Tại Iraq, Đức Phanxicô có thể củng cố mối quan hệ với các đối tác Hồi giáo của Giáo hội

Trong ảnh hồ sơ ngày 19 tháng 1 năm 2004, một người theo đạo Thiên chúa người Iraq cầm trên tay tấm thảm có hình Chúa Giê-su và áp phích của Grand Ayatollah Ali al-Husseini al-Sistani trong một cuộc tuần hành ở Baghdad, Iraq. Vào thứ Bảy, ngày 6 tháng 3 năm 2021, Đức Thánh Cha Phanxicô sẽ đến thăm Grand Ayatollah 90 tuổi, người được nhiều người Shiite trên toàn thế giới tôn kính và lời nói của người có ảnh hưởng mạnh mẽ ở Iraq và hơn thế nữa. Giáo hoàng và ayatollah sẽ gặp nhau tại ngôi nhà khiêm tốn của al-Sistani ở thành phố Najaf của Iraq. (Ảnh: Hadi Mizban / AP)

Trong bức ảnh ngày 19 tháng 1 năm 2004, một Kitô hữu Iraq cầm trên tay bức hình Chúa Giêsu và tấm áp phích với hình Đại giáo sĩ Ayatollah Ali al-Husseini al-Sistani trong một cuộc tuần hành ở Baghdad, Iraq. Vào thứ Bảy, ngày 6 tháng 3 năm 2021, Đức Thánh Cha Phanxicô sẽ viếng thăm Đại giáo sĩ Ayatollah, 90 tuổi, người được nhiều người Hồi giáo dòng Shiite trên toàn thế giới tôn kính và  người có tiếng nói có tầm ảnh hưởng mạnh mẽ ở Iraq và hơn thế nữa. ĐTC Phanxicô và Đại giáo sĩ Ayatollah sẽ gặp nhau tại ngôi nhà khiêm tốn của Đại giáo sĩ al-Sistani ở thành phố Najaf của Iraq (Ảnh: Hadi Mizban / AP)

ROME – Hôm nay, thứ Sáu ngày 5/3, Đức Thánh Cha Phanxicô lên đường đến Iraq, và trong hầu hết thế giới Kitô giáo, đây sẽ được coi như là một chuyến viếng thăm để tưởng nhớ một cộng đồng Kitô giáo tử đạo đã phải chịu đựng những nỗi kinh hoàng không thể tưởng tượng được dưới sự chiếm đóng của ISIS ở vùng Nineveh Plains của đất nước trong khoảng thời gian từ năm 2014 đến 2017.

Tuy nhiên, đối với các tín đồ Hồi giáo, người ta sẽ thấy nhiều hơn một cử chỉ của sự tiếp cận đối với nhánh Hồi giáo dòng Shi’a, đặc biệt là vào hôm thứ Bảy khi Đức Thánh Cha Phanxicô dự kiến sẽ đến Najaf để gặp gỡ Đại giáo sĩ Ayatollan Ali al-Sistani, được nhiều người coi là người có thẩm quyền nhất lãnh đạo các tín đồ Hồi giáo dòng Shi’ite. Các tín đồ Hồi giáo dòng Shi’ite đại diện cho 10 đến 15% thế giới Hồi giáo, khoảng 200 triệu tín đồ, tập trung ở khu vực Vịnh Ba Tư ở Trung Đông.

Quan trọng nhất, các tín đồ Hồi giáo dòng Shi’ite chiếm ưu thế tại Iran, một quốc gia có vai trò quyết định tuyệt đối đối với vấn đề an ninh toàn cầu và tương lai của Trung Đông, và họ chiếm đa số tại Iraq, quốc gia mà Đức Thánh Cha Phanxicô sẽ thực hiện chuyến viếng thăm từ ngày 5 đến 8 tháng Ba.

