh xem đây như là một vấn đề mang tính Giáo hội học sâu sắc, phù hợp với hai nguyên tắc đã nêu: “Ubi Petrus, ibi Ecclesia” (Thánh Ambrôsiô, “Ở đâu có Phêrô, ở đó có Giáo Hội”) và “Ubi episcopus, ibi Ecclesia” (Thánh Inhaxiô Antioch, “Ở đâu có Giám mục, ở đó có Giáo hội”). Hơn nữa, cũng tồn tại nhận thức rằng cuộc đối thoại giữa Tòa Thánh và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa ủng hộ việc tìm kiếm thiện ích chung vì lợi ích của toàn thể cộng đồng quốc tế.

Cụ thể với ý định này, Đức Tổng Giám mục Paul R. Gallagher, Ngoại trưởng Tòa Thánh, đã gặp ông Vương Nghị, Ủy viên Quốc vụ kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, vào ngày 14 tháng 2 năm 2020 tại Munich, Bavaria, trong bối cảnh Hội nghị An ninh Munich lần thứ 56, mặc dù cuộc gặp gỡ cá nhân đầu tiên của họ, mặc dù không chính thức, đã diễn ra nhân dịp Đại hội đồng của Tổ chức Liên Hợp Quốc tại New York vào năm 2019. Cần lưu ý rằng cả hai cuộc gặp gỡ đều diễn ra trong bối cảnh của các cuộc họp ngoại giao đa phương ủng hộ hòa bình và an ninh toàn cầu, do đó tìm cách tiếp nhận những tín hiệu dù là nhỏ nhất để thúc đẩy và duy trì văn hóa gặp gỡ và đối thoại.

Như đã được Tòa Thánh công bố, hai nhà ngoại giao thừa nhận mối quan hệ giữa hai bên vốn đã phát triển tích cực trong thời gian qua trong cuộc gặp gỡ diễn ra tại Đức. Nhân dịp đó, mong muốn theo đuổi cuộc đối thoại song phương ở cấp độ thể chế nhằm thúc đẩy đời sống của Giáo hội Công giáo và những điều tốt đẹp của người dân Trung Quốc đã được nhắc lại. Ngoài ra, hy vọng được bày tỏ rằng sự hợp tác quốc tế gia tăng sẽ thúc đẩy sự chung sống dân sự và hòa bình trên thế giới và họ đã trao đổi những sự cân nhắc về vấn đề đối thoại liên văn hóa và nhân quyền. Đặc biệt, tầm quan trọng của Thỏa thuận Tạm thời liên quan đến việc bổ nhiệm các Giám mục, hiện đã được gia hạn, được nhấn mạnh với hy vọng rằng những thành quả của nó có thể phát triển dựa trên kinh nghiệm thu được trong hai năm đầu tiên có hiệu lực.

Về những kết quả đạt được cho đến nay, trên cơ sở khuôn khổ pháp lý do Thỏa thuận thiết lập, hai Giám mục đã được bổ nhiệm (Đức Cha Antonio Yao Shun, Giáo phận Tế Ninh, Khu tự trị Nội Mông, và Đức Cha Stefano Xu Hongwei, Giáo phận Hán Trung, Tỉnh Thiểm Tây), trong khi nhiều quy trình khác về việc bổ nhiệm các Giám mục mới đang được tiến hành, một số ở giai đoạn đầu, một số khác ở giai đoạn nâng cao hơn. Mặc dù nói về mặt thống kê, những kết quả này có vẻ không quá tuyệt vời, nhưng chúng thể hiện một sự khởi đầu tốt đẹp với hy vọng rằng các mục tiêu tích cực khác có thể dần dần đạt được. Không thể bỏ qua thực tế rằng trong những tháng gần đây, toàn thế giới đã thực sự tê liệt bởi cuộc khủng hoảng y tế vốn đã ảnh hưởng đến cuộc sống và hoạt động trong hầu hết các lĩnh vực của cả đời sống công cộng và cá nhân. Thực tế tương tự rõ ràng cũng đã ảnh hưởng đến sự tiếp xúc thường xuyên giữa Tòa Thánh và chính phủ Trung Quốc cũng như việc thực hiện Thỏa thuận tạm thời.

Do đó, việc áp dụng Thỏa thuận, với sự tham gia hiệu quả và ngày càng tích cực hơn của Hội đồng Giám mục Trung Quốc, có tầm quan trọng lớn đối với đời sống của Giáo hội Công giáo ở Trung Quốc và, do đó, đối với Giáo hội hoàn vũ. Cũng chính trong bối cảnh đó, mục tiêu mục vụ của Tòa Thánh có thể được đặt ra: giúp anh chị em tín hữu Công giáo Trung Quốc, những người đã bị chia rẽ nội bộ từ lâu, biểu lộ những dấu hiệu về sự hòa giải, tinh thần cộng tác và hiệp nhất để loan báo Tin Mừng hiệu quả hơn tại Trung Quốc. Trong một lá thư vào ngày 26 tháng 9 năm 2018, Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã ủy thác một cách đặc biệt cho cộng đồng Công giáo ở Trung Quốc – các Giám mục, Linh mục, nam nữ Tu sĩ và anh chị em giáo dân – cam kết sống yêu thương nhau một cách đích thực, thể hiện điều đó bằng những hành động cụ thể nhằm giúp vượt qua những hiểu lầm, làm chứng cho đức tin và tình yêu đích thực. Phải công nhận rằng vẫn còn nhiều tình huống gây ra nhiều tổn thương nghiêm trọng. Tòa Thánh nhận thức rõ về những tổn thương này và hiện đang tính đến và không quên thu hút sự chú ý của chính phủ Trung Quốc đối với vấn đề này để tự do tôn giáo có thể thực sự được thực thi. Vẫn còn một chặng đường dài và khó khăn phía trước.

 Tin tưởng phó thác hoàn toàn vào Chúa tể của lịch sử, Đấng không ngừng hướng dẫn Giáo hội của Ngài và qua lời cầu bầu từ mẫu của Đức Trinh Nữ Maria, Đức Mẹ Sheshan, Tòa Thánh giao phó bước quan trọng và khó khăn này cho sự hỗ trợ ân cần và trên hết, cho những lời cầu nguyện của tất cả những anh chị em tín hữu Công giáo, và hy vọng rằng với cuộc trao đổi và đối thoại này với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, vốn đã phát triển đến mức ký Thỏa thuận Tạm thời về việc bổ nhiệm các Giám mục và việc gia hạn Thỏa thuận hôm 22/10, để họ có thể đóng góp vào việc giải quyết vấn đề các vấn đề về liên quan đến thiện ích chung hiện vẫn còn bỏ ngỏ, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến đời sống của cộng đồng Công giáo ở Trung Quốc, cũng như việc thúc đẩy tầm nhìn quốc tế về hòa bình, trong một thời điểm mà chúng ta đang trải qua nhiều căng thẳng trên bình diện quốc tế.

(Trên đây là bản dịch không chính thức từ bản gốc bằng tiếng Ý)

Minh Tuệ (theo Vatican News)

Bài liên quan

Tin tức mới

Facebook

Youtube