Qua nhiều thế kỷ, các tín đồ Hồi giáo dòng Sunni đã cáo buộc rằng Hồi giáo Shi’a là dị giáo vì nhiều lý do: sự nhấn mạnh của nó vào Ali, con rể của Muhammad, biến người này thành một vị Thần, phủ nhận tính duy nhất của Allah; học thuyết Hồi giáo dòng Shi’ite về tính bất khả ngộ của Mười hai Imams biến họ trở thành những người đối nghịch với Muhammad; Hồi giáo Shi’ite đã “thêm vào Kinh Qur’an” hadith (truyền thống) giả mạo hadith để biện minh cho học thuyết của họ; những ngày linh thiêng và những cuộc hành hương của người Hồi giáo dòng Shi’ite đánh mất sự tinh tuyền của đức tin; các tín đồ Hồi giáo dòng Shi’ite thực hành “hành vi che đậy”, nghĩa là che giấu đức tin của họ một cách chiến lược để thoát khỏi sự đàn áp, và do đó không thể được tin tưởng (một cáo buộc, một số nhà sử học các tôn giáo đã lưu ý, không hoàn toàn khác với các cuộc luận chiến được chỉ đạo trong nhiều năm nhằm vào các Tu sĩ Dòng Tên); và các tín đồ Hồi giáo dòng Shi’ite bị nghi ngờ về mặt đạo đức vì họ cho phép các cuộc hôn nhân tạm thời.

Hồi giáo Shi’a cũng thường được quan sát với sự báo động ở phương Tây, phần lớn là do những ký ức về Cách mạng Iran cùng với những bài diễn văn dài về chủ nghĩa bài Do Thái và chống phương Tây của cựu Tổng thống Iran Mahmoud Ahmadinejad. Tuy nhiên, Hồi giáo Shi’a cũng bao gồm các nhân vật như Đại giáo sĩ Ayatollah Ali al-Sistani của Iraq, được các Kitô hữu Iraq đề cử Giải Nobel Hòa bình vào năm 2005.

Các bản tin chỉ ra rằng Đại giáo sĩ al-Sistani không có kế hoạch ký Tài liệu về Tinh thần Huynh đệ Nhân loại của ĐTC Phanxicô, văn kiện mà ông đã ban hành cùng với Đại Imam của Đại học Hồi giáo al-Azhar, tổ chức có thẩm quyền nhất trong thế giới Hồi giáo Sunni, trong chuyến viếng thăm đến Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất vào tháng 2 năm 2019. Tuy nhiên, bất cứ điều gì xảy ra trên mặt trận đó, người ta có thể đưa ra một lập luận rất thuyết phục rằng các tín đồ Hồi giáo dòng Shi’a là đối tác trò chuyện tự nhiên nhất đối với người Công giáo trong thế giới Hồi giáo, và Vatican nằm ở vị thế độc nhất để thu hút các quốc gia có đa số các tín đồ Hồi giáo Shi’a.

Trong những năm qua, quan hệ Công giáo-Hồi giáo có xu hướng tập trung vào Hồi giáo dòng Sunni. Tuy nhiên, theo một số cách thì đó là một đối thủ lạc lõng; với quan điểm ‘hạ Giáo hội’ (Lơ-church) của họ về giáo sĩ, mô hình giáo đoàn chủ nghĩa về đời sống cộng đoàn và cách tiếp cận ‘Sola Scriptura’ (Duy Thánh Kinh) đối với kinh Qur’an, các tín đồ Hồi giáo Sunni thường giống những người theo Thuyết Calvin (Calvinism) hơn là các tín hữu Công giáo.

Mặt khác, tác giả Vali Nasr người Iran trong cuốn sách ‘The Shia Revival’ (Sự Phục hưng của Hồi giáo Shi’a) năm 2006 của ông đã chỉ ra một chuỗi tương đồng ấn tượng giữa Hồi giáo Shi’a và Công giáo.

– Một sự nhấn mạnh mạnh mẽ đến thẩm quyền của hàng giáo sĩ.

– Cách tiếp cận kinh Qur’an nhấn mạnh cả Kinh Thánh và truyền thống.

– Một tia sáng huyền bí sâu sắc.

– Lòng sùng mộ đối với một gia đình thánh thiện (trong trường hợp của các tín đồ Hồi giáo dòng Shi’ites, họ hàng cùng huyết thống của Muhammad).

– Lòng sùng kính đối với các vị thánh (Mười hai Imams).

– Thần học về sự hy sinh và chuộc tội thông qua cái chết của Hussein, con trai của Ali, anh họ của Muhammad, người đã chịu tử đạo tại Karbala, Iraq, vào năm 680.

– Sự tin tưởng vào ý chí tự do (trái ngược với thuyết tiền định của Hồi giáo dòng Sunni).

– Những ngày linh thiêng

– Những Đền thờ chữa lành.

– Những lời chuyển cầu.

– Các hình thức sùng kính bình dân tạo xúc động mạnh mẽ, đặc biệt là lễ hội Ashoura tưởng nhớ ngày mất của Hussein.

Tác giả Nasr đã so sánh một người hành hương Hồi giáo dòng Shi’ite ở Karbala với một người Công giáo tại Đền thờ Đức Mẹ Guadalupe ở Mexico. Ông cũng viết rằng Đền thờ Hồi giáo Jamkaran ở ngoại ô thánh địa Qom ở Iran, nơi người Hồi giáo dòng Shi’ites tin rằng vị Imam thứ mười hai huyền thoại từng hiện ra, đóng một vai trò tương tự như Linh địa Fatima trong Giáo hội Công giáo.

Một tác giả người Iran khác, Reza Aslan, cho biết rằng cách giải thích hợp lý luật Hồi giáo của các giáo sĩ Shi’ite có khả năng tạo ra sự linh hoạt đôi khi còn thiếu sót trong Hồi giáo Sunni, vốn bị trói buộc để phải đọc kinh Qur’an theo nghĩa đen hơn. Tác giả Aslan tin rằng các xã hội chịu ảnh hưởng bởi Hồi giáo dòng Shi’a có thể dễ dàng hơn khi thử nghiệm chế độ dân chủ, nhân quyền và chủ nghĩa đa nguyên, miễn là chúng có cơ sở về lý luận tôn giáo – chẳng hạn như trong Học thuyết xã hội Công giáo.

Vào tháng 10 năm 2005, Linh mục Mark Serna Dòng Biển Đức, một cựu chiến binh trong cuộc đấu khẩu Công giáo-Hồi giáo Shi’ite, đã viết: “Khác biệt với những người Hồi giáo theo truyền thống Sunni, những người Hồi giáo dòng Shi’ite là những đối tác đối thoại rất tự nhiên với các tín hữu Công giáo La Mã và các Đan sĩ. Có nhiều lĩnh vực mang tính tương hỗ: truyền thống chiêm nghiệm và thần bí sâu sắc; việc tôn kính các Thánh, đặc biệt là Đức Trinh Nữ Maria, Thân Mẫu của Chúa Giêsu; quan niệm về tính bất khả ngộ và thẩm quyền; sự nhấn mạnh đặc biệt vào việc nghiên cứu các vấn đề đức tin; đức tin và thực dụng; và nghiên cứu triết học và thần học”.

Tất cả điều này tạo ra mảnh đất màu mỡ cho cuộc trao đổi Công giáo-Hồi giáo Shi’a. Công giáo cũng có mặt trong các xã hội Shi’a có trước sự trỗi dậy của Hồi giáo hoặc phương Tây; các tín hữu Công giáo Maronite ở Lebanon, chẳng hạn, các tín hữu Công giáo Chaldean ở Iraq, cũng như các tín hữu Công giáo Armenia và Chaldean ở Iran. Các tín hữu Công giáo này sử dụng các ngôn ngữ và biết đến các nền văn hóa khác nhau.

Tất nhiên, không có điều gì mà bất kỳ vị Giáo hoàng nào từng làm hoặc không làm, sẽ là sức mạnh nền tảng quyết định hướng đi trong tương lai của Hồi giáo, vốn là quyết định mà các tín đồ Hồi giáo – tương tự như các tín đồ Hồi giáo dòng Sunni và các tín đồ Hồi giáo dòng Shiite – phải tự quyết định.

Tuy nhiên, lịch sử dường như đã tạo ra một cơ hội đặc biệt để Giáo hội Công giáo củng cố mối quan hệ với truyền thống Hồi giáo dòng Shi’a, và cuối tuần này mang đến cho ĐTC Phanxicô một cơ hội vô song trong lịch sử để khai thác những khả năng đó.

Minh Tuệ (theo Crux)

Bài liên quan

Tin tức mới

Facebook

Youtube